اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • دوشنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۰

طرحواره نقص و شرم چیست و چه کسانی گرفتار آن هستند؟

طرحواره نقص و شرم چیست و چه کسانی گرفتار آن هستند؟
مرضیه اعتمادنیا، روانشناس و متخصص طرحواره درمانی

بی گمان شما هم در پیرامون خود کسانی را می‌شناسید که خود را به نوعی دارای عیب و نقص، حقیر، بی‌‎ارزش یا دوست نداشتنی می‌دانند. این گونه احساسات ناشی از شیوه های تربیتی آسیب‌رسانی است که هریک از ما ممکن است در کودکی با یکی از آن‌ها مواجه شده باشیم.

به این احساسات طرحواره گفته می شود. طرحواره ها  اغلب در مورد وجودشان احساس شرمندگی می کنند. و معتقدند نیازمند، کسل‌کننده، بی استعداد، عجیب و غریب، چاق، لاغر، دراز، کوتاه، ضعیف یا... هستند. آنها همواره از برقراری ارتباط با دیگران دوری می کنند؛ زیرا می ترسند که نقص‎هایشان برملا شود؛ آن ها معمولا خود را لایق عشق و محبت کسی نمی دانند.

این اعتقاد آنها از منبع درونشان سرچشمه می گیرد. این افراد معمولا کمرو هستند و تمایل زیادی به مقایسه خودشان با دیگران دارند؛ مقایسه کردن یکی از ویژگی های نقص و شرم است؛ چرا که نوع تربیتی این افراد مقایسه و سرزنش بوده و در حال حاضر در بزرگسالی با اینکه والدین دیگر حضور ندارند، این افراد الگویی در ذهن دارند که شیوه ارتباطی آن مقایسه و سرزنش است و این شیوه ای است که یاد گرفته اند.

آنها اغلب به انتقاد حساسیت زیادی نشان می‌دهند. ممکن است اهل رقابت باشند؛ به‌ویژه در حوزه‌هایی که احساس نقص می‌کنند و تمام تلاش خود را به صورت افراطی می کنند که بتوانند نقاط ضعف خود را بپوشانند.

در واقع کسانی که گرفتار تله یا طرحواره نقص و شرم هستند، برای جبران نقص خود، از راهبرد جبران افراطی استفاده می کنند که جبران افراطی رفتاری آنها، در مقابله با طرحواره شان، خود بزرگ بینی و کمال‌گرایی است؛ یعنی چون حس انسان ضعیف و ناقص را دارند، احساس واقعی خود را در پوسته انسانی قدرتمند و توانا پنهان می کنند.


دلایل ایجاد طرحواره نقص و شرم:

همه ما در دوران کودکی به شیوه های مختلف آسیب می بینیم؛ در واقع بر اثر مواجهه با شیوه هایی نادرستارتباطی و تربیتی در وجود هریک از ما احساسات و ذهنیت هایی به نام طرحواره شکل می گیرد. دلایلی که در ادامه می خوانید، برخی از علت های طرحواره نقص و شرم است:

1. انتقادگری افراطی
در خانواده هایی که یکی از اعضای خانواده انتقادگر هستند و کودک همواره مورد انتقاد و بازخواست قرار می گیرد، طرح واره نقص و شرم در وجود فرزندان مجال ظهور می یابد.

2. ایجاد احساس سرخوردگی
برخی از والدین با این که فرزندانشان را از صمیم قلب دوست دارند، اما چون شیوه های فرزندپروری را نیاموخته‌اند و نمی دانند که تک تک رفتارهایشان در ساختار شخصیتی فرزندان تاثیرگذار است، مرتکب خطاهایی در کنش ها و واکنش هایشان می شوند که مدام کودک را ناامید و سرخورده می‌کنند.

3. طرد کردن و بی مهری
طرح واره نقص و شرم همچنین درکودکانی که از طرف پدر یا مادر یا هر دوی آن‌ها مورد بی مهری یا بی توجهی قرار می گیرند و به دلایل مختلف توسط بزرگترهایی چون والدین، طرد می شوند، نیز شکل می گیرد.

4. بد رفتاری فیزیکی و روانی
وقتی کودک در خانواده ای قرار دارد که به نوعی یکی از اعضای خانواده از نظر جسمی، جنسی و عاطفی با وی بدرفتاری می کند، یکی از تبعات آن شکل گرفتن طرح واره نقص و شرم در کودک خانواده است.

