چه کسی مجوز ساخت و ساز در حریم رودخانه را صادر کرد

خانه از پای بست ویران است

اجتماعی /
شناسه خبر: 7799

اهالی می‌گویند تا آنجایی که می‌دانند سوادکوه به خود سیل ندیده بود،آن هم سیلی که در چشم به‌هم زدنی چندخانه را روی زمین بخواباند و صاحبانش را به روز سیاه بنشاند. بیش از چند هفته از سیل می‌گذرد و کسی نیست که در این شهر از این حادثه تلخ که خوشبختانه خسارت جانی نداشته فیلمی در گوشی موبایلش نداشته باشد.

ایران /زودتر از خبر سیل شاید فیلم‌هایش بود که در وایبر و تلگرام و لاین و تانگو در چشم به‌هم زدنی با این سرعت بگیر ونگیر اینترنت به همه‌جا مخابره شد.
فیلم‌ها نشان می‌دهد که مردم چطور در مقابل 3ساختمان جمع شده‌اند و دعا دعا می‌کنند تا اتفاقی نیفتد ولی نمی‌شود کاری کرد. کار از کار گذشته و آب از زیر، خاک را شسته و برده. صاحبان خانه‌ها و مغازه‌ها که در فاصله چند متری ایستاده‌اند مثل مرغ پرکنده به این طرف و آن‌طرف می‌دوند و در عین ناامیدی می‌دانند کاری از دست‌شان برنمی‌آید. صدای افسر پلیس از پشت بلندگوی خودروی گشت می‌آید که از مردم می‌خواهد عقب بمانند، بلبشویی به‌پاست که این شهر تا به حال به خود ندیده است. صدای ضبط کننده یکی از فیلم‌ها شنیده می‌شود که می‌گوید «الان می‌ریزه... وای... نگاه کن...» ساختمان‌ها تکان کوچکی می‌خورند و مردمی که هر یک چیزی می‌گویند. یکی خدا را صدا می‌زند یکی سوت می‌زند، یکی‌ دست به دامن ائمه شده و...
ساختمان‌ها در مقابل دیدگان مردم تسلیم جریان آب می‌شوند و به زمین می افتند. آنها حال اسیران جنگی را دارند که با شلیک گلوله به زانو در می‌آیند. با فرو ریختن ساختمان فریاد مردم بلند می‌شود و مالکان خانه‌ها مانند اسپند روی آتش بالا و پایین می‌پرند. افسر پلیس هم مدام آژیر می‌زند تا کسی جلوتر نرود و پشت بلندگو از خودروهایی که در کادر نیستند می‌خواهد سریع‌تر حرکت کنند.
شاید فیلم سیل را دیده باشید. اگر حالا هم به این شهر که کمتر از3 ساعت با تهران فاصله دارد، بروید ساختمان‌های فرو ریخته را حتماً خواهید دید و البته مالکان آن را که هراز گاه دور و بر خرابه‌ها می‌گردند. وقتی خبرنگار و دوربینی در کار باشد آنها در کمتر از چند دقیقه جمع می‌شوند تا توضیح دهند که ماجرا از چه قرار است و این اتفاق تلخ چگونه افتاده است.
باید این را هم گفت که ما آمده ایم ببینیم که با گذشت 17-16 روز از این ماجرا مقصر که بوده و چه کمک‌هایی به سیل زدگان شده؟ چند گزینه هم برای آن در نظر گرفته‌ایم. شهرداری، مهندس ناظر، خود مالکان، شرکت آب و فاضلاب، سازمان نظام مهندسی، مدیریت بحران، هواشناسی و آخر از همه خود سیل؛ شاید هم متهم اصلی همین سیل باشد.
 بلاتکلیفی سیل زدگان
«راهب امیری»نخستین مالکی است که سر ساختمان فروریخته‌‌اش حاضر می‌شود آن هم با خودروی پاترولی که آخرین سرمایه اوست. تا قبل از اینکه سیل همه سرمایه‌اش را نابود کند فروشگاه بزرگ لوازم خانگی داشت ولی حالا هیچی. از قیافه‌اش معلوم است اعصاب ندارد البته اگر هر کدام از ما جای او بودیم اعصاب‌مان بدتر از راهب بود. از شهردار و شورای شهر شکایت کرده و چند ساعتی آنها را با دستور دادستان «زیرآب» در بازداشت نگه داشته ولی پس از 5-4 ساعت رضایت داده است.
