اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • سه شنبه ۵ مرداد ۱۴۰۰

کلمات کلیدی

از کجا بفهمیم دچار وسواس فکری شده ایم؟

از کجا بفهمیم دچار وسواس فکری شده ایم؟
علیرضا حسینی روان شناس بالینی

ایران آنلاین: وسواس، به افکار تکرار شوندهای گفته می شود که سبب رنجش شخص می‌شوند و خُلق وی را کاهش می دهند. این افکار دردسرهای بسیار دیگری هم مثل نداشتن تمرکز، فراموشی، نداشتن اعتماد به نفس، اختلالات خواب و ...  برای فرد ایجاد می‌کنند که تاثیرات منفی آن همه ابعاد زندگی شخص را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و او را دچار مشکل می‌کند.
وسواس فقط شست‌و‌شوی افراطی نیست
وقتی صحبت از وسواس می‌کنیم، نظرها بیشتر به سمت شست و شوهای افراطی، شمارش و چک کردن‌های پیاپی، می رود؛ اما بیشترین دردسر و مشکل اختلال وسواس، نشخوار فکری و وسواس فکری فرد است. به عبارت بهتر باید گفت که پشت هر وسواس رفتاری، مطمئنا یک وسواس فکری وجود دارد؛ اما الزاما در پس وسواس فکری، وسواس رفتاری مشاهده نمی شود. در واقع در پی ظهور افکار وسواس‎گونه و تکرارشونده که سبب آزار شخص می شود، ما شاهد بروز رفتارهایی مثل شستشو، چک کردن و ... هستیم که افراد وسواسی اضطراب ناشی از آن افکار را با رفتارهایی از این دست کاهش می دهند.
حواس پرتی، مشکل وسواس را حل نمی‌کند
اغلب افراد و متخصصانی که با رویکردهای قدیمی کار می کنند، سعی دارند در درمان اختلال وسواس از شیوه درمانی حواس پرتی( distract) استفاده کنند؛ اما این شیوه چندان کارآمد نیست. اگر افکار وسواسی به سراغ ما آمدند و ما حواس خود را به موضوع دیگری پرت کردیم، ماجرا به همین راحتی و به همین جا ختم نمی شود. برای مثال اگر افکار وسواسی به سراغ ما آمد و ما خودمان را به تلفن همراه و شبکه های مجازی مشغول کردیم یا مطالعه کردیم و فیلم سینمایی نگاه کردیم، آیا این افکار تمام می شود و دیگر ما را آزار نمی دهد؟ بی تردید چنین اتفاقی نخواهد افتاد. این نوع واکنش یا بهتر بگویم شیوه درمانی، منسوخ شده است. در این گونه درمان ها به شخص می گفتند به دور دستت کشی ببند و هرگاه این افکار به سراغت آمدند، کش را بکش تا به دستت ضربه بزند تا رنجش جسمانی سبب شود که این فکر از سرت بیرون برود؛ یا اینکه اگر چنین افکاری در ذهنت پدیدار شد، مثل ابری آنها را پاک کن و از فکر کردن به آنها پرهیز کن؛ اما هیچ یک از این روش ها در عمل چاره ساز نبود و نیست؛ اگرچه همچنان عده ای به شیوه های نخ نما شده عمل می کنند.
باید با افکار وسواسی روبرو شویم
رویکردهای نوین علم روان شناسی،  مانند ptc  «درمان زمان بندی شده تجویز عین نشانه» مخفف عبارت لاتین (paradox time cure ) بر این باورند که فرد وسواسی باید با افکار آزاردهنده خود مواجه شود و با برنامه های زمان بندی شده در مدت زمان های مشخص و از پیش تعیین شده، افکار وسواسی خود را بنویسد، آن ها را بخواند و صدای خود را ضبط کند و سپس آن را گوش کند و به آنها بپردازد و وجود چنین افکار و مشکلی را بپذیرد تا به این شیوه بتواند از حالت وسواس‌گونه خارج شود.
وسواس مثل یک سرماخوردگی ساده است
افراد وسواسی عمدتا فکر می کنند که مشکلات زیادی مثل نداشتن اعتماد به نفس، نداشتن قدرت تصمیم گیری، اختلالات خواب و ... دارند؛ در حالیکه آن ها تنها یک مشکل ساده دارند و همان یک مشکل است که دردسرهای زیادی برای چنین افرادی ایجاد می کند. وسواس، درست مثل سرماخوردگی است. سرما خوردگی هم علائم زیادی دارد؛ تب و لرز، سردرد و بی حالی و بدن درد، سوزش گلو و چشم، آبریزش، بی اشتهایی و بی خوابی و ... در صورتی که سرماخوردگی، یک بیماری خیلی ساده است که یا ویروسی است و با مصرف ویتامین و پروتئین و گذراندن یک دوره بسیار کوتاه چند روزه برطرف می شود یا باکتریایی است و با مصرف آنتی بیوتیک به آسانی درمان می شود و هر زمان موضوع اصلی، که بیماری سرماخوردگی است، برطرف شد، همه علائم و نشانه های آن هم به یکباره از میان می رود. وسواس دقیقا همین حالت را دارد.
چرا مشکل وسواس مزمن و ماندگار می شود؟
از جمله علائم و نشانه هایی که همراه با وسواس ظهور می‌کند، نداشتن قدرت تصمیم گیری، به تعویق انداختن کارها و نداشتن اعتماد به نفس است. در واقع فرد وسواسی در گرداب اقدام و مراجعه، گیر می کند؛ چرا که همیشه فکر می‌کند قرار است اتفاق و معجزه خارق العاده ای رخ بدهد و مشکل را برطرف کند. گاهی اوقات هم به کلی  مشکل خود را در ذهن انکار می کند. به همین دلایل، مشکل مزمن می شود و هر مشکلی حتی ساده ترین اختلالات وقتی مزمن و طولانی می شوند، درمانشان سخت می شود. درست مثل همان سرماخوردگی ساده که اگر به موقع درمان نشود، ممکن است به رماتیسم قلبی تبدیل شود. به همین سبب توصیه می‌شود وقتی که  افراد متوجه وسواس و نشخوار فکری خود می شوند، در اسرع وقت به یک روان شناس بالینی که ترجیحا تخصص درمان اختلالات اضطرابی و وسواس را دارد، مراجعه کنند.

کپی