5. مقصر شناختن
برخی افراد در هر مساله و مشکلی که پیش می آید،  به جای آنکه در پی ریشه‌یابی مشکل  و حل مساله باشند، به دنبال  مقصر می گردند؛ در این خانواده ها  به دفعات تقصیر اشتباهات به گردن کودک انداخته می شود.

6. بی کفایت دانستن
درخانواده هایی که والدین با واگذار نکردن مسئولیت های کوچک و بزرگ به فرزندشان دائم این پیام را به کودک داده اند که بی‌ارزش و نالایق است و احساس ارزشمندی و کفایت را از او سلب می کنند، کودک دچار طرح واره نقص و شرم می شود.

7.  مقایسه کردن
در برخی از خانواده ها همواره کودک،  با برادران و خواهران خود یا با دیگران مقایسه می شود و والدین، بی آنکه قصد تخریب داشته باشند، صفتی را در دیگری بر کودک خود ترجیح می دهند و طرح واره نقص و شرم را در وجود فرزند خود ایجاد می کنند. 

8. ایجاد احساس گناه
گاهی والدین با رفتارهای نسنجیده و هیجان‎محور خود بی‎آن که بخواهند، به فرزند خود القا می کنند که مسبب جدایی شان اوست و کودک از آنجا که خودش را مقصر جدایی والدین می‌داند و سرزنش می‌کند، گرفتار طرح واره نقص و شرم می شود.

هدف  از درمان طرحواره نقص و شرم
درمان این افراد از طریق افزایش آگاهی و شناسایی موقعیت های شناختی(ذهنی)، هیجانی، رفتاری صورت می گیرد که حتما نیازمند حضور درمانگر متخصص است. هدف از درمان، افزایش احساس ارزشمندی است.

10 گام موثر برای رهایی از طرحواره نقص و شرم

شما با 10 گام موثر می توانید از طرحواره نقص و شرم رهایی یابید:

1. درگام نخست احساس بی ارزشی و شرمساری دوران کودکی خود را درک کنید.
2. در گام دوم کودک آسیب دیده درونتان را حس کنید و در آغوش بکشید و به دنبال درمان باشید.
3.  در گام سوم فهرستی از شیوه های مقابله خود مانند تسلیم، فرار یا حمله را بنویسید و تلاش کنید دست از رفتارهای مقابله ای فرار یا حمله بردارید.
4. در گام چهارم، نقاط ضعف و قوت خود را در دوران کودکی و در حال حاضر بنویسید و بپذیرید که همه آدم ها توانایی ها و ناتوانی ها و خوبی ها و بدی هایی دارند.
4. در گام پنجم، نقاط ضعف فعلی خود را به طور جدی ارزیابی کنید و برای تغییر نقاط‎ضعف تغییرپذیر خود ، برنامه‌ریزی کنید و در صدد رفع آن برآیید.
5. در گام ششم عشق و محبت افراد نزدیک خود را بپذیرید و باورکنید و بکوشید در روابط خود صادق تر و صمیمی تر باشید.
6. در گام هفتم اگر در روابط خود ایرادگیر و سرزنشگر هستید،بکوشید که این عادات بد را ترک کنید.
7.در گام هشتم اجازه ندهید دیگران به رفتارهای توهین آمیز و نامحترمانه شان با شما ادامه دهند.
8- در گام نهم نامه ای به والد سرزنشگرتان بنویسید؛ در واقع شما در نامه می توانید همه افکار و احساسات و هیجان‌های منفی خودتان را بدون احساس خطر بنویسید. روشن است که اگر قرار باشد این حرفها به صورت واقعی گفته شود، دچار طرد شدگی و تبعات منفی دیگر می شوید ولی نوشتن نامه باعث می شود شما بدون پیامدهای بعدی از لحاظ فکری و حسی تخلیه شوید.
10. در گام دهم، معیارهایتان را برای انتخاب نامزد جذاب و نامزد غیرجذاب بنویسید. معمولا افرادی که نقصی را در خود حس می کنند، با افرادی سطح پایین تر از خودشان آشنا می شوند و ازدواج می کنند که نقص‌هایشان به چشم نیاید و خیلی به سطح و موقعیت واقعی خود توجه ندارند. گام دهم در انتخابتان شما را یاری می کند.

روشن است که این 10 گام تا اندازه ای شما را از احساسات منفی ناشی از طرحواره ها و تله های زندگی جدا می کند؛ اما برای رسیدن به آرامش کامل لازم است که از یک روان شناس طرحواره درمانگر کمک تخصصی بگیرید./ ایران‌آنلاین

 

 

 

 

کپی