اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • سه شنبه ۷ بهمن ۱۳۹۹

شکاف‌های سیاسی و ظرفیت‌های قانون اساسی

شکاف‌های سیاسی و ظرفیت‌های قانون اساسی
یوسف مولایی کارشناس حقوق بین‌الملل

به‌نظر می‌رسد که دموکراسی امریکایی به‌لحاظ محتوا از درون پیر و فرتوت شده است و با نوار رنگ و لعاب چین و چروک‌های خود را از چشم‌ها پنهان می‌دارد. اما در درون انباشته از زخم‌ها و دردهای مزمن است.

 ایرادات وارده به شکل دموکراسی در امریکا محتوای آن را تحت تأثیر قرار داده است. به‌طوری که امروز بر پایه شاخص‌های واقعی حقوق بشر فاصله دهک‌های اول و پایین آن به قدری زیاد است که اصلاً قابل اندازه‌گیری نیست. چهره دیگر امریکا تبعیض نسبت به بومیان، سرخ‌پوستان، سیاه‌پوستان و رنگین پوستان مهاجرین، زنان، کارگران همیشه در دل دموکراسی امریکا جریان داشته و امکان محو کلیه اشکال تبعیض در آن، خارج از ظرفیت دموکراسی امریکا است. از درون بحران دموکراسی یا بحران مشروعیت جریان‌های فکری و سیاسی جدیدی وارد عرصه کشمکش‌های سیاسی و اجتماعی شده است که در خارج از حوزه عملکردی حزب دموکرات و حزب جمهوریخواه فعالیت می‌کنند از قبیل جریان ضد وال‌استریت و ضد‌جهانی‌سازی و جریان حامیان محیط زیست و در داخل دو حزب حاکم جریان برنی ساندرز و ترامپ مطرح شدند که هر دو جریان ضرورت تغییر در نظام  سیاسی موجود را مطرح می‌کنند انتخابات اخیر امریکا نشان داد که جامعه امریکا به سرعت به طرف دوقطبی و چندقطبی شدن حرکت می‌کند و فضای پساانتخابات تحت تأثیر مطالبات انباشته در حوزه‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی قرار خواهد گرفت و زمینه و بستر تشدید پوپولیسم و ظهور ترامپ‌های افراطی‌تر وجود دارد.
اما ظهور ترامپ و تقویت جریان راست افراطی در امریکا امر تصادفی نیست و با کنار رفتن ترامپ هم تعارضات و تضادهای جامعه امریکا حل و فصل نخواهد شد. از حالا به بعد ظرفیت‌های قانون اساسی امریکا بیش از هر زمان دیگری به چالش کشیده خواهد شد. یکی از این موارد استیضاح و برکناری رئیس‌جمهوری قبل از پایان دوره مأموریتش خواهد بود.
مطابق بخش 4 ماده 25 متمم قانون اساسی که سال 1967 تصویب شده است، چنانچه رئیس‌جمهوری قادر به انجام فعالیت فیزیکی و روانی نباشد، با درخواست معاون او و موافقت اکثریت اعضای کابینه رئیس‌جمهوری برکنار می‌شود. عدم توانایی فیزیکی و روانی مفهوم بسیار کشداری است و تن به تفسیرهای مختلفی می‌دهد و چون هیچ رویه‌ای در این خصوص وجود ندارد، می‌تواند موجبات شکاف و اختلاف در بدنه حاکمیت ایجاد کند. بعید است که رئیس جمهوری به این شرایط تن دهد و براحتی موضوع برکناری خود را بپذیرد و به‌طور طبیعی با آن مخالفت خواهد کرد. در صورت مخالفت و اعتراض رئیس جمهور، کنگره امریکا که متشکل از دو مجلس سنا و نمایندگان است، باید به موضوع رسیدگی کند. در صورتی که دو سوم نمایندگان هر دو مجلس با برکناری رئیس‌جمهوری موافقت کنند، رئیس‌جمهوری برکنار می‌شود. در غیر این صورت با‌وجود مخالفت معاون اول و اکثریت کابینه، به مأموریت خود ادامه می‌دهد و این مسأله می‌تواند تنش‌های جدیدی در بدنه حاکمیت ایجاد کند. موضوع دیگری که این‌روزها در فضای سیاسی امریکا مطرح است، استیضاح آقای ترامپ است. هرچند که در مدت باقی‌مانده از مأموریت آقای ترامپ و پیچیدگی و هزینه‌هایی که استیضاح دربر دارد، به لحاظ منطقی و عملی احتمال بسیار ضعیفی وجود دارد که کنگره امریکا در این مسیر گام بردارد. با این وجه  این امر در بخش‌های دو و سه ماده یک متمم قانون اساسی امریکا دیده شده است. استیضاح رئیس‌جمهوری باید اتهامات شدیدی چون خیانت و رشوه به رئیس‌جمهوری وارد شود. مصداق جرایم شدیدتر که موجبات استیضاح را فراهم می‌کند، تاکنون تعریف نشده و رویه و روشی هم در این خصوص وجود ندارد. بنابراین به علت کشدار بودن مفهوم جرایم شدیدتر، فرآیند و پروسه آن بسیار طولانی و همراه با مباحث پیچیده و ظریف حقوقی، سیاسی خواهد بود. به نظر نمی‌رسد که در فضای پرتنش سیاسی امریکا، این موضوح مطرح شود. از طرف دیگر با توجه به اینکه جمهوریخواهان 50 کرسی سنا را در‌اختیار دارند، کسب دوسوم آرای نمایندگان سنا برای قطعیت استیضاح ممکن نخواهد بود. در مجموع به نظر  می‌رسد که حاکمیت امریکا حضور 15 روزه ترامپ در کاخ سفید را تحمل خواهد کرد.
 
کپی