اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • سه شنبه ۱۹ اسفند ۱۳۹۹
نگاهی به برخی آثار مشهور جلال آل‌احمد در نود‌وهفت سالگی‌اش

راه رفتن روی مرز ادبیات و سیاست

راه رفتن روی مرز ادبیات و سیاست
مریم شهبازی خبر‌نگار‌

امروز نودوهفت‌ سالگی جلال ادبیات داستانی فارسی است، البته اگر هنوز زنده بود! نویسنده، مترجم و منتقد ادبی که با همراهی سیمین دانشور یکی از مشهورترین زوج‌های کشورمان در عرصه فرهنگ و ادب به‌شمار می‌آیند.

در تصدیق اثرگذاری این چهره روشنفکر در ادبیات دهه چهل و حتی بعدازآن می‌توان به‌گفته‌های مخالفان و موافقان او مراجعه کرد؛ مخالفت‌هایی که البته بیشتر متوجه چهره اجتماعی و سیاسی او است. هرچند که هنوز هم برخی اهالی کتاب همچون عبدالله انوار، نسخه پژوه و تهران شناس پیشکسوت بر آزادیخواه بودن و تلاش آل‌احمد علیه استبداد تأکید دارند و حتی معتقدند که به‌ واسطه همراهی‌اش با مصدق و جبهه ملی در ملی شدن نفت هم به ایفای نقش پرداخته است. از این نویسنده و کنشگر سیاسی-اجتماعی آثار متعددی به یادگار مانده که شاید هیچ‌کدام به‌اندازه «غرب‌زدگی» مشهور نباشد، منتقدان «غرب‌زدگی» را کتابی مؤثر در تغییر اساسی مسیر تفکر نویسندگان دهه 40 و 50 می‌دانند. آل احمد در این کتاب، هنرها را به دو طیف تقسیم کرده، هنرهایی که تحت تأثیر غرب هستند و از سویی هنرهایی که عمده تمرکزشان ضدیت با غرب‌گرایی است. این کتاب را مشهورترین نوشته جلال می‌دانند که بخش عمده‌ای از ماندگاری نام وی بر پیکر تاریخ ادبیات و فرهنگ معاصرمان هم به لطف آن است. از میان کتاب‌های آل احمد «مدیر مدرسه» هم اثر مشهوری است که آن را از تأثیرگذارترین رمان‌های ادبیات فارسی معاصر می‌دانند؛ رمانی که در زمره نوشته‌های او بعداز کودتای 28 مرداد به‌شمار می‌آید و راوی‌اش آموزگاری است که از تدریس خسته شده و برای آسودگی خود و داشتن درآمد بیشتر و بی‌دردسر به مدیری روی آورده است. این کتاب هم به‌همت ناشران مختلفی منتشرشده، فردوس، مصدق، به سخن و همچنین امیرکبیر. درباره کتاب‌های آل احمد چندان نمی‌توان از اینکه چند چاپ از آنها منتشرشده نوشت چراکه از سوی مؤسسات مختلفی به کتابفروشی‌ها راه پیدا می‌کنند؛ اما خبر خوب اینکه اغلب نوشته‌ها و ترجمه‌های آل‌احمد از طریق اپلیکیشن‌هایی مانند طاقچه و فیدیبو هم قابل خریداری هستند. آل احمد درزمینه ترجمه هم کتاب‌های مهمی به فارسی ترجمه کرده و حتی در معرفی نویسندگانی چون آلبرکامو به مخاطبان ایرانی گامی جدی برداشته است. از این میان می‌توان به ترجمه‌اش از بیگانه«آلبرکامو» اشاره کرد که تا  امروز بیش از بیست مرتبه از سوی نشر نگاه در اختیار علاقه‌مندان قرارگرفته، این رمان درباره مردی به‌نام مورسو است که پس از مرگ مادرش، مردی عرب را می‌کشد و حالا در انتظار اعدام به سر می‌برد. ترجمه‌اش از «بازگشت از شوروی» نوشته آندره ژید هم یکی از آثار مهم او است که سال‌های بعد از کودتای 28 مرداد منتشر شد؛ این کتاب هم از سوی نشر روزبهان در کتابفروشی‌ها موجود است. ژید به عینیت یافتن سوسیالیسم در شوروی دل‌بسته بود، آن‌چنان‌که با شوق بسیار به دعوت «اتحادیه نویسندگان شوروی» در سال 1936 آری گفت. او پس‌ازاین سفر، کتاب بازگشت از شوروی را منتشر کرد. کتابی که خلاف انتظارها، نه زبان تمجید و شگفتی بر انقلاب اکتبر گشوده بود و نه از حدوث سوسیالیسمی خبر می‌داد که مارکس، انگلس و دیگر اندیشمندان بشارتش را داده بودند. اما از میان مجموعه داستان‌های او« زن زیادی» هم شهرت بسیاری دارد؛ مجموعه‌ای که می‌توان آن را جمع‌آوری همه داستان‌هایی دانست که جلال درباره زنان و با محوریت آنان نوشته است. این کتاب هم از سوی مؤسسات مختلفی دربازار نشر است ازجمله نشر فردوس و نگاه.

کپی