اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • سه شنبه ۱۶ آذر ۱۴۰۰

چرا معاون نخست وزیر آذربایجان به تهران آمد؟

چرا معاون نخست وزیر آذربایجان به تهران آمد؟
بیتا میرعظیمی خبرنگار

"مهدی خورسند"کارشناس مسائل قفقاز و اوراسیا، در گفت و گو با ایران آنلاین، سفر "شاهین مصطفی‌اف" معاون نخست وزیر جمهوری آذربایجان به ایران را اقدامی پیش دستانه در فهم شرایط موجود و قدرت ژئوپولوتیکی تهران در منطقه ارزیابی کرده و آن را حامل پیام اقتدار، تغییر فضای دیپلماسی در ایران و فضای تصمیم گیری و تصمیم سازی تهران به کشورهای منطقه دانست.

وی افزود: در تحلیل بهتر سفر معاون نخست وزیری آذربایجان به تهران، در ابتدا باید به ماهیت روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و حتی ماههای قبل از فروپاشی در حوزه قفقاز جنوبی و رخداد جنگ مستقیم میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان گریزی بزنیم. جنگی که در آن گروههای مختلف بین المللی ورود کرده و تلفات و کشته های زیادی را در پی داشت؛ اما این جمهوری اسلامی ایران بود که در آن برهه زمانی، با حمایت مستشاری، آموزش و حتی درمان مجروحان جنگی جمهوری آذربایجان به حمایت کامل از باکو پرداخت.
این کارشناس تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران در سالهای پس از استقلال جمهوری آذربایجان، همواره به حقانیت باکو در حاکمیت منطقه قره باغ تاکید ویژه ای داشته است. این موضوع بر 2 مبنای بسیار مهم استوار است. مبنای اول بحث مصوبات سازمان ملل و قطعنامه ها است که در آن ارمنستان را در قره باغ اشغالگر دانسته و حقانیت را به جمهوری آذربایجان می دهد. از سوی دیگر بحث قرابت های بسیار زیاد فرهنگی و قومی با جمهوری آذربایجان است که ما همواره از حقانیت جمهوری آذربایجان حمایت کردیم. اما هر چه از سالهای پس از استقلال جمهوری آذربایجان می گذرد، روابط تهران و باکو تحت تاثیر نظامات معنایی منفی قرار می گیرد.
مهدی خورسند ادامه داد: رژیم صهیونیستی با حضور در منطقه و در راستای سیاست های استعماری در مقابله با اقدامات جمهوری اسلامی ایران در منطقه غرب آسیا و طرح سیاست "دکترین پیرامونی"، توانست نفوذ و جایگاه زیادی را در جمهوری آذربایجان ایجاد کند؛ نفوذی که به واقع و همیشه مورد هشدار ایران بود. بدین گونه که تفکرات پان ترکیسم تحت تاثیر و القا شده از نگرشی که در ترکیه حاکم بوده و گاها این فضا بعد از  روی کارآمدن اردوغان تشدید شده و تاثیر منفی در روابط ایران و جمهوری آذربایجان گذاشت. تا این که ترکیه با توجه به فعل و انفعالات جامعه بین المللی و شرایط دوران گذار، برای یافتن جایگاهی خاص در این کارزار و کاهش مشکلات اقتصادی و داخلی در دولت کنونی اردوغان، ادعا و ابتکاری را مبنی بر همسویی کشورهای ترک زبان آسیای قفقاز در یک محور و تشکیل شورای کشورهای ترک زبان را مطرح کرد.
وی تصریح کرد: این فضا بر تیرگی روابط پساجنگ 2020 جمهوری آذربایجان و ایروان سایه افکنده و با پیشروی سریع جمهوری اذربایجان همراه شد. جایی که ترکیه حمایت های اقتصادی و لجستیکی از جمهوری آذربایجان را به عمل آورده و زمینه سرعت گیری و پیشروی جمهوری آذربایجان در مقابل ارمنستان را فراهم کرد. درچنین شرایطی این فضا متاسفانه برای ارمنستان نیز این توهم را ایجاد کرد که امروز بازیگر اصلی قفقاز جنوبی، جمهوری آذربایجان است.