می‌گوید:«سوادکوه شهرستان کوچکی است. اینجا همه با هم فامیل هستند. وقتی اقوام و دوستان آمدند و گفتند که رضایت بده مجبور شدم که بروم و شکایتم را فعلاً پس بگیریم. نمی‌دانم خسارت و ضرر و زیانم را چه اداره و ارگان و سازمانی می‌خواهد بدهد. هر روز یک مسئول اینجا می‌آید و بازدیدی می‌کند که چطور شد و چقدر خسارت دیدی و سؤالات مختلف. وعده و وعیدی می‌دهند و می‌روند و ما همین‌جور آلاخون والاخون مانده ایم. چند هفته‌ای می‌شود که دست زن و بچه‌ام را گرفته‌ام و برده‌ام خانه بستگان و کسی هم جوابگو نیست که باید چکار کنیم؟ تا کی باید خانه این و آن بمانیم؟خرج زندگی را باید از کجا بیاورم؟»
مالک ساختمان دیگر مثل سربازها قدم رو می‌رود و از شدت ناراحتی نمی‌خواهد حرف بزند و به زبان محلی از امیری می‌خواهد که سوار ماشین بشوند و بروند. وقتی می‌خواهم بگوید مقصر چه کسی است و اگر حرفی دارد بگوید با عصبایت می‌گوید:«من حرفی با خبرنگارها ندارم. به قدر کافی عکس و فیلم گرفته‌اید. با ما هم صحبت کرده‌اید ولی چه فایده؟ کسی از این مسئولان آمد؟ کسی سراغی از ما می‌گیرد؟ نه بخدا. فقط فیلم ریزش ساختمان‌های‌مان از این گوشی به آن گوشی بلوتوث می‌شود.»
اصرار محلی‌ها برای اینکه او هم اگر شکایتی دارد بگوید تا در روزنامه نوشته شود نتیجه‌ای ندارد و تا سرمان را برگردانیم متوجه غیبتش می‌شویم. دل پر دردی دارد آقای بهمنی!
با چند دقیقه تأخیر خانواده سوم که ساختمان‌شان در اصل یک پاساژ با9مغازه و6آپارتمان بوده سر می‌رسند. مادر60ساله به همراه پسر و دامادش. خانواده سیاوشی، خانواده‌ای که خسارتی به آنها وارد شده به مراتب بیشتر از 2 ساختمان دیگر است.خودشان می‌گویند حدود15میلیارد تومان.
مادر خانواده مدام گریه می‌کند و با لهجه محلی چیزهایی به ما می‌گوید که راستش متوجه نمی‌شویم. چیزی که دلمان را به درد می‌آورد گریه‌های سوزناک اوست. نگاهش یکسره سمت ساختمان فرو ریخته‌ است. گاهی می‌رود و روی سکوی به‌جا مانده از ساختمان می‌نشیند و با حسرت به آن نگاه می‌کند و با گوشه روسری‌اش اشک‌هایش را پاک می‌کند. ساختمان یادگار شوهر خدابیامرزش بوده.
پسر خانواده هم حال و روزی بهتر از مادرش ندارد روی زمین نشسته؛ مات و مبهوت. داماد خانواده با ما حرف می‌زند و از سیل می‌گوید: «حاجی خدا بیامرز پروانه این ساختمان را سال83 گرفت همراه با سایر مجوزهایی که لازم بود. ساختمان با زیربنای1200متر و در 5 طبقه ساخته شد و قسمت همکف آن پاساژ بود. 6خانوار هم در آپارتمان‌ها ساکن بودند و 9 مغازه هم در اجاره بود که این اتفاق باورنکردنی افتاد.
شب قبل از سیل باران تندی آمد و مشکل خاصی نبود ولی صبح ساعت8 رودخانه«تلار» لحظه به لحظه پر آب شد و سرعت آب هم خیلی زیاد. معلوم بود که از بالادست سیل می‌آید. سریع ساکنان از خانه‌هایشان خارج شدند چون آب هرلحظه به ساختمان‌ها نزدیک می‌شد و احتمال می‌رفت که منجر به ریزش شود. متأسفانه فرصت برای تخلیه اثاثیه نبود چون هرآن احتمال داشت ساختمان‌ها فرو بریزد بنابراین کسی جرأت نداشت داخل آنها شود.  البته دلیل اصلی ریزش این ساختمان پل کوتاهی بود که شهرداری چند سال پیش به‌طور موقت تا ساخته شدن پل اصلی،کنار این ساختمان‌ها نصب کرده بود. دهانه این پل کوچک بود و با توجه به بسته شدن پل با شاخ و برگ‌هایی که سیل آورده بود، آب پشت پل انباشته شد و به زیر ساختمان‌ها آمد و باعث خالی شدن خاک از زیر آنها شد. توی پارکینگ ساختمان ما یک سردخانه 60 تنی بود با 3 ماشین و کلی لوازم خانگی که متعلق به مغازه‌داران بود که همگی زیر آوار مدفون شدند و هیچ چیزی سالم باقی نماند.»
