اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • چهارشنبه ۸ بهمن ۱۳۹۹
کارشناسان به «ایران» پاسخ دادند

سناریوهای ارزی بودجه 1400

سناریوهای ارزی بودجه 1400
سپیده پیری خبرنگار

از ابتدای سال‌جاری تاکنون، بازار ارز با تحولات بسیاری مواجه شده است. در ماه‌های اخیر نرخ ارز در بازار رسمی و غیررسمی با افزایش قابل توجهی همراه بود که عمده دلیل آن را می‌توان فشارها و محدودیت‌های ناشی از تحریم و دشواری بازگشت ارز به چرخه اقتصاد عنوان کرد.

نرخ دلار رسمی از14 هزار و 903 تومان درآخرین روز کاری سال 98 به حدود 32 هزار تومان در چند هفته اخیر رسید که حاکی از رشد بیش از 108 درصدی است. حال با توجه به اینکه در تعیین نرخ محاسباتی دلار در بودجه شرایط بازار آزاد و توان دولت برای تأمین مابه‌التفاوت نرخ ارز در بودجه با بازار آزاد، درنظر گرفته می‌شود، بودجه سال 1400 را از حساسیت بیشتری برخوردار می‌کند. به نظر می‌رسد تدوین بودجه 1400 بودجه‌ای بر مبنای شدیدترین تحریم‌ها باشد. با این حال دولت با هدف استقلال بودجه از نفت و درمجموع اقتصاد کشور از تکانه‌های بین‌المللی در سال‌99، بخش‌های کوچکی از طرح اصلاح ساختار بودجه را عملیاتی کرد که برمبنای آن منابع بودجه جاری بدون اتکا به نفت و با درآمدهای مالیاتی تأمین شد. روندی که قرار است در بودجه 1400 با دامنه گسترده‌تری در دستور کار قرار گیرد.در همین راستا چندی پیش محمد باقر نوبخت، رئیس سازمان برنامه و بودجه اعلام کرد: نرخ ارز در لایحه بودجه سال آینده ۱۱ هزار و ۵۰۰ تومان در نظر گرفته شده و برآوردهای اولیه برای نفت بشکه‌ای ۴۰ دلار است. به تعبیر بسیاری از کارشناسان نرخی که در بودجه تعیین می‌شود، آثار متعددی به‌دنبال خواهد داشت.سید بهاالدین حسینی هاشمی، کارشناس ارشد بانکی به «ایران »می‌گوید: دولت باید معیار تعیین نرخ ارز 11 هزار تومانی در بودجه را تعیین کند. او یکسان‌سازی نرخ ارز و حذف ارز 4200 تومانی را عاملی بر ایجاد آرامش و ثبات به فضای اقتصاد کشور می‌داند. همچنین علی قنبری، عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس نیز معتقد است که دولت باید نرخی را در بودجه لحاظ کند که تأمین مابه‌التفاوت ریالی آن مقدور باشد.او بهترین راهکار را ملاک عمل قراردادن نرخ بازار نیمایی در بودجه می‌داند.

 ثبات اقتصادی با یکسان‌سازی نرخ ارز

سید بهاالدین حسینی هاشمی/کارشناس ارشد بانکی
یکی از مشکلات دولتمردان اقتصادی کشور این است که استراتژی آنها بر نرخ‌گذاری ارزی در بودجه سال 1400 هنوز اعلام نشده است. دولت خودش مبنای نرخ ارز را روی 11 هزار تومان برای سال 1400 گذاشته است اما براساس چه معیاری این مبنا را گذاشته است، مشخص نیست؟احتمال دارد دولت نرخ دلار 4200 تومانی را حذف کند که باید برای آن جایگزینی هم پیدا کند. البته حذف دلار 4200 تومانی یک اقدام سازنده و مثبت است زیرا هم اکنون کالاهایی که با دلار 4200 تومانی وارد کشور می‌شوند، عرضه آنها در بازار با نرخ ارز آزاد است.افزایش نرخ تورم با در نظر گرفتن رشد نقدینگی و پایه پولی در سال آینده بعید است اما دولت باید به این نکته مهم توجه کند که تحقق بودجه سال 1400 باید بدون در نظر گرفتن درآمدهای نفتی باشد زیرا با توجه به اعمال تحریم‌های سنگین علیه کشور و تداوم آنها نباید تحقق اقتصاد کشور را به درآمدهای نفتی وابسته کرد.یکسان‌سازی نرخ ارز و از بین رفتن دلار 4200 تومانی می‌تواند موجب کاهش شدید دلالی و واسطه گری در اقتصاد کشور شود که در نتیجه آن تقاضای کاذب حذف و شاهد قیمت‌گذاری بر اساس مبنای درست خواهیم بود.

