اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • چهارشنبه ۱۷ آذر ۱۴۰۰
علوم‌ انسانی اسلامی؛ محال‌اندیشی یا دوراندیشی؟

تمام هم و غم ایده علوم‌ انسانی اسلامی، کشف بهتر واقعیت است

تمام هم و غم ایده علوم‌ انسانی اسلامی، کشف بهتر واقعیت است

گروه اندیشه/ نشست «علوم‌ انسانی اسلامی؛ محال اندیشی یا واقع‌بینی؟» به همراه معرفی و نقد کتاب «علم‌ دینی، علم‌ بومی و علم‌ اسلامی: محال‌اندیشی یا دوراندیشی» اثر دکتر علی پایا با حضور نویسنده اثر و حجت‌الاسلام احمدحسین شریفی، منتقد این اثر به‌صورت مجازی برگزار شد.

علی پایا در این اثر خود مدعی است که «علوم‌ انسانی اسلامی» امکان‌پذیر نیست و هرگونه سرمایه‌گذاری برای علوم‌ انسانی اسلامی به‌معنای هدر دادن منابع است و این اقدام در مسیر نادرستی خواهد بود. به‌زعم او، به‌علم هر صفتی اضافه شود، آن را از علم بودن ساقط می‌کند و هرچه غیر از واقع‌نمایی به آن اضافه گردد، ‌شأن علم را از بین می‌برد. در علوم‌ انسانی و اجتماعی میزان ورود موضوعات ایدئولوژیک و ارزشی در قیاس با علوم‌ طبیعی به مراتب بیشتر است به‌همین جهت در این علوم، نقادی بسیار سخت‌تر می‌شود.

 

حجت‌الاسلام احمدحسین شریفی، دبیر علمی کنگره علوم‌انسانی اسلامی که بتازگی سرپرستی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه را نیز عهده‌دار شده است در پاسخ به مباحث مطرح شده توسط دکتر علی پایا و در نقد کتابش چنین عنوان کرد: هرگونه کم‌ توجهی به ایده علوم‌ انسانی اسلامی باعث هدر رفتن فضای علمی می‌شود. سرمایه‌گذاری‌های هنگفتی در کشور روی علوم‌ انسانی غربی صورت گرفته که در قیاس با سرمایه‌ای که در دانشگاه ما درباره علوم‌ انسانی اسلامی صورت می‌گیرد به یک دهم هم نمی‌رسد. دکتر پایا علم دینی را علم ایدئولوژیک می‌داند و متعلقات ایدئولوژیک را در سطح جنسیتی می‌بیند و آن را سد راه بسط معرفت در نظر می‌گیرد اما به‌نظر من ایده علوم‌ انسانی اسلامی قرائت‌های متنوعی دارد و کلی صحبت کردن، کار شایسته‌ای نیست.

 تمام هم و غم ایده علوم‌ انسانی اسلامی، کشف بهتر واقعیت است. ما مدعی هستیم علوم‌ انسانی اسلامی ابزاری دقیق برای فهم دقیق‌تر در اختیار ما قرار می‌دهد. اغلب آموزه‌های اسلامی به معنای ایدئولوژیک نیستند و سخنان بی‌منطق هم از سوی اسلام پذیرفته نیست. در کتابی که آقای پایا به نگارش درآورده سه تفاوت علوم‌ انسانی و اجتماعی با سایر علوم مطرح شده که شامل تفاوت در موضوعات، پیچیدگی و دو وجهی بودن علوم انسانی - اجتماعی می‌شود. چنانچه این تمایزات را در نظر بگیریم ضرورت وجود علوم انسانی اسلامی هم مطرح می‌شود.

پایا، ناکارآمدی علوم‌ انسانی در ایران را ضعف در انسان‌شناسی می‌داند اما آیا دین نظری درباره ماهیت آدمی ندارد یا ما نظریه انسان‌شناسی قرآنی نداریم. پایا معتقد است که علوم‌انسانی اسلامی محال‌اندیشی است، درحالی که اسلام فهمی از انسان ارائه می‌دهد که مورد تأیید همه است و علومی مانند فلسفه اسلامی و اخلاق اسلامی در همین رابطه هستند.

علم دینی متکی بر معرفت‌شناسی قرآنی است. مرزهای مشترک میان علوم‌انسانی موجود و آموزه‌های اسلامی و قرآنی وجود دارند و ما نباید از آنها عقب بنشینیم. ما باید برای کشف حقیقت به‌دنبال تبیین حقایق از قرآن برویم ضمن اینکه برداشت از آن هم باید ضابطه‌مند باشد.

 

کپی