اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • شنبه ۲ بهمن ۱۴۰۰
اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

خروج از محدوده امن یا ماندن در وضعیت موجود؟

خروج از محدوده امن یا ماندن در وضعیت موجود؟
سپیده پیری

همه انسان‌ها بیشتر داشتن را دوست دارند. پول بیشتر، احترام بیشتر، قدرت بیشتر، سلامت بیشتر و حتی عشق بیشتر.

روزنامه ایران/ اصلاً شاید یکی از ویژگی‌هایی که انسان را از دیگر موجودات تمیز می‌دهد همین میل به ترقی و بیشتر داشتن از هر چیزی است،اما آنچه در رفتار انسان‌ها مشاهده می‌کنیم همیشه این را نشان نمی‌دهد. در واقع بیشتر از حرکت و تغییر، انسان‌ها عموماً در وضعیت فعلی خود می‌مانند. اینجاست که یکی از خطاهای شناختی خود را نشان می‌دهد که به آن دام حفظ وضعیت موجود ( Status Que Bias) یا مطلوبیت در لحظه می‌گوییم.

از دایره امن خارج شو

انسان‌ها برای مصرف لحظه‌ای خود اهمیت [و اعتبار] بیشتری نسبت به مصرف آینده قائل اند. یعنی چه؟شب پیش از خواب ساعت را روی 5 کوک می‌کنید و می‌خوابید اما به محض شنیدن زنگ ساعت مشتی بر آن کوبیده و دوباره تصمیم می‌گیرید بخوابید. اقتصاد کلاسیک قادر به فهم تغییر نظر شما در فاصله شب تا صبح نیست. نمونه دیگر همان «شنبه» معروف است که بناست ورزش را شروع کنیم، رژیم بگیریم یا زبان بخوانیم و...شنبه‌ای که احتمالاً تا الان جایی در تقویم زندگی‌مان نداشته چون ما در قبال تجربه‌های جدید محتاط می‌شویم و ماندن در محدوده امن را ترجیح می‌دهیم ،چون از تغییر می‌ترسیم ،چون از ابهام و فضای ناشناخته گریزانیم اما غافل از آنکه رشد تنها زمانی اتفاق می‌افتد که پای‌مان را از دایره امن یا همان مطلوبیت موجود فراتر بگذاریم.با مثالی دیگر توضیح می‌دهم. شاید برای شما هم اتفاق افتاده باشد که بر سر دو راهی مانده باشید.

دوراهی حفظ دارایی که برایتان سودده است یا قبول پیشنهاد دوستی که شما را ترغیب می‌کند زمین‌تان را بفروشید و در کسب و کار پرسودی که راه انداخته سهیم شوید. شما چه می‌کنید؟ پاسخ شما تعیین می‌کند در تله این خطای شناختی گرفتارید یا خیر.

اما این را بدانید که دام وضع موجود از طریق بی‌تحرکی و بی‌میلی به تغییر، منجر به شکست سرمایه‌گذاری‌هایمان می‌شود.وقتی افراد برای بیمه خودروی خود شرکتی را انتخاب می‌کنند به ندرت پیش می‌آید که سال بعد شرکت دیگری که خدمات بهتر و قیمت مناسب‌تری را ارائه می‌دهد، جایگزین کنند، چون از وضعیت ناشناخته احساس خطر می‌کنند و از ریسک گریزانند، هرچند تغییر در وضعیت موجود ممکن است منافع بیشتری برای آنها داشته باشد، یا مثلاً اکثر افراد وقتی به رستوران مورد علاقه‌شان می‌روند همان منوی همیشگی را سفارش می‌دهند، حتی اگر درباره کیفیت خوب غذاهای دیگر نیز شنیده باشند.

پوپولیست‌ها در تله

در واقع هرتصمیمی که می‌خواهیم بگیریم ، چنانچه مهم‌تر باشد و عواقب بیشتری در پی داشته باشد، تمایل به حفظ شرایط موجود بیشتر می‌شود، این یکی از خطاهایی است که سیاستگذاران و مدیران اجرایی را تهدید می‌کند.

آنها ممکن است برای حفظ شهرت و دستاوردهای فعلی ناشی از زیان‌گریزی و مالکیت، بسیاری از اصلاحات ضروری را نادیده بگیرند. آنقدر که رد پای این تله در سیاست و انتخابات هم دیده می‌شود. اطلاع از مواجهه رهبران پوپولیست با این خطا هم در نوع خود جالب است. در سراسر دنیا اغلب مردم در دوران انتخابات به کاندیدایی رأی می‌دهند که مُسکنی برای تغییر در بازه زمانی کوتاه‌مدت ارائه می‌کند. این یعنی اگر سیاستمدار و سیاستگذار خود کنترلی نداشته باشد از تله مطلوبیت در لحظه برای انحراف نظر جوامع کمتر آگاه استفاده می‌کند. به تعبیر دیگر دام لحظه‌ای گاهی منجر به انتخاب غیربهینه می‌شود.

محیط زیست هم در امان نیست

این روزها که با تشدید آلودگی هوا در کلانشهرها هر نفس که فرو می‌رود ممد ممات است و در علت‌یابی عارضه نیز ابر و باد و مه و خورشید و فلک را جملگی مقصر می‌دانند خوب است از منظر اقتصاد رفتاری نقش این خطای شناختی در رفتارهای زیست محیطی‌مان را بررسی کنیم. امکان ندارد از شخصی درباره اهمیت محیط زیست بپرسید و نگوید که چقدر مراقبت از زیست محیط حیاتی است اما همین فرد زباله‌اش را در طبیعت رها و موقع خرید کیسه پلاستیکی بیشتری طلب می‌کند. یا در روزهای آلودگی هوا باز هم از وسایل حمل‌ و نقل عمومی استفاده نمی‌کند و خودروی تک سرنشین‌اش را روانه خیابان‌ها می‌کند، چون معتقد است که تصمیمات او به تنهایی خسارتی به محیط زیست وارد نمی‌کند. در واقع این فرد مطلوبیت در لحظه را به آینده محیط زیست ترجیح می‌دهد.

راه گریز

برای کاهش اثر خطای حفظ وضعیت موجود راهکارها و تجویزهایی نیز وجود دارد، مثلاً اینکه اهداف خود را مشخص کنید و از خود بپرسید حفظ وضعیت موجود چه کمکی به پیشبرد اهدافتان می‌کند.سایر گزینه‌ها را نیز بررسی کنید و با در نظر گرفتن جنبه‌های مثبت و منفی هر گزینه، بهترین گزینه را انتخاب کنید، نه راحت‌ترین گزینه را.از خودتان بپرسید آیا وضع موجود جزو راه حل‌ها و گزینه‌های انتخابی شما خواهد بود یا خیر. از اغراق کردن در مورد انرژی یا هزینه لازم برای تغییر وضع موجود خودداری کنید.در این گزارش متوجه شدیم که دام حفظ وضع موجود در میل انسان برای حفاظت از خود در برابر آسیب‌ها ریشه دارد ،چرا که ما با هر تصمیمی که می‌گیریم ممکن است پشیمان شویم یا خود را در معرض انتقاد یا پشیمانی قرار دهیم، پس به‌صورت ناخودآگاه تمایل داریم هیچ تصمیمی نگیریم، ریسک نکنیم و در شرایط موجود بمانیم. حفظ وضع موجود در شرایطی که اطلاعات کافی وجود ندارد مخاطرات را کاهش می‌دهد، اما این شرایط نباید باعث شود میل به تغییر، رشد و پیشرفت را از دست بدهیم.

کپی