اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • پنج شنبه ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۱
اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

گام های چهارگانه قرآن در تربیت و رشد معنوی انسان

گام های چهارگانه قرآن در تربیت و رشد معنوی انسان
حجت‌الاسلام مسعود تاج‌آبادی مدرس حوزه علمیه‌قم

بر اساس آیه 57 سوره یونس، درقرآن برای تربیت و رشد معنوی انسان‌ها چهار گام برداشته شده است.

روزنامه ایران: به سخن دیگر قرآن چهار اثر و کارکرد مهم و اساسی در حیات معنوی انسان دارد که در این نوشتار به اختصار آن را توضیح می‌دهیم:


گام نخست: موعظه

موعظه کردن انسان‌ها گام نخست قرآن است. لغت شناسان موعظه را به تذکر دادن به انجام کارهای نیکو با بیانی که دل شنونده را برای پذیرش آن نرم کند تعریف کرده‌اند.(المفردات ص527)
از نظر عارفان شنیدن موعظه یکی از ریاضت‌های ضروری سلوک معنوی برای نیل به مقام عارفان حقیقی است، زیرا نفس اماره را مطیع عقل و نفس مطمئنه می‌کند و قوه خیال انسان را محدود و کنترل می‌کند تا دچار توهمات باطل و تصورات ناپسند و متمایل به گناه و افکار شیطانی نشود.(الاشارات و التنبیهات ج3،ص380)از همین رو قرآن برای رشد و اعتلای معنوی انسان‌ها در گام نخست از عنصر موعظه بهره برده و کوشیده است با پندها، هشدارها، بشارت ها، تهدیدها و ترساندن انسان‌ها از فرجام بداندیشی و کج روی، دل‌های مخاطبینش را نرم و آماده پذیرش حقایق نماید و آنها را از تعصب‌های نابجا، عنادورزی، حق گریزی و حق ستیزی برهاند.قرآن عصر بعثت پیامبر(ص) و هر عصر و دوران محروم از وحی و هدایت آسمانی را عصر جاهلی می‌داند. عصری که انسان‌ها غرق در جهالت، ظلمت‌های فکری و اخلاقی، حیرت و سرگشتگی، گناه و غفلت‌اند.پس باید در گام نخست انسان ها را با مواعظ خود از جهل مرکب بدر آرد و آنها را بیدار کرده و به آنها بفهماند که در گمراهی و سقوط‌اند. مواعظی که از عالم قدس و طهارت توسط جبرئیل بر قلب و زبان پاک و قدسی پیامبر اکرم(ص) جاری شده است.بدیهی است چنین مواعظی لامحاله در دلهای مستعد و آماده نفوذ کرده و می‌نشیند.


گام دوم: شفابخشی (وشفاء لمافی الصدور)

جمله (وشفاء لمافی الصدور) در آیه مورد بحث ناظر به گام دوم قرآن است. پس از گام نخست در غفلت زدایی از انسان‌ها و زنده کردن روحیه حق‌پذیری، نوبت گام دوم است. مقصود از واژه صدور که جمع صدر است در این آیه همان دل و جان انسان‌هاست. از نظر قرآن قلب معنوی نیز مانند قلب جسمانی و هرشی ارزشمندی دچار آفت‌زدگی و بیماری می‌شود. از همین رو قرآن هم از قلب سالم و زنده و پویا و پیش برنده انسان به سوی تعالی و کمال نهایی سخن گفته است (سوره شعراء آیه89) و هم از قلب آلوده (سوره توبه آیه125) قلب بیمار(سوره بقره آیه10)،قلب مرده(سوره نمل آیه80)و قلب سخت و زمخت(سوره مائده آیه13)یاد کرده است.قلب در انسان هم ابزار ادراک و فهم حقایق است و هم مرکز احساسات و عواطفی مانند محبت، شوق، رضایت، رأفت، ترس، بغض و کراهت است و انحراف و خطای در کاربست یا افراط و تفریط در آن موجب پیدایش صفات اخلاقی ناپسندی مانند بی‌عدالتی، حرص، کینه، بخل، کبر، غرور و ریاکاری می‌شود. از همین رو قرآن در گام دوم بهترین و جامع‌ترین روش رهایی از بیماری‌های روحی را می‌نمایاند، زیرا بدون گذر از این مرحله امکان بار یافتن به هدایت و رحمت الهی فراهم نمی‌گردد.