در حقیقت آرامش اقتصادی و ثبات بخش‌های مختلف اقتصاد ایران به نفع کشور است که این امر باید هرچه زودتر رخ دهد.سیاست خارجی ایران در سال آینده و بازگشت امریکا به برجام می‌تواند موجب کاهش نرخ ارزشود احیای احتمالی برجام و حتی برداشتن بخشی از تحریم‌ها تورم روانی را کاهش خواهد داد. از سوی دیگر با توجه به اینکه نرخ دلار در بازار روند نزولی دارد و احتمالاً این کاهش بیشتر هم می‌شود احتمال وقوع رکود عمیق در اقتصاد کشور در سال آینده وجود دارد زیرا فروشندگان حاضر به فروش کالا با قیمت پایین نیستند.از طرف دیگر احتمال کاهش نرخ دلار تا مرز16 هزار تومان وجود دارد که منوط به تلاش دولت و جلوگیری از سوءمدیریت در بازار ارز کشور است. از منظر دیگر به‌ازای پولی که به‌دلایل مختلف در بازار خلق شده، قیمت واقعی دلار نمی‌تواند در بودجه سال 1400 حدود 11500 تومان باشد.

البته درنظر گرفتن دلار25 هزار تومان برای بودجه سال آینده درست نیست. از لحاظ دخل و خرج اگر بخواهیم بودجه را تدوین کنیم می‌توانیم وابستگی بودجه به نفت را از این منظر کم کنیم. دولت اگربخواهد درآمدها در بودجه واقعی باشد، لازم است نرخ دلار را نیز نزدیک به واقعیت تعیین کند. به‌عبارت ساده‌تر ما اگر قیمت‌های سال 97 را مبنا بگیریم، مجموع تورم 97، 98 و 99 منهای تورم کشورهای طرف مبادله، نرخ رشد ارز را مشخص می‌کند که بر همین مبنا، نرخ دلار نمی‌تواند عدد 11500 تومان باشد.

درنظرگرفتن نرخ دلار غیر واقعی در بودجه سال 1400مشکلاتی ایجاد می‌کند و به بازار اطلاعات غلط می‌دهد. به‌طور مثال ما می‌گفتیم نرخ دلار 4200 تومان است؛ در‌حالی‌که در واقعیت این‌طور نبود. به‌این‌ترتیب صف‌های طویل برای گرفتن ارزهای دولتی ایجاد شد و بعد از 3 سال تخصیص ارز دولتی، هنوز بانک مرکزی به‌دنبال ایفای تعهدات دریافت‌کنندگان ارز دولتی است. در واقع می‌توان گفت اگر نرخ ارز واقعی نباشد، حتماً صف و رانت به‌دنبال آن خواهد آمد و حتماً عدم شفافیت ایجاد خواهد شد.بنابراین نرخ ارز در بودجه سال 1400 باید واقع بینانه درنظر گرفته شود تا شاهد افزایش نرخ تورم در اقتصاد کشور ودادن آدرس غلط به بازارهای اقتصادی نباشیم که در شرایط کنونی نرخ دلار در بودجه سال 1400 باید بین 16 تا 20 هزار تومان درنظر گرفته شود.