مادر خانواده رمقی ندارد از جایش بلند شود و جز گریه کار دیگری از او بر نمی‌آید. پسرش زیربغل مادرش را می‌گیرد و به سوی ماشین می‌برد. آنها جایی برای ماندن ندارند و سرگردان از این خانه به آن خانه فامیل‌ به امید اینکه شاید نهادی، اداره‌ای یا سازمانی جایی هزینه‌ای برای جبران خسارت به آنها بدهد.
داماد خانواده سیاوشی از وضعیت روحی و روانی مادر همسر و کسانی که خانه و کاشانه‌شان را از دست داده‌اند می‌گوید: «چند خانواری که در این ساختمان بودند به خانه خودم برده‌ام تا وضعیت‌شان مشخص شود ولی مشکل به اینجا ختم نمی‌شود و ساکنان چند خانه هم که احتمال می‌رود ساختمان‌شان فروبریزد مجبور به ترک خانه‌هایشان شده‌اند و کسی از مسئولان هم تا حالا برای حل مشکلات سیل زده‌ها کاری نکرده‌اند.»
 پروانه ساخت در زمان ما صادر نشده
تا اینجای کار هنوز به‌طور کامل مشخص نیست کدام عامل مقصر است؟سیل زدگان سوادکوهی می‌گویند پل مقصر است. سری به شهرداری می‌زنیم و سراغ شهردار را می‌گیریم. می‌گویند بیرون رفته و در دفترش نیست. به نظرمان اشتباه کردیم که گفتیم خبرنگار هستیم و از تهران آمده‌ایم. البته قبل از مراجعه اطلاع داده  بودند که خبرنگار وعکاس آمده. بالاخره کسی را پیدا کردیم که اقلاً جوابی بدهد که عامل اصلی چه بوده؟ کارمندی که خودش را معرفی نمی‌کند که چه کسی است و چه سمتی دارد ادعا می‌کند عامل اصلی این خرابی‌ها «سیل» است چون در سوادکوه سابقه سیل نبوده و اگر قصوری هم از شهرداری سرزده مربوط به سال‌های گذشته است و هیچ ارتباطی با شورای شهر و شهردار کنونی ندارد.
وی درباره اینکه چرا پیش از خراب شدن ساختمان‌ها کاری برای پیشگیری انجام نداده‌اند، می‌گوید: «مردم وقتی به ما گفتند که آب فراوانی زیر پل جمع شده اکیپ‌هایی از شهرداری به آنجا رفتند ولی از هیچ‌کس کاری ساخته نبود زیرا حجم آب بسیار زیاد بود و با امکانات اندکی که داشتیم نمی‌توانستیم کاری از پیش ببریم.»باید گفت ساختمان‌ها و مغازه‌های یک طرف سوادکوه در حدود 30متری بستر رودخانه‌ها قرار دارند و البته همه آنها پروانه و مجوز ساخت را هم در اختیار داشته‌اند که با توجه به رعایت نشدن فاصله قانونی که 150 متر است به نکته مبهمی برمی‌خوریم که مجوزها چطور، چگونه و کی صادر شده است؟
هشدار داده شد،امکاناتی برای پیشگیری نداشتیم
نوبتی هم باشد نوبت فرماندار سوادکوه است که درباره چگونگی رخ دادن سیل و پرداخت خسارات به سیلزدگان توضیحاتی بدهد، ساعت12ظهر به دفترش می‌رسیم. آقای فرماندار داخل جلسه شورای تأمین است. شماره موبایل‌مان را می‌دهیم به مسئول دفترش تا وقتی جلسه تمام شد خبرمان کند بعد می‌رویم و از ساختمان‌ها و شالیزارهای خسارت دیده عکاسی می‌کنیم.
ساعت 2 ظهر است و هنوز خبری نیست. برمی‌گردیم دفتر فرماندار، هیچ کس جز یک سرباز توی ساختمان نیست، سرکار می‌گوید نیم ساعت پیش همه رفتند.چاره‌ای نیست، زنگ می‌زنیم به فرماندار جواب نمی‌دهد. پیامک هم می‌دهیم باز هم جواب نمی‌دهد.پس از برگشت به تهران باز زنگ می‌زنیم،جواب نمی‌دهد. با تلفن روزنامه تماس می‌گیریم بازهم پاسخی نمی‌آید.
