اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • جمعه ۸ بهمن ۱۴۰۰
اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

ارزیابی چهار روز مذاکرات غیرمستقیم

ارزیابی چهار روز مذاکرات غیرمستقیم
فاروغ الشرع وزیر خارجه سابق سوریه مترجم: حسین جابری انصاری

داوودی با من در دفتر کارم در وزارت خارجه تماس گرفت و مرا در جریان جزئیات واپسین جلسه مذاکرات قرار داد و به درخواست طرف اسرائیلی برای برگزاری جلسه بررسی نقشه ها جهت مشخص کردن خط چهار ژوئن از سوی هر طرف، پرداخت.

 این موضوع نیازمند پاسخ سریع بود. هیأت ما برای نخستین بار در برابر پیشنهاد شرکت در جلسه ای قرار گرفته بود که بنا بود در آن خط چهار ژوئن با هدف مشخص کردن نقاط عقب نشینی اسرائیل - و نه مناقشه دوباره بر سر اصل عقب‌نشینی - بر روی نقشه تعیین شود. رئیس‌جمهور اسد را در جریان چکیده بحث ها قرار دادم، و به هیأت سوریه اطلاع دادم جلسه سه جانبه را با هیأت های اسرائیل و آمریکا برگزار و این موضوع را دریابند که اسرائیلی ها چه در خیال دارند و نگاهشان به خط چهار ژوئن چگونه است. نگاهی که بی تردید آن را با راهنمایی باراک و موافقت او شکل داده اند.
هیأت اسرائیلی با درخواست بررسی موضوعات بر روی نقشه ها بر ادامه جلسات پافشاری داشت، و طرف آمریکایی هم موضع آنها را در پیش گرفت. در نتیجه داوودی و عمر چهره به چهره با ساغی و زینگر مشاور حقوقی اش رو به رو شدند. زمان میان نشستی که راس به نقل از ساغی خواهان بحث روی نقشه ها شد و نشست سه جانبه ای که برای بحث روی نقشه ها برگزار شد، تنها پنج ساعت بود. اسرائیلی ها و آمریکایی ها گویا در این خیال بودند که خواهند توانست هیأت ما را با رو کردن اطلاعات جزئی خود درباره تعیین خط مرزی، دچار مشکل کنند. واقعیت این بود که زیاد از اندازه در این خیال خود غوطه ور شده بودند، زیرا داوودی و عمر بیشتر جزئیات همه موضوعات مرتبط با تاریخ خط چهار ژوئن را به دقت می دانستند. افزون بر اینکه سرلشکر عمر بخاطر خدمت در خط جبهه جولان پیش از جنگ ۱۹۶۷، وجب به وجب این خط را مانند کف دست خود می شناخت.
این جلسه را «نشست خط چهار ژوئن» می نامم، زیرا اختلاف میان هیأت های اسرائیل و سوریه بر موضوع تعیین خط چهار ژوئن متمرکز بود، و به بحث تنش آلودی منتهی شد که موجب پایان نشست گردید. هدف این نشست گفتگو درباره اصل مبنا بودن خط چهار ژوئن نبود، بلکه هدف این بود که شکاف های موجود میان ما و اسرائیلی ها در زمینه درک هر یک از ما از محدوده عقب‌نشینی بر اساس تعیین خط، شناسایی شود. البته هم ما و هم اسرائیلی ها و آمریکایی ها این را می دانستیم که مباحث این نشست تأثیر زیادی بر مذاکرات سیاسی بعدی میان دو طرف خواهد گذاشت. من با توجه به اهمیت این نشست، به جزئیات آن خواهم پرداخت تا این حقیقت آشکار شود که حکومت اسرائیل در کار فریب کاری - و نه مذاکره - بود. اسرائیل تلاش می کرد از مضمون به تمامی آشکار امانت [رابین] پیرامون مسئله عقب‌نشینی کامل از جولان و این تعهد او که اسرائیل هیچ گونه ادعایی بر هر پاره از جولان ندارد، بگریزد.
تبادل پایاپای نشدنی
دنیس راس در نشست سه جانبه، نقشه کوچکی را ارائه و ابراز امیدواری کرد این نقشه بتواند هدف مذاکرات را برآورده کند. سرلشکر عمر با اعتراض به این که این نقشه بسیار کوچک است، و نمی توان خط چهار ژوئن را بر روی آن تشریح کرد، پیشنهاد داد بحث ها بر روی تصویری از نقشه آتش بس مورد تأیید سازمان ملل متحد انجام شود، تا تشریح مفهوم خط چهار ژوئن، شدنی باشد. ساغی از همین جا، از بحث بر خط چهار ژوئن گریز زد و خرامان به سمت مباحث دیگر رفت و با پافشاری بر مبنا قرار گرفتن نقشه ارائه شده توسط راس، مجموعه ای از ایده ها را طرح کرد که بر ادعاهای امنیتی و شبه توپوگرافیک عموماً اشتباه استوار بود، و هدف آن نه تنها تعیین خط چهار ژوئن نبود، بلکه کشیدن یک «خط مرزی جدید برای آینده» میان اسرائیل و سوریه مبتنی بر حاکمیت اسرائیل بر همه منابع آبی جولان - و نه تنها دریاچه طبریه - بود.
ساغی با این ملاحظه درباره مفهوم خط چهار ژوئن بحث خود را آغاز کرد که این مفهوم «پیچیده» است و افزود: «منظور شما از خط چهار ژوئن چیست؟ نخست مفهوم خواسته سوریه برای عقب نشینی تا این خط یا خطی نزدیک به آن را بدانیم، تا دچار هیچ اشتباهی نشویم. ما بر این باوریم که اگر بنا است به این خط برسیم باید برخی نیازهای اسرائیل برآورده شود. خط های زیادی هست: خط ۱۹۲۳ و خط آتش بس، و خطوط دیگر، اما نمی دانم خطی که چهار ژوئن نام گرفته،  در کجا واقع شده است».

