اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • چهارشنبه ۲۹ دی ۱۴۰۰
اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران
گفت و گو با پریسا عزیزی خرشکی، روان شناس و مشاور خانواده

چطور تشخیص بدهیم عزت نفسمان ضعیف است یا قوی؟

چطور تشخیص بدهیم عزت نفسمان ضعیف است یا قوی؟
مینانبئی

یک روان شناس گفت: بسیاری از افراد عزت نفس را مترادف با اعتماد به نفس می دانند. در حالی‌که در علم روان شناسی عزت نفس زیربنای اعتماد به نفس و بسیار مهم تر از اعتماد به نفس است. عزت نفس، احساس ارزشمندی است و ربطی به توانمندی‌های فردی و کارایی اشخاص ندارد.

ایران آنلاین/ اگر شما در شمار آدم هایی هستید که به نیاز دیگران خیلی بیش تر از نیاز خود اهمیت می دهند؛ اگر برای جلب رضایت دیگران و برای این که دیگران شما را تایید کنند، حاضرید هرکاری بکنید و حتی خیلی از کارهایی را انجام دهید که باب میل شما نیست؛ اگر جز آدم هایی هستید که نه گفتن برایتان خیلی سخت است و نمی توانید درخواست های ناروا یا پیشنهادهای نامناسب را همدلانه رد کنید و باز این موضوع هم باعث می شود که علی‌رغم میلتان خیلی از کارها را انجام بدهید؛ اگر از آن گروهید که برای جلب نظر و توجه دیگران، یک شخصیت غلوشده از خودتان می سازید، که با خود واقعی شما فاصله زیادی دارد؛ یا از آنها هستید که احساساتتان را راحت نمی‌گویید و این احساسات، همیشه مخفی است، این ها همگی از جمله علائمی است که نشان می دهد شما عزت‌نفس‌ ضعیفی دارید. این ها جملات پریسا عزیزی خرشکی، روان شناس و مشاور خانواده است. گپ و گفت خبرنگار سرویس خانواده روزنامه ایران با ایشان پیش روی شماست:


در محاورات به طور معمول دو واژه عزت نفس و اعتماد به نفس را با هم به کار می برند و مترادف یکدیگر در نظر می گیرند. در جایگاه یک روان شناس بفرمایید که تعریف عزت نفس چیست و چه نسبتی با اعتماد به نفس دارد؟

عزت‌نفس میزان خود ارزشمندی است؛ یعنی این که یک انسان چقدر برای خود ارزش قائل است و خودش را موجودی دوست داشتنی و ارزشمند می‌داند. احساس ارزشمندی ربطی به توانمندی‌های فردی و کارایی اشخاص ندارد.


رابطه میان عزت نفس و اعتماد به نفس چیست؟
 در علم روان شناسی عزت نفس زیربنای اعتماد به نفس و بسیار مهم تر از اعتماد به نفس است. اعتماد به نفس، باوری است که آدم ها نسبت به خود و توانمندی هایشان دارند؛ ولی عزت نفس باور شخص نسبت به ارزشمندی خود است.
عزت نفس معطوف به درون آدم ها است و هیچ ربطی به عوامل بیرونی آدم ها ندارد. پول، زیبایی و سایر دارایی های بیرون از ما می توانند سبب بالا رفتن اعتماد به نفس ما شوند؛ اما عزت نفس مربوط به الماس وجود انسان ها است. آدم ها یک سری صفات و ویژگی ها مانند مهربانی، صداقت، مسئولیت پذیری دارند که  بر اساس آن ها میزان ارزشمندی شان مشخص می شود. این صفات از بین رفتنی نیستند. در حالیکه عوامل بیرونی از دست رفتنی هستند و اگر ما عزت نفس خود را بر عوامل بیرونی بنا کنیم، با از دست دادن این عوامل عزت نفس هم از دست خواهد رفت.


