اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • شنبه ۲ بهمن ۱۴۰۰
اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

یک پرتاب تاریخ‌ساز

یک پرتاب تاریخ‌ساز
میترا جلیلی

تلسکوپ فضایی «جیمز وب» قرار است راوی داستان کهکشان های بسیار دور از زمین باشد و به امید یافتن نشانه هایی از حیات در کرات دیگر است.

پرتاب «جیمزوب»، بزرگترین و مجهزترین تلسکوپ فضایی جهان، در روز 25 دسامبر عصرتازه‌ای را برای علاقه‌مندان به فضا و کهکشان‌ها رقم زد؛ عصری که احتمالاً پاسخ‌هایی علمی برای قدیمی‌ترین سؤالات بشر همچون وجود یا نبود حیات در سیارات دیگر را به همراه خواهد داشت.

تلسکوپ «جیمزوب» در میان شور و اشتیاق مردم جهان با پرتابگر آریان 5 از گویان فرانسه به فضا رفت تا مأموریتش را برای مطالعه اعماق کیهان آغاز کند، اما این تلسکوپ چه تفاوتی با‌ «هابل»، این تلسکوپ محبوب فضایی 30 ساله دارد؟

یک مأموریت پر تأخیر

تلسکوپ فضایی «جیمز وب» که به یاد جیمز وب، رئیس ناسا در زمان پروژه‌های آپولو برای سفر به ماه نامگذاری شده، یکی از بزرگترین دستاوردهای علمی قرن ۲۱ محسوب می‌شود و ساخت آن از سال ۱۹۹۶ آغاز شد. با اینکه ابتدا قرار بود «جیمزوب»  سال 2007 به فضا پرتاب شود اما، بارها به تعویق افتاد و در نهایت قرار شد که پرتاب آن در روز 18 دسامبر (27 آذر) انجام شود. با این حال باز هم به دلیل وجود برخی مشکلات، پرتاب به چهار روز بعد، یعنی روز 22 دسامبر (1 دی) موکول شد و در حالی که همه منتظر این اتفاق تاریخ ساز بودند اما باز هم برخی مشکلات فنی، مانع این پرتاب شد تا باز به روز جمعه (3 دی) موکول شود. این بار هم بخت یار نبود و به دلیل نامساعد بودن شرایط جوی، این مأموریت بزرگ به تأخیر افتاد، اما سرانجام 25 دسامبر (4 دی)، «جیمز وب» به فضا رفت تا راوی داستان زندگی کهکشان‌های بسیار دور از زمین باشد و بتواند اولین نمونه کهکشان‌ها و نخستین ستارگانی را که در جهان به وجود آمده‌اند  رصد کند و از سوی دیگر به دانشمندان کمک کند تا نقاطی را  که در ناحیه مادون قرمز با گرد و غبار و گاز پوشیده شده و از ناحیه مرئی قابل رؤیت نیستند ببینند.

البته جست وجو برای یافتن حیات هم بخشی از مأموریت‌های جیمزوب است. «جیمزوب » همچنین اتمسفر سیارات فراخورشیدی مجاور را مطالعه خواهد کرد تا قابلیت سکونت در آنها را ارزیابی کند و نماهایی از سیارات، قمرها، سیارک‌ها و ستاره‌های دنباله‌دار در منظومه شمسی زمین، البته بعد از مریخ ارائه دهد. دانشمندان با کمک این تلسکوپ جو سیارات دوردست را به امید یافتن نشانه‌هایی از حیات مطالعه می‌کنند و تلاش دارند تا تصویر کاملی از پیدایش کیهان را به نمایش بگذارند.

دریچه‌ای به سوی ناشناخته‌ها

در ساخت تلسکوپ فضایی «جیمزوب»، مهندسان و متخصصان ناسا،سازمان فضایی اروپا (ESA) و سازمان فضایی کانادا با یکدیگر همکاری داشته‌اند تا در قالب یک پروژه بلندپروازانه، مرزهای علم را جابه‌جا کنند و دریچه‌ای به سوی ناشناخته‌ها باز کنند. برای ساخت این تلسکوپ 10 میلیارد دلار هزینه شده و بناست جای تلسکوپ ‌هابل که از 30 سال قبل دور زمین می‌چرخیده را بگیرد. اما «جیمز وب» چه مزیتی نسبت به «هابل» دارد؟ جیمزوب بسیار حساس‌تر از ‌هابل است و چشمانی تیزبین‌تر برای نگاه به آغاز پیدایش کیهان دارد. این تلسکوپ آینه‌ای به قطر 6 و نیم متر معادل یک زمین تنیس دارد و البته با توجه به مساحتش، یک آینه یک تکه نیست. آینه‌های «جیمز وب» به گونه‌ای طراحی شده‌اند که قابلیت تا شدن دارند تا عملیات پرتاب راحت‌تر انجام شود. این آینه از 18 بخش شش ضلعی تشکیل شده و هنگام پرتاب همه این آینه‌ها با استفاده از هنر اوریگامی روی هم تا شده‌اند. قرار است این آینه‌ها به مرور در فضا باز شود تا در نهایت، تلسکوپ مأموریت خود را انجام دهد.

