اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • یکشنبه ۳ بهمن ۱۴۰۰
اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

کلمات کلیدی

آینده‌نگری راه رسیدن به سعادت دنیا و آخرت

آینده‌نگری راه رسیدن به سعادت دنیا و آخرت
اسماعیل علوی دبیر گروه پایداری

آینده نگری که ناشی از تعقل و تفکر و مبتنی بر مطالعه و مصلحت اندیشی است صرفاً به انسان اختصاص دارد و حیوانات از آن محرومند. گرچه پاره‌ای از اعمال حیوانات از قبیل لانه‌سازی و کوچ‌های فصلی برای هدف‌های دوردست انجام می‌شود، ولی هیچ یک از آن کارها براساس تدبیر و دوراندیشی و آینده‌نگری و از روی فکر و تدبیر نیست، بلکه الهام فطری بوده و غریزه، هدایتگر آن است.

روزنامه ایران:حال آنکه حتی فعالیت‌های غریزی انسان نیز جهت برآوردن خواهش‌های نفسانی درنیل به تمایلات و دفع مخاطرات براساس تدبیراست. چه رسد به فعالیت‌های آینده‌نگرانه که محرک آنها مصلحت‌اندیشی و عاقبت‌نگری بوده و بر مبنای محاسبه و سنجش عقل انجام می‌پذیرد. انسان در انجام کلیه کارهایی که خیر و صلاح خود را در آن دیده یا با ترک آن شر و بدی را از خود دور می‌سازد، بر‌اساس دوراندیشی و آینده‌نگری انجام می‌دهد. البته با توجه به این نکته که افراد از جهت تعالی روح، تربیت و رشد معنوی متفاوتند، قهراً توجه آنان به عاقبت‌اندیشی و رعایت خیر و مصلحت خویش هم متفاوت خواهد بود. زیرا به هر نسبت که انسان در شئون حیوانی بیشتر فرو رفته باشد، به کامجویی و لذت‌طلبی گرایش بیشتری دارد. همچنین به هر نسبت که در جنبه عقلی رشد بیشتری یافته باشد مآل اندیشی و فعالیت‌های تدبیری‌اش گسترده‌تر خواهد بود. چرا که محرک انسان در پیروی از میل و خواهش‌های نفسانی، «لذت‌جویی» بوده و محرک وی در مصلحت‌اندیشی، «اراده» است. ارضای خواهش‌های نفسانی برای آدمی لذت‌آفرین و اعمال مآل‌اندیشی و عاقبت‌بینی ممکن است با سختی و رنج و زحمت همراه باشد. اما فرجامی رضایت‌بخش و همراه با خشنودی در پی خواهد داشت.

اساساً لازمه یک زندگی سعادتمندانه مآل اندیشی عاقلانه است. از این جهت اسلام آن را مورد توجه کامل قرار داده و در تعالیم مکتب بدان توصیه‌های اکید شده است. اولیای دین ضمن سخنانی خاطر نشان کرده‌اند که عالیترین فعالیت‌های عقلی در بستر تدبیر و دوراندیشی تحقق می‌یابد. در همین خصوص است گفته امام باقر(ع) که فرمود: «تدبیر امور (براساس آینده‌نگری)، برترین مظهر عقل است...» بسیاری از ناملایمات و انحراف‌هایی که در طول زندگی دامنگیر مردم می‌شود و آنان را دچار ناکامی و شکست می‌کند و احیاناً به گناه و اعمال ناشایست وامی‌دارد ناشی از پیروی هوای نفس و تمایلات غریزی و سرپیچی از فرمان عقل و ندای وجدان است. اینان تدبیر نمی‌نمایند، به عواقب اعمال خود نمی‌اندیشند و پیرامون صلاح و فساد کارهایی که انجام می‌دهند فکر نمی‌کنند. چنین است که بر اثر غفلت همواره در معرض انواع آلام و مصایب‌اند. امیرالمؤمنین علی(ع) در این ارتباط می‌فرماید: «آن‌کس که بدون تدبیر و عاقبت‌اندیشی به عملی دست بزند خویشتن را عمداً در معرض بلا و مصایب قرار می‌دهد.
غرایز وتمایلات نفسانی در صورت قدرت یافتن و نیرومندی، برانسان سلطه یافته، شأن انسان را تنزل داده و در مسیر خواهش‌های نفس سوق می‌دهد.
غرایز کور و بی‌شعورند، خوب و بد و روا و ناروا را از یکدیگر تمیز نمی‌دهند. فقط به ارضای تمایلات نفسانی اهتمام دارند. در چنین وضعیتی انسان از انسانیت خود فاصله گرفته و همچون حیوان که نمی‌تواند به آینده خود فکر کند، در عمل نسبت به آینده و مصلحت خویش بی‌توجه خواهد بود. در نتیجه از شئون انسانی خویش فاصله خواهد گرفت. چرا که انسان برای قرار داشتن در مدار انسانیت خود محتاج مآل‌اندیشی و آینده‌نگری است.
آینده‌نگری در تعالیم اسلام هم جنبه دنیایی داشته و هم مفهومی آخرت‌اندیشانه است. از این‌رو تعالیم دین برای ساختن فردای بهتر در زندگی توصیه‌هایی کرده که از جمله آنها تدبیر و برنامه داشتن برای زندگی است. اما بیشترین اهتمام اسلام درخصوص مآل‌اندیشی و توجه به آینده آخرتی است. بدین معنا که از باورمندان به مکتب مؤکداً خواسته شود تا توجه کنند چه چیزی را برای آینده خود ذخیره می‌کنند، عذاب اخروی یا فلاح و سعادت؟! از این‌رو آینده‌نگری یک اصل اساسی در زندگی فرد مسلمان بوده و در دستور  دینی گنجانده شده است. در این رابطه خداوند در آیه 18 سوره حشر می‌فرماید: «ای مؤمنان! از خدا پروا دارید، و هر کسی از شما بنگرد که برای فردا چه چیزی از پیش فرستاده است؛ تقوا پیشه سازید، که خدا به آنچه می‌کنید داناست.»

انتهای پیام/

کپی