آنچه ساغی مطرح کرد از یک سو بازیچه گرفتن هنجارهای فهم موضوع بود، و از سوی دیگر بازتاب دهنده هدف نهایی اسرائیل در انکار خط چهار ژوئن به مصلحت یک خط فرضی جدید بود.
داوودی در واکنش به آنچه «بازیچه گرفتن» فهم موضوع نامیدم، از ساغی پرسید: «رابین چگونه عقب نشینی تا خط چهار ژوئن را پذیرفت، بی آنکه بداند این خط کجا واقع شده است؟ موضوعی که راس یادآوری کرد یعنی نظر رئیس‌جمهور اسد در یکی از گفتگوها با طرف آمریکایی مبنی بر اینکه محدوده خط چهار ژوئن جایی است که نیروهای دو طرف در آن حضور داشته اند، درست است، اما بر این اساس که مکان استقرار نیروها در موقعیت های تعیین شده آنها نبوده است، بلکه در مناطق درگیری های مسلحانه در محدوده خالی از سلاح بوده است».

سرلشکر عمر نیز با ارائه‌ی یک تعریف حقوقی استوار از حقیقت خط چهار ژوئن گفت: «خط ۴ ژوئن، خطی است که برای نظامیان دو طرف، گذر به سمت شرق یا غرب آن مجاز نبود». «برای تعیین این خط، گزارش های ناظران بین المللی مستقر در مناطق خالی از نیروهای دو طرف، مبنا است».

عمر همچنین افزود «یکی از معیارهایی که در تعیین خط در منطقه خالی از سلاح در نظر گرفته شده، محدوده مالکیت عربی و یهودی بر زمین های منطقه است».
سرلشکر عمر با اشاره به محدوده مالکیت و خط کشاورزی در تشریح خط چهار ژوئن گفت: «خط چهار ژوئن با این محدوده ها و خط کشاورزی همراه می شود و سپس به مرزهای بین المللی می رسد».

ساغی پرسید: «منطقه نبی هود و شیخ محمد مخفی در کجای خط واقع شده است؟». سرلشکر عمر موقعیت این مناطق را به لحاظ جغرافیایی، و توپوگرافیک، همچون کف دست از بر داشت، و کافی بود تنها به آنها اشاره شود، تا مکانشان را اعلام کند، بی آنکه تلاش کند آنها را در نقشه پیدا کند.

سرلشکر عمر گفت: «خط چهار ژوئن در اینجا از (شیخ مخفی) به (نبی هود) می رود، و سپس در (خان بیحرات) به خط ۱۹۲۳ می رسد. آنگاه تا (وادی صمادی) در جنوب (درباسیه) بر خط ۱۹۲۳ پیش می رود».

داوودی نیز افزود: «با توجه به درگیری ها، و بالاگرفتن اختلاف ها میان (شیخ مخفی) و (نبی هود)، رئیس کمیته آتش بس اقدام به تعیین تحولات تازه خط کشاورزی بین این دو مکان کرد، و این خط به همین خاطر، بنام خط رئیس کمیته معروف شد».
ساغی در این باره تفسیر خواست که: آیا این قاعده بر (حمه) و (نقیب) هم‌ منطبق است؟ داوودی توضیح داد: «در چهار ژوئن، وضعیت باثباتی در همه مناطق خالی از سلاح، وجود داشت» آنگاه عمر افزود: موضوعی که ساغی درباره آن تفسیر خواست «در تپه (عزیزیات) است، که در منطقه خالی از سلاح واقع و در آنجا مشکلاتی بود».

ساغی توضیح داد: «پاره ای از آن [در منطقه خالی از سلاح واقع بود]»، عمر پاسخ داد: «درست است. پاره ای از آن، اما از آنجا که این تپه نقطه ای به لحاظ نظامی مشرف بر مناطق دیگر بود، کشاورزان را در منطقه (محمد مخفی) و (نبی هود) حمایت می کرد».

کپی