گام سوم: هدایتگری(و هدی):

قرآن در این مرحله انسان‌ها را به معارف حقیقی در دو حوزه اندیشه و عمل راهنمایی می‌کند.
آیات بیانگر معارف اعتقادی ناظر به اسما و صفات حسنای خدا، مراتب هستی، نظام ربوبی، عرش، کرسی، قلم و ملائکه، بخشی از هدایتگری قرآن‌اند. همچنین آیات بیانگر حقیقت انسان، جایگاه و منزلت انسان در نظام هستی، ماهیت روح و ابزار و قوای آن مانند حواس ظاهری،عقل و فطرت بخشی دیگر از هدایتگری قرآن‌اند. بخش دیگر آیات معرفتی قرآن عهده‌دار تبیین مراحل، شرایط و لوازم سلوک معنوی انسان برای رهایی از دام‌های شیطان‌اند.


گام چهارم: رحمت ویژه(و رحمة للمؤمنین)

رحمت خدا دو نوع است رحمت عمومی که از آن به رحمت رحمانیه یاد می‌شود و رحمت ویژه که رحمت رحیمیه نام دارد.رحمت عمومی خدا شامل همه موجودات از جمله انسان ها چه مؤمن چه کافر می‌شود. اصل وجود، حیات، قدرت، علم و رزق دنیوی از مظاهر رحمت عمومی خداست و در واقع رحمت عمومی خدا همان نعمت‌های فراگیر خدا یعنی هرآنچه زمینه ساز پیدایش و بقای زندگی انسان در دنیاست می‌باشد.اما مقصود از رحمت ویژه خدا که اختصاص به مؤمنان دارد هر آن چیزی است که زمینه ساز رشد و اعتلای معنوی انسان در دنیا و سعادت و رستگاری انسان در آخرت می‌شود. رهایی از گناه و غلبه بر نفس اماره(سوره یوسف آیه53)، رهایی از وسوسه و اغوای شیطان(سوره نساء آیه83)، رهایی از شک و حیرت (سوره هود آیه119)، آرامش و صلابت روحی(سوره مریم آیه50)، علوم لدنی و باطنی(سوره کهف آیه10)، اخلاق و رفتار پسندیده(سوره آل عمران آیه159) و نجات از رنج و عذاب پس از مرگ (سوره انعام آیه16) و استقرار در بهشت (سوره حدید آیه28) از مظاهر رحمت ویژه خدای سبحان اند.


دریافت مظاهر رحمت رحیمیه خدا از آغاز پیدایش ایمان راستین آغاز می‌شود و به میزان کوشش و شایستگی مؤمن شدت و وسعت یافته و تا لحظه مرگ ادامه می‌یابد و پس از آن در عالم برزخ و قیامت به‌صورت لذات جسمانی و روحانی بهشت که فراتر از فهم و تصور بشر است ظهور و تجسم می‌یابد.
گفتنی است که آیه مورد بحث دو کارکرد و ثمره اخیر قرآن یعنی هدایتگری و رحمت ویژه قرآن را به مؤمنان اختصاص داده و فرموده (وَهُدًى وَرَحْمَة لِلْمُؤْمِنِینَ)اما دو کارکرد نخست یعنی موعظه کردن و شفابخشی یا درمانگری قرآن را شامل غیرمؤمنان نیز می‌داند. معنای این سخن این است که اگر غیرمؤمن نیز به آیات قرآن گوش جان بسپارد دلش نرم و بیماری‌های روحی‌اش درمان می‌شود اما بهره‌مندی از هدایت و رحمت ویژه خدای سبحان بدون ایمان راستین ممکن و میسر نمی‌باشد.

انتهای پیام/

 

 

 

کپی