اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • پنج شنبه ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۰
بازتاب همه‌گیری کرونا در آثار فرهنگی به زمان نیاز دارد

یک نفس عمیق

یک نفس عمیق
احمد طالبی‌نژاد منتقد سینما

بیماری‌های اپیدمی بی‌سابقه نیستند اما عموماً به یک منطقه یا جغرافیا محدود می‌شدند. شاید برای اولین بار باشد که سراسر جهان به چنین فاجعه‌ای مبتلا شده‌ است بنابراین نباید براحتی از آن گذشت. تجلی همه‌گیری کرونا را به طور حتم در سینما، ادبیات و تئاتر جهان خواهیم دید.

اگر ما انسان‌های زنده‌ای هستیم طبعاً حس درونی‌مان را بعدها روی کاغذ خواهیم آورد و جلوی دوربین یا روی صحنه خواهیم برد. باید تجربه درونی این دوران را به نسل‌های بعدی که چنین تجربه‌ای  نداشتند، منتقل کنیم. اما از الان خیلی زود است اگر بخواهیم منتظر بازتاب فاجعه بشری کرونا در سینما یا دیگرعرصه‌های فرهنگ باشیم. پرداختن به عمق مسأله و تبعات هراس و وحشتی که جهان تجربه کرد نیاز به زمان دارد. اول باید از زیر سایه شر این ویروس بیرون بیاییم و آن وقت ببینیم که این دوره در سینما و ادبیات‌مان چه بازتابی خواهد داشت. البته چنین تجربیاتی (هراس و وحشت) در تاریخ سینما بی‌سابقه نیست مثل دوران فاشیسم هیتلری که به شکل روشنی در سینمای وحشت آلمان و به‌عنوان نمونه در« نوسفراتو، سمفونی وحشت» یا برخی آثار فریتس لانگ تجلی پیدا کرد. بر این اساس نمی‌شود توقع داشت که بسرعت شاهد بازتاب وقایع امروز در آثار فرهنگی باشیم. اگرچه ممکن است آدم‌های فرصت طلب در حد اشاره و در قالب دیالوگ از کرونا بگویند اما اینها بازتاب‌های آنی است و ارزش ماندگاری و هنری ندارد. من امیدوارم سینماگرانی که درباره کرونا فیلم می‌سازند به این مسائل توجه داشته باشند که همه‌گیری این ویروس با جهان و بخصوص کشورمان چه کرد، به رابطه این بیماری با سیستم و حکومت بپردازند و تأثیر آن بر روح و روان آدمی را مورد توجه قرار دهند.
 آنچه مهم است و بعدها باید در سینما جلوه پیدا کند تلاطم روح و روان انسان‌ها و وضعیت مردم ایران است؛ مردمی که با وجود آگاهی از احتمال بالای ابتلا به این بیماری برای قوت لایموت‌شان مجبور بودند در صف‌ها بایستند یا در کوچه و بازار و مراکز شلوغ و پرخطر رفت‌وآمد کنند. توقع این است تمام این مسائل به نوعی در آثار انسان‌های شعورمند و آگاه به جامعه که دارای نگرش تحلیلی هستند متجلی شود؛ اینکه چه کسانی می‌توانند این فضا را ترسیم کنند به طور حتم فیلمنامه‌نویس‌هایی که شاخک‌هایشان نسبت به وضعیت جامعه و فضای اجتماعی امروز حساس است و شرایط جهان را خوب می‌شناسند می‌دانند که ملت ایران دو وحشت مضاعف را توأمان تجربه می‌کند. وحشت از جنگ و حمله نظامی و به سرانجام نرسیدن برجام و دیگری کرونا. من نمی‌گویم یکه شناس باشیم و مثلاً فقط از اصغر فرهادی توقع چنین نگاه عمیق و دقیقی داشته باشیم. مسلماً این امر از عهده فیلمسازان جوان‌مان برمی‌آید به شرط آنکه شناخت داشته باشند، این پوسته ظاهری را بشکافند و به عمق برسند تا اثرشان برای سال‌ها ماندگار شود.
همچنان که جنگ جهانی دوم به پایان رسیده اما هنوز فیلم «رم شهر بی‌دفاع» روبرتو روسلینی جزو شاهکارهای تاریخ سینما محسوب می‌شود. تمام فیلم‌های نئورئالیستی از شاهکارهای سینما هستند چون به عمق درد پرداخته‌اند. در «دزد دوچرخه» ویتوریو دسیکا تمام آنچه را از درد و رنج و بیکاری و فقر و فاقه جنگ ایجاد شد ، می‌توان دید. باید فیلمنامه‌نویسی در حد و اندازه چزاره زاواتینی داشته باشیم که بتواند تبعات این بیماری و تأثیراتش بر جامعه را نشان بدهد. برای این امر لازم است روانشناسی بداند، از جامعه‌شناسی شناخت داشته باشد و نسبت به تاریخ آگاه باشد و... من به آینده سینمای ایران در ارتباط با کرونا امیدوارم.



 

کپی