عزت نفس از چه زمانی در انسان شکل می گیرد؟
عزت نفس و اعتماد به نفس انسان در کودکی شکل می گیرد. در واقع همه ما از بدو تولد تا سن مشخصی حس ارزشمندی را از محیط دریافت می کنیم و پایه های عزت نفس و اعتماد به نفس در کودکی شکل می گیرد. اما در رویکردهای جدیدِ علم روان شناسی گفته می شود که ما در جایگاه یک انسان نباید خیلی درگیر گذشته شویم و مسئولیت خود را برگردن دیگران و شرایط حاکم بر زندگی خود بیندازیم؛ بلکه هریک از ما همین الان و در زمان حال می بایست با تکیه بر ارزشمندی ها و صفات درونی خود و پذیرش این حقیقت که اشرف مخلوقات و موجودی بسیار توانا هستیم، شرایط نامطلوب بیرونی را تغییر دهیم و در مسیر رشد و موفقیت قرار گیریم.


چه کنیم که عزت نفس خود را بالا ببریم؟
همه آدم ها برای بالا بردن عزت نفس و احساس ارزشمندی، باید سه «خود» را در وجود خویش تقویت کنند: 1. خودشناسی 2. خودپذیری 3. خود دوستی


خودپذیری: یعنی این که ما خودمان را همان گونه که هستیم، با تمام نقاط قوت و ضعفی که داریم، بپذیرم؛ اما تلاش کنیم تا نقاط قوت خود را افزایش دهیم. درباره نقاط ضعف هم برای آن گروهی که قابل تغییر هستند، تلاش کنیم که تغییر صورت پذیرد و نقاط ضعفی را که قابل تغییر نیستند، بپذیریم. دیگر اینکه نگاه سیاه و سفید(گورخری) را از خود دور کنیم و بپذیریم که آدم ها خاکستری هستند. نه سفید سفید نه سیاه سیاه!

خودشناسی:یعنی ما بتوانیم ویژگی های خود را عمیقا درک کنیم و بدانیم که چه ارزش ها، باورها، اعتقادات، علایق و ویژگی های منحصر به فرد و نظام اخلاقی خاصی داریم و صفات مثبت و منفی خود را  به تمامی بشناسیم.

خود دوستی: یعنی ما بتوانیم به خاطر همه صفات و ویژگی هایی که از خود شناخته ایم، خود را بپذیریم و دوست داشته باشیم.


نداشتن عزت نفس قوی با ما چه می کند؟
اگر احساس ارزشمندی ما پایین باشد، ما قادر به شکوفاسازی توانمندی های خود نیستیم. از این رو از رویارویی با مسائل جدید، دوری می کنیم که  این امر باز هم احساس بی کفایتی و ناکارامدی را  در وجود ما افزایش می دهد. دیگر اینکه نداشتن احساس ارزشمندی، در روابط ما تاثیر منفی می گذارد و ما را از شادکامی حاصل از ارتباطات سالم محروم می کند. عزت نفس پایین ما را به مشکلات جسمانی متفاوتی،که ناشی از اضطراب هستند، از جمله سردردهای مزمن، ورم مفاصل، معده درد و ... دچار می کند.


چه چیزی سبب عزت نفس پایین می شود؟
نخستین موضوعی که خانواده ها بسیار باید به آن توجه داشته باشند، نحوه تربیت، پرورش و تجربه های زیستی فرزندان از بدو تولد در ارتباط با والدین و دیگران، در خانه و مدرسه و ... است. دوم، نشخوار فکری و افکار منفی و ناکارامدی است،که در ذهن ما وجود دارد. شناسایی این افکار به ما کمک می کند تا از آنها رها شویم. سوم، واکنش ما به این افکار است. آمدن افکار در ذهن ما ارادی نیست؛ دکمه خاموش و روشن هم ندارد؛ اما ما می توانیم بر رفتارهایمان تمرکز داشته باشیم و کنش ها و واکنش هایمان را انتخاب کنیم.  در واقع زندگی ما ماشینی است که فرمانش در دست خود ماست. برای خاموش کردن ذهنِ قضاوت گر و سرزنشگر هم کافی است تا بر خلاف جهت افکار سمی خود گام برداریم و به خود ثابت کنیم که توانا و ارزشمند و دوست داشتنی هستیم.

 

کپی