اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • پنج شنبه ۳ تیر ۱۴۰۰

انتشار یک مقاله تخصصی در حوزه مستند مردم‌نگاری/ اهمیت و جایگاه مستندهای مردم‌نگار در دنیای امروز

انتشار یک مقاله تخصصی در حوزه مستند مردم‌نگاری/ اهمیت و جایگاه مستندهای مردم‌نگار در دنیای امروز

شاید در گذشته تولید فیلم مردم‌نگاری یک عمل انسان شناختیِ افراطی (رادیکال) یا حاشیه‌ای بود، اینک در موقعیتی است که بُعدی تازه و مهم به دانش انسان شناختی بیفزاید و نهایتاً فیلم مستند نیز از عنایت تازه انسان شناسی به امر قابل مشاهده منتفع شود.

محمد تهامی‌نژاد پژوهشگر، منتقد، مترجم و مستندساز معاصر ایرانی، از پیشتازان سینمای مستند در ایران است. تهامی‌نژاد نه‌تنها در زمینه ساختن فیلم مستند پیشینه‌ای طولانی دارد، بلکه در زمینه آموزش، ترجمه، تألیف، پژوهش و نقد فیلم‌های مستند از مطرح‌ترین سینماگران معاصر ایران به‌شمار می‌رود.
تهامی‌نژاد مقاله «فیلم مستند مردم‌نگاری» نوشته دیوید مک دوگال که در دانشنامه «ایان ایتکن» منتشر شده را ترجمه کرده و این مقاله مفصل 21 صفحه‌ای امروز شنبه 18 اردیبهشت‌ماه در سایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در دسترس قرار می‌گیرد. دانشنامه معتبر «ایان ایتکن» با همکاری 200 پژوهشگر جمع‌آوری شده است.
دیوید مک دوگال متولد 12 نوامبر 1939 نیوهمپشایر، انسانشناس تصویری، دانشگاهی و مستندساز است که در آفریقا، استرالیا، اروپا و هند، مردمنگاری کرده است. در سال 1972 اولین فیلمش  «زندگی با رمه‌ها» (در اوگاندا) برنده جایزه بزرگ فستیوال فیلم ونیز شد. مک دوگال در بخشی از این مقاله درباره منشا فیلم مردمنگاری نوشته است: «سرمنشاء فیلم مردمنگاری، با اختراع سینما همزمان است. در 1895( سالی که برادران لومی یر، برای نخستین بار به نمایشِ عمومیِ فیلم اقدام کردند)، فلیکس لوئیس رینول برای مطالعةجابجاییِ حرکتیِ انسان ، از فن عکاسیِ پیاپی  ( که پیشگامانی چون ادوارد مایبریج، اتی‌ین ژول ماره و اتومار آنشوتس داشت) بر روی روستائیانِ ولوف، دیولا و فولانی  که برای نمایشگاه مردمنگاری آفریقای باختری به پاریس آورده شده بودند، استفاده کرد...»
در بخش دیگری از این مقاله به نقش رابرت فلاهرتی اشاره شده است: « گفته می‌شود، ساختن فیلم اتنو‌گرافیک و متمایز از ثبت واقعه، از نانوک شمال ، اثر رابرت فلاهرتی (1922) شروع شد. فیلمی که همچنین نمایشگر آغاز سنت مستند سازیِ مدرن است. یاریِ فلاهرتی به مستند سازی این بود که فیلم غیر تخیلی را به شکل روایی در آورد و سهم مستقیمش   در فیلم مردمنگاری این  است که جامعه ای دیگر را از طریق چهره نگاری صمیمی وآگاهانة افراد متعلق به آن جامعه مورد مطالعه قرار داد. هرچند ادوارد اس. کورتیس، فیلم « در سرزمین شکارچیان سر» را در سال 1924 تهیه کرد که داستانی عشقی ـ تخیلی را در میان مردمان کاواکیوتل  در استان بریتیش کلمبیا ]غرب کانادا[ به اجرا در آورده بود. اما فلاهرتی، بر فعالیت های روزمرة اسکیموها و مهارت آنها در دست و پنجه نرم کردن با محیط سرد قطبی ، تاکید داشت. رهیافت فلاهرتی که نانوک را درخلق فیلم شریک می ساخت وقطعه فیلم ها  را درمیدان تحقیق ، به افراد مورد مطالعه اش نشان می‌داد ، نوعی پیشدستی و پیشقراولی نسبت به فیلمسازان مردمنگار بعدی بود...»
در پایان این مقاله با بررسی مباحث مطرح شده آمده است: « مباحث معرفت شناختی که ذهن فیلمسازان دهه هفتاد را آکنده بود، در دهه 1980 در سؤال هایی انعکاس یافت که  انسان شناس ها در باره ساخت و اقتدار  مطرح می‌ساختند. انسان شناسی از راههای دیگر از جمله توجه تازه به تجربه بدنمند  افراد و تعبیر فرهنگی از عواطف واحساسات نیز تغییر کرد. چنین تغییری زمینه را برای تفاهم آگاهانه و نزدیک‌تر بین فیلم مردمنگاری و انسان شناسی فراهم آورد. در هنگامه‌ای که مرزهای ملی واجتماعی هر چه بیشتر نفوذ پذیر می‌شوند، فرهنگ تصویری و حیطه های قابل رؤیت و مشهودِ عمل اجتماعی و فرهنگ مادی نیز دوباره به عنوان موضوعات مورد توجه انسان شناختی ، سر بر می‌آورند. انسان شناس‌های جوان، به توان بیانی و مفهومیِ رسانه‌های تصویری از جمله چندرسانه‌ای‌های تعاملی، توجهی تازه مبذول می‌دارند. اگر در گذشته، تولید فیلم مردم‌نگاری یک عمل انسان شناختیِ افراطی (رادیکال ) یا حاشیه‌ای بود، اینک در موقعیتی است که بُعدی تازه و مهم به دانش انسان‌شناختی بیفزاید و نهایتاً فیلم مستند نیز از عنایت تازه انسان‌شناسی به امر قابل مشاهده و بدنمند منتفع  شود.»
دوستداران سینمای مستند، دانشجویان و پژوهشگران می‌توانند برای خواندن متن کامل این مقاله به سایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی defc.ir  مراجعه کنند.

کپی