البته وی در گفت‌و‌گو با خبرنگار ایرنا گفته بود که «در چند سال گذشته، افراد متقاضی برای ساخت واحد تجاری و مسکونی در حاشیه رودخانه تلار در شهر زیراب با پرداخت جریمه ماده صد یا اخذ حکم از دادگاه مبادرت به این کار کرده‌اند.»
رجبعلی وهابی در ادامه عنوان داشته بود: «با توجه به تعداد زیاد ساخت وسازها در حاشیه رودخانه تلار و نبود حکم قضایی امکان تخریب بناها وجود ندارد و با توجه به وضعیت ایجاد شده و قرار داشتن واحدهای مسکونی و تجاری در حاشیه رودخانه در این شهرستان لازم است دیواره حفاظتی برای رودخانه ساخته شود که در این باره تاکنون بارها مسئولان شهرستان به سازمان آب منطقه‌ای درخواست داده‌اند که نتیجه‌ای در پی نداشته است.»
شانس مصاحبه با فرماندار سوادکوه مرکزی را نداریم ولی محمدرضا منصوریان، فرماندار سوادکوه شمالی در دفترش حاضر است و البته جوابگو. به مناطق سیل‌زده سر زده و از همه چیز باخبر است.
وی در تشریح خسارات سیل می‌گوید:«سیل گذشته از اینکه به چند خانه در سوادکوه مرکزی خسارت زیادی وارد کرده 3 کیلومتر از جاده روستایی سواد کوه شمالی را به طور کل از بین برده و به 70هکتار از شالیزارها خسارت جدی وارد کرده است. تأسیسات زیربنایی مثل آب ، برق،گاز و... در این حادثه زیان دیده‌اند و ارزیابی‌های کارشناسان تاکنون از خسارت10میلیاردی در منطقه‌ ما حکایت دارد و خسارت80میلیاردی در حوزه سوادکوه مرکزی و در کل استان هم 149میلیارد تومان.»
منصوریان در ادامه می‌افزاید: «وقوع چنین سیلی در طول سال‌های گذشته در سوادکوه سابقه نداشته  و بررسی‌ها گویای آن است که بارندگی شدید و تلاقی 2رود «راست پی» و «ولو پی» و همچنین شیب شدید رودخانه و بسته شدن دهانه پل و تجمع آب منجر به فرو ریختن چند ساختمان شده است. البته باید گفت که سیل یکی از بلایای طبیعی است و نمی‌توان از بروز آن جلوگیری کرد و سیل‌ سال‌های گذشته در نکا و شهرهای دیگر شمالی از نمونه‌های دیگر آن است.»
از آمادگی فرمانداری و مدیریت بحران و سایر نهادهای مسئول برای پیشگیری از سیل می‌پرسیم.
«پس از اینکه باخبر شدیم سیل در راه است از طریق تلویزیون و رادیو و اطلاع رسانی‌های حضوری به مردم هشدار داده شد و از سویی چاره‌‌ای جز انتظار جاری شدن سیل نداشتیم تا آب فروکش کند و بتوانیم عملیات‌ بعد از سیل را آغاز کنیم. آب به حدی بود که نمی‌توانستیم کاری جدی انجام بدهیم و در موضوع انسداد دهانه پل در سوادکوه مرکزی تجهیزاتی نداشتیم که بتوانیم راه آب را باز کنیم ولی بلافاصله پس از این ماجرا همه امکانات برای کمک به مناطق سیل زده روانه کردیم و هم اکنون  هم همکاران‌مان در حال انجام وظیفه هستند.»
منصوریان در پاسخ به اینکه خسارت‌های سیل زدگانی که به نوعی آواره شده‌اند چگونه پرداخت می‌شود،عنوان می‌کند: «آقای نجار، رئیس سازمان مدیریت بحران چند روز پیش از مناطق سیل زده بازدید کرد و قرار شد پس از ارزیابی خسارات، دولت کمکی به این افراد کند ولی تاکنون دستوری صادر نشده است.»
 غیرقانونی بودن ساخت و سازها در حریم رودخانه
ماده یک آیین‌نامه مربوط به بستر و حریم رودخانه‌ها در تعریف بستر و حریم عنوان می‌کند بستر، آن قسمت از رودخانه، نهر یا مسیل است که در هر محل باتوجه به آمار هیدرولوژیک و داغاب و حداکثر طغیان با دوره برگشت 25 ساله به وسیله وزارت نیرو یا شرکت‌های آب منطقه‌ای تعیین می‌شود.