  ارز نیمایی را ملاک قرار دهید

علی قنبری/عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس
در سال‌جاری بازار ارز با تحولات بسیاری مواجه شده است به‌طوری که در ماه‌های اخیر نرخ ارز در بازار رسمی و غیررسمی رشد بالایی را به‌واسطه فشارها و محدودیت‌های تحریم و دشواری بازگشت ارز به چرخه اقتصاد، تجربه کرده است. درحقیقت نرخ دلار رسمی از محدوده 14 هزار تومان در اواخر سال گذشته به بیش از 32 هزار تومان هم در سال‌جاری رسید که حاکی از رشد بیش از 100 درصدی است. تعیین نرخ دلار در بودجه هر سال همواره از مهم‌ترین مسائل اقتصاد کشور بوده است وحال با توجه به اینکه در تعیین نرخ محاسباتی دلار در بودجه شرایط بازار آزاد و توان دولت برای تأمین مابه‌التفاوت نرخ ارز در بودجه با بازار آزاد، درنظر گرفته می‌شود، بودجه سال 1400 از حساسیت‌های به مراتب بالاتری نسبت به سال‌های قبل برخوردار است. بودجه سال آینده در حالی تدوین خواهد شد که کشور حدود 5 سال است تحت شدیدترین تحریم‌های اقتصادی قرار دارد و میزان صادرات نفت ایران افت چشمگیری داشته است. تأمین بودجه کشور مستقل از درآمدهای نفتی برای دولت به یک معضل مهم تبدیل شده است. البته در این میان دولت با هدف جدا کردن بودجه و درمجموع اقتصاد کشور از تکانه‌های تحریم اقتصاد بین‌الملل از سال‌جاری، بخش‌های کوچکی از طرح اصلاح ساختار بودجه را عملیاتی کرد که برمبنای آن منابع بودجه جاری بدون اتکا به نفت و با درآمدهای مالیاتی تأمین شد و درآمدهای نفتی نیز تنها به بودجه عمرانی تخصیص داده شد. روندی که قرار است در بودجه 1400 با دامنه گسترده‌تری در دستور کار قرار گیرد.

با این حال نرخی که در بودجه تعیین می‌شود، آثار متعددی به‌دنبال خواهد داشت. طی ماه‌های اخیر بانک مرکزی با هدف کاهش شکست دلالان، نرخ ارز در صرافی‌های رسمی را متناسب با شرایط بازار تغییر داده است و بدین ترتیب دلار وارد کانال قیمتی 23 تا 25 هزار تومان شده است. نرخی که در ماه‌های آینده برای دلار محاسباتی بودجه اعلام می‌شود، می‌تواند تأثیر زیادی بر انتظارات بازار و نرخ ارز داشته باشد. از سوی دیگر، درصورتی که نرخ تعیین شده فاصله زیادی با بازار داشته باشد، می‌تواند روی کسری بودجه و نامتعادل شدن تراز عملیاتی بودجه تأثیر داشته باشد.در طول سال‌های گذشته به‌دلیل چند نرخی بودن ارز، فاصله زیادی میان نرخ دولتی و آزاد وجود داشته است و این درحالی است که هم‌اکنون به علت رشد شدید نرخ‌ها در بازار، شاهد افزایش این فاصله هستیم. در شرایط کنونی اقتصاد ایران ، دولت به‌دلیل اعمال محدودیت‌های شدید تحریم که به کاهش صادرات نفت و درآمدهای ارزی کشور منجر شده است، با فشار زیادی روبه‌رو شده است.

برخی از اقدامات نیز مانند عدم تصویب لوایح مرتبط با FATF باعث خودتحریمی و دشوارتر شدن شرایط شده است. بر همین اساس همانند سال‌جاری، بودجه سال آینده نیز با محدودیت‌ها و حساسیت‌های بسیاری همراه است.درخصوص تعیین نرخ محاسباتی ارز در بودجه 1400، دولت باید با دقت بیشتری عمل کند. هم‌اکنون نرخ دلار در بازار به بیش از24 هزار تومان رسیده است، اما امکان اینکه دولت نرخ دلار در بودجه را براساس این نرخ تعیین کند، وجود ندارد.بنابراین بهترین راهکار ملاک عمل قراردادن نرخ بازار نیمایی در بودجه است که میان نرخ بازار آزاد و دولتی قرار دارد. دولت می‌تواند با تعیین نرخی نزدیک به بازار نیما و تلاش برای نزدیک کردن نرخ نیما به بازار آزاد، تبعات منفی تعیین نرخ غیرواقعی ارز را از بین ببرد. درواقع دولت باید نرخی را در بودجه لحاظ کند که تأمین مابه‌التفاوت ریالی آن مقدور باشد و از سوی دیگر انگیزه فعالان اقتصادی نیز افزایش یابد.

کپی