18 آینه شش ضلعی پوشیده شده از طلا، به کنترلگرهای دما و سنسورهای فوق حساس اینفرارد هم مجهز هستند و البته باید گفت که دانشمندان برای ساخت این تلسکوپ 10 تکنولوژی جدید را اختراع کردند تا «جیمز وب» حساس‌تر از ‌هابل باشد. قرار است تلسکوپ «جیمز وب» با این آینه بزرگ دورترین ستاره‌ها را مشاهده کند، البته این آینه یک سپر محافظتی بزرگ هم دارد که از 5 لایه پلاستیک خاص با نام Kapton و نازک‌تر از موی انسان تشکیل شده است تا  تلسکوپ را در برابر گرما و نور خورشید محافظت کند. اگر همه چیز بخوبی پیش برود، اخترشناسان تابستان آینده جهان را در نوری جدید می‌بینند.

جالب است بدانید هنگامی که در دهه 90 مشکلاتی در کار‌ هابل ایجاد شد، ناسا فضانوردانی را برای انجام کارهای تعمیری به شاتل‌های فضایی فرستاد اما تلسکوپ وب به سمت نقطه‌ای فراتر از ماه می‌رود که در آن  تاکنون هیچ فضاپیمایی انسان را حمل نکرده است. هرچند برخی از این محققان می‌گویند ناسا در صورت نیاز به یک مأموریت تعمیر روباتیک فکر کرده است.

رقیب جدی «هابل»

از تفاوت‌های تلسکوپ جدید با ‌هابل می‌توان گفت که «جیمز وب» می‌تواند طول موج‌هایی که تلسکوپ‌ هابل از دیدن آن ناتوان بود یعنی پرتوهای مادون قرمز یا فروسرخ را مشاهده کند. «جیمز وب» در ناحیه مادون قرمز حساس است و می‌تواند کهکشان‌هایی را که  در فواصل بسیار دور از ما قراردارند و در ناحیه مادون قرمز بیشتر تابش دارند  شناسایی کند. همچنین «جیمز وب» 9 برابر قوی‌تر از‌ هابل بوده و قطر آینه آن 3 برابر‌ هابل است. بنابراین مساحتش تقریباً 9 برابر ‌هابل است و می‌تواند میزان نور بیشتری را جمع کند پس بسیار قوی‌تر از ‌هابل عمل می‌کند. وظیفه اصلی جیمز وب نگاه به گذشته و تماشای اولین ستاره‌هایی است که در کیهان درخشیده‌اند. این ستارگان 100 تا 200 میلیون سال بعد از بیگ بنگ یا انفجار بزرگ تشکیل شده‌اند که در آن زمان جز هیدروژن، لیتیوم و هلیوم هیچ عنصر دیگری وجود نداشته است.  جست وجو برای یافتن نشانه‌های حیات  مانند آب و اکسیژن هم بخشی از مأموریت‌های جیمز وب است و دانشمندان، جو سیارات دوردست را به امید یافتن نشانه‌هایی از حیات مطالعه می‌کنند. «جیمز وب» همچنین به یک دوربین فیلتردار مجهز به حسگرهای دقیق FGS-TFI مجهزاست تا تصاویری با وضوح بسیار بالا ارائه شود.

پس از پرتاب «جیمز وب»، ناسا به تازگی تأیید کرده است که آنتن این تلسکوپ روزانه دو بار اخبار و اطلاعاتی با حجم 28.6 گیگابایت را به زمین ارسال می‌کند و ازسوی دیگر اعلام شد که سنسورهای حساس به دما و فشارسنج‌های موجود روی تلسکوپ جیمزوب با موفقیت کامل و برای نخستین بار فعال شده‌اند. بنابراین اطلاعاتی که به زمین مخابره می‌شود، می‌تواند به دانشمندان و مهندسان کمک کند تا بر سیستم‌های حرارتی این تلسکوپ نظارت داشته باشند. با این حال و با وجود پرتاب موفق «جیمزوب»، محققان عنوان کرده‌اند تا زمانی که جیمز وب به محل استقرارش در یک و نیم میلیون کیلومتری زمین برسد، هفته‌های پر از دلهره‌ای را پیش رو خواهند داشت.

کپی