کارشناس اوراسیا ادامه داد: ما متاسفانه در دولت قبل علی رغم هشدار های بسیار جدی کارشناسان، توجه و عنایتی به حوزه پیرامونی ایران نداشته و به اصطلاح تمام تخم مرغ های خود را در سبد برجام گذاشتیم. همین امر نیز باعث بی توجهی ما به واقعه جنگ قره باغ 2020 شد. در چنین شرایطی نیز روس ها با تحمیل یک سری مفاد آتش بس در این فضا به نفع طرف تقریبا پیروز جنگ یعنی جمهوری آذربایجان ، زمینه یک سری تغییرات ژئوپولوتیکی را در منطقه قفقاز جنوبی فراهم کرده و با این زمینه سازی بر منافع جمهوری اسلامی ایران در منطقه تاثیر گذاشتند.
وی گفت: اما بعد از تغییر دولت در ایران و در اولویت قرار گرفتن سیاست "اول همسایگان"، ایران بازیگری فعال تری در منطقه داشته و نسبت به تحرکات خودسرانه برخی همسایگان در قفقاز جنوبی که موجبات شاید کاهش و یا حتی مسدود شدن منافع کشور ما را فراهم می کرد، واکنشی منطقی نشان داد. در همین راستا نیز برای حفظ منافع خود، رزمایشی را توسط ارتش مقتدر جمهوری اسلامی ایران برپا کرده و با این اقدام به همسایگان تفهیم کرد که آنها تنها تعیین کننده معادلات در منطقه نیستند. بعد از اتفاقاتی نظیر توقف کامیون های ایرانی و بازداشت 2 راننده ایرانی از سوی جمهوری آذربایجان، به یک باره ایران با یک تغییر فضا و ایجاد مسیرهای جایگزین در ارمنستان، اقدام کرده و همین امر نیز به یکباره لحن جمهوری آذربایجان را تغییر داد. در نتیجه جمهوری آذربایجان از یک کشور مدعی به یک کشور خواهان روابط حسنه تبدیل شد .
این کارشناس مسائل قفقاز و اوراسیا گفت: امروزه قدرت ژئوپولوتیک در دنیا جزء مواردی است که کشورها توانایی تحمیل نگاه و عقاید خود در مناطق مختلف دنیا و همسایگان را بر اساس آن دارند. ایران ظرفیتی غنی در پروژه عظیم کرویدور شمال-جنوب در منطقه داشته و با تغییر مسیرهای ترانزیتی منطقه قفقاز جنوبی، قاعدتا جمهوری اذربایجان از منافع طرح کرویدور شمال به جنوب محروم می شد. این کشورها به یکباره متوجه این قضیه شده و تلاش های خود برای تعامل و خویشتن داری ایران در راستای سیاست حسن همجواری همیشگی جمهوری اسلامی ایران با همسایگان شدت بخشیدند. آن ها سعی کردند با فرستادن پیک های مختلف منجمله سفر معاون نخست وزیر جمهوری آذربایجان به ایران،  فضای ایجاد شده را تلطیف کرده و جلوی رخداد تنش های بیشتر را بگیرند. اما نکته جالب دیدارهایی بود که مقامات آذربایجانی در ایران داشتند و نقطه هدف آنها ترس و وحشت آنها از کنار گذاشته شدن از مناسبات و طرح های اقتصادی بود؛ طرح هایی که یا ایران محور بوده و یا این که ایران جزء بازیگران اصلی آن است. دیدار با وزیر راه، وزیر نفت، راه و وزیر امور خارجه حکایت از این دارد که جمهوری آذربایجان، کاملا متوجه سیاست تنبیهی ایران شده است.
مهدی خورسند افزود: سفر اخیر معاون نخست وزیری آذربایجان به تهران، در چنین فضایی انجام شده و الحمدالله جناب آقای امیرعبدالهیان وزیر امورخارجه ایران، پیام بسیار قاطعی را از تهران به سمت باکو با این مضمون که "جمهوری اسلامی ایران مخالف هرگونه تغییر ژئوپولوتیک در منطقه است" را ارسال کرد. این پیام را قطعا باکو پیشتر دریافت کرده بود؛ زیرا پیام ایران به جمهوری آذربایجان این بود که ایران اجازه اشغال استان سیونیک را به باکو و محور ترک نخواهد داد. شاید بزرگ ترین اتفاقی که این سفر رقم زد، پیام اقتدار، تغییر فضای دیپلماسی در ایران و فضای تصمیم گیری و تصمیم سازی در تهران بود. در حقیقت با ارسال این پیام، مقامات جمهوری آذربایجان فهمیدند که اگر دچار سیاست های تنبیهی شوند، منافع اقتصادی آن ها به حداقل ممکن رسیده و حتی حذف خواهد شد.

 

 

کپی