بر اساس قانون «حریم کیفی برای رودخانه‌ها، نهرهای طبیعی و برکه‌های تأمین‌کننده آب شرب به‌طور مقطوع 150متر خواهد بود.»
با این که تا فاصله 150متری از رودخانه‌ها نباید ساخت و‌سازی صورت بگیرد ولی نه تنها در روستاها بلکه در شهرهایی که در کنار رودخانه‌ها قرار گرفته‌اند ساخت و ساز‌های قانونی و غیرقانونی صورت می‌گیرد که در صورت طغیان رودخانه یا بروز سیل شاهد اتفاقات تلخی هستیم که نمونه‌های آن سیل‌های روستای سیجان و کن، چالوس و حتی سوادکوه است.باید این نکته را یادآوری کرد که ساخت و ساز در حریم و بستر رودخانه‌ها ممنوع است و مالکیت اراضی مربوط به بستر و حریم رودخانه‌ها در شهرها با شهرداری‌ها و در خارج از شهرها مربوط به وزارت نیرو است و کسانی که اقدام به ساخت و ساز در این حریم کرده‌اند قطعاً متجاوز به حقوق عمومی هستند. منصوریان در این باره عقیده دارد: «متأسفانه برخی از ساخت و سازهای قانونی و غیرقانونی در کنار رودخانه‌ها در دولت پیشین صورت گرفته و هنگامی که سیلی رخ می‌دهد همین کسانی که قانون را زیرپا گذاشته‌اند مدعی می‌شوند که دولت باید به آنها خسارت بپردازد و پاسخی که در این ارتباط مطرح می‌شود این است که مگر از ما مجوزی گرفته‌اید که حالا مدعی هستید؟ در دوره پیشین مدیر ارشد استان مازندران از فرمانداران و سایر مسئولان خواسته بود که در رابطه با ساخت و سازها  سخت نگیرند که از همان زمان تخلف‌ها به صورت تصاعدی افزایش پیدا کرد و دلالی و دلال‌بازی رشد کرد و برخی از کشاورزان تطمیع شدند و زمین‌های‌شان را به قیمت پایین فروختند و درنهایت هرکس دلش خواست ساختمانی را در جنگل و کنار رودخانه و...بنا کرد و نتیجه‌اش این شد که الان شاهدش هستیم.»
وی در ادامه می‌افزاید: «باید بگویم ما مشکلی با ساخت و ساز در بافت شهری و روستایی نداریم ولی اگر ساختمان‌ها در حاشیه و مناطق ممنوعه باشد حتماً برخورد می‌کنیم و به هیچ عنوان اجازه ساخت را نخواهیم داد.»
 مقصر کیست؟
فرمانداران می‌گویند ضعف قوانین و صدور مجوز ساخت در دولت‌ پیشین و نبود امکانات و تجهیزات علت‌ اصلی خسارت به مردم است.
رئیس سازمان مدیریرت بحران کشورهم از طرفی عنوان می‌کند: «مدیر موفق، مدیری است که گاهی هم بدون پول مدیریت کند پس اگر بحرانی متوجه شهرستانی شد مدیران نباید آن را به گردن نبود اعتبارات بیندازند.»
هواشناسی می‌گوید چند روز پیش از بروز سیل هشدار داده و البته از وجود پارازیت و امواج مزاحم که در دستگاه‌ها اختلال ایجاد می‌کنند گلایه‌مند است.
مردم هم می‌گویند لایروبی رودخانه‌ها و استاندارد شدن پل‌ها و مجهز شدن شهرداری‌ها می‌تواند به پیشگیری از سیل کمک کند و آنهایی که خسارت دیده‌اند بویژه کسانی که ساختمان‌هایش را از دست داده‌اند ادعا می‌کنند مجوز و پروانه ساخت و ساز داشته‌اند.
خب آخر مشخص نشد که مقصر اصلی بروز سیل‌های سیجان، سوادکوه، سقز و کن چه چیز یا چه نهادی است ولی چیزی که روشن است سیل مقصر صد در صد است و همه انگشت اتهام  را به سوی او دراز کرده‌اند. درست مثل خلبانی که هواپیمایش سقوط می‌کند و جان خود را از دست می‌دهد وهمه او را مقصر می‌دانند.  آخر باید گفت تابستان هم مگر باران می بارد؟!...