اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • پنج شنبه ۷ اسفند ۱۳۹۹
باستان‌شناسان وارد دروازه پارسه شدند

کشف دروازه کوروش بعد از ۱۰ سال کاوش باستان‌شناسی

کشف دروازه کوروش بعد از ۱۰ سال کاوش باستان‌شناسی
زهرا کشوری خبرنگار

کاوش‌های ده ساله، باستان‌شناسان ایرانی - ایتالیایی را وارد دروازه پارسه پردیس در نزدیکی تل آجری در فارس کرد. این کشف یکی از ردپاهای مهم حضور هخامنشیان پیش از به قدرت رسیدن داریوش هخامنشی و ساختن تخت جمشید است.

دروازه‌ای که بعد از فتح بابِل در عراق امروزی توسط کوروش هخامنشی طرح‌ریزی و توسط پسرش کمبوجیه ساخته می‌شود. بابِل یک شهر مذهبی چندهزار ساله بوده که روحانیانش حاکمیت سیاسی خاورمیانه آن روز را در‌اختیار داشتند. «علیرضا عسگری چاوردی»، سرپرست هیأت باستان‌شناسی به «ایران» می‌گوید: «تا پیش از این کشف، باستان‌شناسان می‌پنداشتند شهر پارسه در دوره داریوش هخامنشی شکل می‌گیرد اما این کاوش نشان داد که این شهر در دوره کوروش و کمبوجیه ساخته شده است.» از این دروازه به دروازه کوروش و کمبوجیه هم نام می‌برند.
باستان‌شناسان در این کشف به مجموعه بزرگی از آجرهای لعابدار در این دروازه رسیده‌اند که تاریخ‌گذاری آنها نشان می‌دهد طرح‌ریزی آن بعد از فتح بابِل شکل می‌گیرد. دروازه بابِل در حدود سال ۵۷۵ پیش از میلاد به دستور بخت‌النصر ساخته می‌شود. اصل این دروازه اکنون در موزه پرگامون برلین نگهداری می‌شود. این برای نخستین‌ بار  است که باستان‌شناسان بنایی کشف می‌کنند که از روی بنای دیگری ساخته شده است. این دستاورد نشان می‌دهد دروازه پارسه پردیس توسط کمبوجیه به همان رنگ خیره‌کننده دروازه اصلی یعنی آبی ساخته شده است. هیأت باستان‌شناسی مشترک ایرانی- ایتالیایی به سرپرستی مشترک پی‌یر فرانچسکو کالیری از دانشگاه بولونیا و علیرضا عسگری چاوردی از دانشگاه شیراز از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۹ طی ۱۰ فصل کاوش باستان‌شناسی مجموعه اسناد و مدارک گسترده باستان‌شناسی از این محوطه کشف کردند.
عسکری ساخت این دروازه توسط پدر و پسر هخامنشی را یک مسأله ایدئولوژیکی، حکومتی و پیوند فرهنگی می‌داند و می‌گوید: «هخامنشیان برای مشروعیت بیشتر لازم دانسته‌اند که این بنا در پارسه ساخته شود.» به گفته او کوروش به دنبال فتح فرهنگی بین‌النهرین توسط فلات ایران بوده است. بنابراین علاوه بر تبادلات سیاسی، تجاری و علمی بویژه نجوم به دنبال پیوند فرهنگی بابل و پارسه می‌رود.
کشف سکوهای نشیمن در اتاق مرکزی راهروی دروازه همراه با تزئین گل‌های لوتوس و شناسایی دیوار الحاقی واقع در شمال شرقی بنا، باستان‌شناسان را به این نتیجه رساند که طرح و پلان دروازه مکشوفه درست بر‌اساس پلان دروازه بابِل طراحی شده است. عسکری احتمال می‌دهد که کمبوجیه برای ساخت این دروازه از معماران بابلی استفاده می‌کند. او می‌گوید: «روش‌های قالب‌گیری، لعابدهی آجرها، به کار بردن موتیف‌هایی غیرایرانی، سمبل ایزدمردوک یعنی موشخوشو و علایم معماری روی آجرها این گمانه را سنگین می‌کند که بنا را معماران بابِلی ساخته‌اند.» موشخوشو، نماد مذهبی اسطوره‌ای و سمبلیک ایزد مردوک، خدای بابِلیان است.
