اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • جمعه ۱۲ آذر ۱۴۰۰

اعتماد به نفس کاذب از کجا سرچشمه می‌گیرد؟

اعتماد به نفس کاذب از کجا سرچشمه می‌گیرد؟
مرضیه اعتمادنیا، روانشناس و متخصص طرحواره درمانی

همه ما در زندگی با افرادی با ویژگی های گوناگون مواجه می شویم. گاهی با کسانی روبرو می شویم که بر این باور هستند که نسبت به دیگران یک سر و گردن، بالاتر هستند. اعتماد به نفس کاذب دارند؛ برای خود حقوق ویژه‌ای قائلند و هیچ گونه تعهدی نسبت به رعایت قوانین، هنجارهای جامعه و حقوق دیگران ندارند. چنین افرادی دچار تله های زندگی هستند.

اینگونه احساسات، تله یا طرحواره (Schema) نام دارند و در سال‌های اولیه زندگی در اشخاص شکل می‌گیرند و با گذشت زمان قوی تر می‌شوند. طرحواره، در واقع قالب و چارچوب باورها و شناخت فرد از خود و محیط پیرامونش است که باعث تفسیر و سازماندهی اطلاعات می‌گردد. در حالت کلی طرحواره‌ها مفید هستند؛ چراکه کمک می‌کنند ذهن ما الگو و ساختار مشخصی داشته باشد؛ اما اگر این باورها و عقاید، مخرب و اشتباه باشند و موجب آزار و اذیت ما شوند، طرحواره های ناسازگار نام می‌گیرند. یکی از طرحواره های ناسازگار، طرحواره استحقاق یا بزرگ‌منشی است؛ این طرحواره اگر شدت بسیار بالایی داشته باشد، تبدیل به اختلال شخصیت خودشیفته می‌شود.

طرحواره استحقاق چگونه شکل می گیرد؟
در واقع آزادگذاری افراطی، واضح ترین علت شکل گیری طرحواره استحقاق است؛ به‌عبارت دیگر این تله، زمانی رخ می دهد که والدین نتوانسته‎ اند محدوده، نظم و کنترل را بر رفتار فرزندان اعمال کنند؛ و فرزندانی لوس، ازخودراضی پرورش داده اند. این بچه ها، هر کاری دلشان می خواهد، انجام می دهند و هر حرفی دلشان بخواهد، بر زبان می آورند. ممکن است خواسته های آنها مادی باشد و پافشاری و اصرار بر روش خودشان داشته باشند. در چنین ارتباطی، گویی رابطه والد و فرزندی برعکس می شود و  این بچه ها هستند که والدینشان را کنترل می کنند. به  این بچه ها تحمل ناکامی یاد داده نشده است. آنها هیچ گاه مجبور نبوده اند مسئولیت بپذیرند یا کارها و وظایف خودشان را انجام دهند. از کارهای مدرسه و خانه گریزان بوده اند و پدر یا مادر، این بچه ها را متوجه عواقب کارهای خودشان نکرده اند. این فرزندان همچنین یاد نگرفته اند که هیجانات خود را مدیریت کنند؛ مثلا همیشه بی پروا خشم خود را ابراز کرده اند و ممکن است در این باره از والدین الگوبرداری کرده باشند. این فرزندان حوصله انجام کارهای خسته کننده و تکراری را ندارند و عموما اهل نظم، ساختار و انضباط نیستند.

