اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • سه شنبه ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۰

دانشنامه ای در کرامات مجتبوی

دانشنامه ای در کرامات مجتبوی
عبدالحسین طالعی عضو هیأت علمی دانشگاه قم

غربت حضرت سبط اکبر، نخستین نواده گرامی پیامبر، امام مجتبی قصه‌ای تلخ و جانسوز است، «کز هر کسی که می‌شنوی نامکرر است». سفره دار مدینه که در میان همان مردم غریب ماند و چه می‌گویم؟ حتی در خانه اش طعم تلخ غربت را چشید؛ و با این همه صبورانه بر آرمان هایش پای فشرد و بر نگاهداری سنت‌های صحیح نبوی در برابر تحریف‌ها ایستاد و «جان بر سر آرمان نهاد و جاودانه شد».

این یادداشت مختصر را مجال ثبت آن همه لحظات شکوهمند نیست. بدین روی به نکته‌ای بسنده می‌کنیم و بس.
جان پرور است قصه ارباب معرفت
رمزی برو بپرس و حدیثی بیا بگو
در این یادداشت می‌خواهم کتابی را به طور مختصر بشناسانم که برای مطالعات مرتبط با امام مجتبی علیه السلام پژوهشگران را به کار می‌آید و برایند تلاش دو پژوهشگر شیعی و سنی، یکی از قرن ششم و دیگری از قرن پانزدهم است.
«تاریخ مدینه دمشق» کتابی مفصل است که «ابن عساکر» (571 – 499 قمری) تاریخ نگار دمشقی شافعی مذهب نوشته و در طول 9 قرن گذشته همچنان به عنوان کتابی مرجع در خدمت پژوهش‌های تاریخی بوده است؛ بخش‌هایی از این کتاب به‌دلیل ارتباط پنج امام معصوم شیعه، امیرالمؤمنین تا امام باقر علیهم السلام با تاریخ شهر دمشق به این بزرگواران اختصاص دارد؛ تمام این مجلدات به تحقیق محقق فقید مرحوم شیخ محمد باقر محمودی منتشر شده است، اما در مورد دو بخش از آن تلاش دیگری از سوی علامه شیخ محمد رضا جعفری نجفی (1350 – 1431 قمری / 1310 – 1389 شمسی) انجام شده که شایان توجه است.
محقق فقید مرحوم جعفری نجفی از ستارگان درخشان حوزه کهنسال نجف بود که نیمه دوم عمر پربار خود را در تهران (و بخش اندکی در قم) گذراند؛ از آن دانشور کم نظیر که رسانه گریزی و پرکاری شاخص اصلی کارهای علمی اش بود، هزاران ساعت جلسات درس بر جای مانده است و بجز آن، برخی از کتاب‌هایش که بر اساس یادداشت ها یا درسگفتارهایش تنظیم و تدوین شده، در زمینه تاریخ اسلام و علم کلام، نوآوری‌های شگفت انگیز دارد؛ خوشبختانه در سال‌های اخیر عمر، با تأسیس «بنیاد فرهنگ جعفری» در قم (سال 1383) امکانی برای نگاهداری بخشی از ثمرات علمی ایشان فراهم آمد. بدین روی، چندین کتاب از آثار ایشان توسط بنیاد یادشده منتشر شده است؛یکی از آثار علامه جعفری نجفی تعلیقات و استدراکات بر بخش امام حسن علیه‌السلام از تاریخ دمشق ابن عساکر است. اصل کتاب تاریخ دمشق، 419 حدیث یا خبر در باره زندگی فردی، اجتماعی، عبادی، فرهنگی و فضایل والای آسمانی حضرتش در بر دارد که البته مانند هر کتاب تاریخی دیگر، باید با دیده نقادی خواند و دید، اما مرحوم جعفری با بهره‌گیری از متون حدیثی، تاریخی، ادبی و دیگر منابع اهل تسنن که حدود 110 منبع کهن را شامل می‌شود، بیش از هزار حدیث و خبر دیگر به تناسب مطالب متن ابن عساکر به کتاب افزوده است. این افزوده‌ها در پانویس درج شده تا متن با تعلیقات درنیامیزد و حیطه مسئولیت هر دو پژوهشگر مشخص شود؛ کثرت تتبع حیرت آور مرحوم جعفری تا آنجا است که گاهی برای تکمیل مطلب متن ابن عساکر، بیش از دویست خبر و گزارش تاریخی ذیل یک خبر او می‌افزاید.
بدین سان با دانشنامه‌ای روبرو هستیم که دست توانمند دو محقق از اقالیم قبله در خلق آن سهیم بوده اند؛ ابن عساکر، تاریخ نگار شافعی مذهب قرن ششم از یک سوی و شیخ محمد رضا جعفری نجفی تاریخ پژوه شیعی قرن پانزدهم، از سوی دیگر.
جوانب مختلف این کتاب – که در واقع دو کتاب در کنار هم است – در این یادداشت مختصر نمی‌گنجد. تنها به بیان این مطلب بسنده می‌شود که: در وانفسای کمبود منابع ارزشمند مرتبط با تمام معصومان پاک، بویژه امام مجتبی علیه السلام (که دست سیاست اموی و عباسی هر چه توانست، در کتمان و تحریف حقایق مربوط به حضرتش کوشید) دستیابی به چنین دستاوردی  فرصتی مغتنم برای اهل تحقیق است.
«ترجمه الامام الحسن بن علی من تاریخ مدینه دمشق» نوشته ابن عساکر با تصحیح و استدراک علامه شیخ محمد رضا جعفری در سال 1437 قمری / 1395 شمسی در 678 صفحه توسط بنیاد فرهنگ جعفری در قم منتشر شده است.

کپی