به گفته عسگری فتح بابِل برای کوروش هخامنشی یک فتح مهم است. بابِل یک شهر مذهبی چندهزار ساله بوده که حاکمیت سیاسی خاورمیانه باستان در‌اختیار روحانیون آن بوده است. عسگری از بابِل به عنوان یک شهر مقدس یاد می‌کند و می‌گوید عناصر معماری این شهر را مقدس جلوه می‌دهد. به همین خاطر دروازه پردیس پارسه پس از فتح بابِل در سال 539 قبل از میلاد از روی آن ساخته می‌شود. به گفته او در ساخت این دروازه از موتیف‌های پارسی مثل گاو بالدار استفاده می‌شود اما در بیشتر نقش‌ها خبری از مزداییسم، نماد فرَوَهر و خط پارسی باستان وجود ندارد. عسگری می‌گوید: «این موارد و شیوه معماری، پلان بنا، نما و تزئینات، موضوع نقش‌ها، کتیبه‌های بابِلی و عیلامی و تاریخ‌گذاری مطلق آزمایش کربن 14 نشان می‌دهد این دروازه باید بین سال‌های 539 تا 522 قبل از میلاد یعنی در دوره حاکمیت کوروش و فرزندش کمبوجیه بنا شده باشد.» باستان‌شناسان تا پیش از این کشف، شهر پارسه را به داریوش هخامنشی نسبت می‌دادند. دروازه پردیس پارسه در محوطه تل آجری در ۳ کیلومتری شمال غرب تختگاه تخت جمشید قرار دارد.
عسگری چاوردی در رابطه با ویژگی‌های این دروازه می‌گوید: این دروازه بنایی به ابعاد ۳۰ در ۴۰ متر به ارتفاع تقریبی ۱۲ متر و دارای کریدوری در مرکز بوده که بخش مرکزی آن را اتاقی مستطیل شکل به ابعاد ۸ در ۱۲ متر تشکیل می‌داده و درون این اتاق مرکزی ۴ صندلی نشیمن وجود داشته است. راهروی مرکزی از دو طرف به سوی پردیس هخامنشی باز می‌شده است.
او می‌گوید: «کوروش برای نخستین بار با تشکیل اتحادیه مادها، بابِلی‌ها، عیلامی‌ها و لیدی‌ها (آسیای صغیر) به یک سازمان بزرگ حکومتی دست یافته بود. بنابراین لازم بود بابِل به عنوان مهمترین مرکز مذهبی این دوره را با خود داشته باشد. بنابراین استفاده از معماری بابِلی و پیوند فرهنگی پارس با بابِل بعد از فتح آن برای کوروش اهمیت داشت.»
بعد از کمبوجیه قدرت به داریوش هخامنشی می‌رسد. عسگری می‌گوید: «در این دوره استفاده از سنت‌های بابِلی نه به‌عنوان یک سبک کلاسیک بلکه به عنوان یک تجربه معماری در کنار سایر فنون معماری به کار می‌رود.» داریوش تخت‌جمشید را بنیان می‌گذارد و آیین مزداییسم و نمادهای فرَوَهر به عنوان سبک اعتقادی و کلاسیک فارسی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
عسگری پارسه را یک شهر کهن پارسی با سکونت یک هزارساله می‌داند و می‌گوید به آثاری از دوره هخامنشی، سلوکی، اشکانی، ساسانی وعصر اسلامی در آن دست یافته‌اند.
 پس از یک دهه کاوش باستان‌شناسی، باستان‌شناسان می‌دانند که یک زلزله پارسه را ویران می‌کند اما هنوز زمان دقیق این زلزله را نمی‌دانند. آنها به دنبال پاسخ به این سؤال هستند که آیا زلزله ویران‌کننده در عصر هخامنشی اتفاق افتاده است یا خیر؟



 

کپی