طرحواره استحقاق  در روابط میان فردی
افراد دچار این طرحواره خود را فردی خاص و ویژه تلقی می کنند؛ پرتوقع و کنترل گر هستند و دوست دارند همه چیز مطابق میلشان باشد؛ اگر کسی توقعات آنها را بر آورده نسازد یا سد راهشان شود، به شدت عصبانی می شوند. در برابر احساسات دیگران همدلی کمی دارند و احساسات دیگران روی این افراد کمتر اثر می گذارد. آنها در رفتار بی پروا هستند و گاهی تا بدرفتاری با دیگران پیش می روند. آداب و رسوم و قراردادهای بهنجار زندگی اجتماعی از نظرشان پشیزی نمی ارزند و خواسته خود را بالاتر از هر قانونی می دانند. سیاست یک بام و دو هوا دارند. یعنی از یک سو معتقدند وقتی دیگران کار اشتباهی انجام می دهند ،باید سخت تنبیه شوند و از سوی دیگر خود مجازند مرتکب هر اشتباهی شوند و  اصلا انتظار ندارند که در صورت اشتباه یا قانون شکنی، جریمه شوند. از آنجایی که احساس حق به جانبی دارند، بدون احساس گناه هر کاری که دلشان می خواهد، انجام می دهند و از تنبیه یا مجازات فرار می کنند و از هر موقعیتی به نفع خودتان سو استفاده می کنند. به خود حق می دهند که بار زندگی شان را روی دوش اطرافیان بیفکنند و از دیگران انتظار دارند قوی باشند و از آنها مراقبت کنند.

مراحل غلبه بر مشکلات طرحواره استحقاق
1-فهرستی از مزایا و معایب نپذیرفتن محدودیت ها تهیه کنید. این کار برای ایجاد انگیزه در شما ضروری است.
2-بهانه تراشی های خود را برای نپذیرفتن محدودیت ها کنار بگذارید.
3-دقت کنید که چگونه نپذیرفتن محدودیت ها در زندگی روزمره برای شما مشکل درست می کند. فهرستی از این مشکلات تهیه کنید.
4-برای اینکه یادتان باشد که با بی انضباطی و استحقاق خود در موقعیت ها بجنگید، کارت آموزشی تهیه کنید(مواردی که می خواهید تغیرش بدهید را یک طرف کارت یادداشت کنید و رفتار جایگزینش را طرف دیگر کارت یادداشت کنید.)
5-همچنان که به دنبال تغییر هستید از دیگران درباره میزان تغییر خود، نظر خواهی کنید.
6-تلاش کنید با اطرافیان خود همدلی کنید.
7-اگر در انضباط شخصی یا در زمینه های دیگر مشکل دارید، ،کارهای خود را بر اساس میزان ناکام سازی و بیزار سازی ،درجه بندی کنید. یعنی خود را پایش کنید که در مواجهه با تبعات این عادت یا ویژگی، چه میزان احساس بیزاری یا ناکامی به شما دست می دهد و مثلا از 1 تا 10 به آن یک شماره ای بدهید. بدین شکل ضمن آگاه شدن از حال خود در آن شرایط، برای تغییر این وضعیت گام های کوچک و تدریجی بردارید تا بتونید آن عادت نادرست را با این قدم ها کوچک اما پیوسته از بین ببرید.
8-اگر در کنترل هیجان های خود مشکل دارید، از تکنیک محروم سازی استفاده کنید؛ یعنی با خودتان قرار بگذارید که اگر مثلا در رابطه با دیگران خشمتان را مدیریت نکردید یا با لحن بدی صحبت کردید، یا بیش از حد غذا خوردید یا ... برای تغییر در این رفتار نادرست، خود را از یک فعالیت مورد علاقه تان در یک بازه زمانی مشخص محروم کنید تا این عادت نادرست با محروم سازی به تدریج از میان برود؛ اما شدت و مدت این محروم سازی باید جوری انتخاب شود که واقعا شما را از تکرار آن منع کند و تاثیرگذار باشد؛ مثلا یک روز گوشی همراه خود را کنار بگذارید یا 3 روز سریال مورد علاقه تان را نبینید.
9. اگر گرفتار استحقاق از نوع وابستگی هستید؛ یعنی توقع دارید دیگران کارهای شما را انجام دهند و این موضوع را حق خود و وظیفه آنها می دانید و به دیگران نیازمند و وابسته هستید، کارهایتان را بر اساس میزان سختی درجه بندی کنید. آن گاه به تدریج کارها را از آسان به سخت و بدون کمک دیگران انجام دهید.از کارهای آسان تر شروع کنید تا به خودتان ثابت کنید که آدم با کفایتی هستید./ ایران‌آنلاین 

 

 

 

 

 

کپی