اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • چهارشنبه ۱ بهمن ۱۳۹۹

زلزله دماوند و گسل مشا

زلزله دماوند و گسل مشا
دکتر مهدی زارع استاد پژوهشگاه زلزله و عضو وابسته و رئیس شاخه زمین‌شناسی فرهنگستان علوم

با رخداد زلزله بامداد شنبه 29 آذر99 در ساعت 3:05، درست در مجاورت شهر دماوند و با بزرگای 4 ریشتر، مردم دماوند، آبسرد، پردیس و بومهن و پلور زلزله را در تاریکی هوا با پریدن از خواب حس کردند. زلزله دقیقاً روی گسل مشا رخ داد، از نیمه شب جمعه 19 اردیبهشت 99 و رخداد زلزله با بزرگای 5.0 تا بامداد شنبه 29/9/99 تعداد 74 زلزله با بزرگای بیش از 2.5 روی همین قطعه از گسل مشا ثبت شده است.

 نگارنده در سال 1374 در پژوهشگاه زلزله اولین پروژه پژوهشی‌اش را روی همین قطعه از گسل مشا انجام داد. در آن بررسی که با انجام 12 پروفیل عرضی و برداشت نقشه‌برداری همراه شد، به میزان متوسط لغزش گسل به میزان 4میلیمتر در سال در راستای قائم رسیدیم. در عهد حاضر (حدوداً 10 هزار سال گذشته) سمت شمال دره (ناحیه گردنه امامزاده هاشم) نسبت به سوی جنوبی آن (پیست اسکی آبعلی و محدوده شهر دماوند) به میزان حدود 4 میلیمتر در سال به صورت قائم و به بالا حرکت می‌کند. البته در طی حدود 1100 سال گذشته گسیختگی مهمی روی این بخش به صورت قائم رخ نداده است. بعداً دکتر شهریار سلیمانی نشان داد که در طی دوره عهد حاضر 9 رخداد زمین‌لرزه شدید یا بزرگتر روی قطعه گسل مشا شرقی رخ داده است (حدوداً هر 1100 سال یک رویداد). زلزله 1665م در زمان صفویه موجب زمین‌لغزش بزرگتری در شرق مشا شده و در ارتفاع 3000متری یکی از مرتفع‌ترین دریاچه‌های ایران را ایجاد کرده است؛ دریاچه تار. گسل مشا سه قطعه مهم و حدود 180 کیلومتر طول دارد، قطعه غربی که از شمال آبیک تا حدود شهرستانک در استان البرز ادامه دارد، قطعه مرکزی که از شهرستانک تا روستای کلان لواسان ادامه یافته و قطعه شرقی که از کلان تا جنوب غرب فیروزکوه امتداد دارد. قطعه فعال گسل مشا در 50 ساله اخیر همین قطعه‌ای است که زلزله‌های شش ماهه گذشته روی آن رخ داده است و توان لرزه‌زایی زلزله‌ای با بزرگای 7.0 را نیز دارد. دو قطعه دیگر (غربی و مرکزی) طویل‌ترند و به ترتیب توان لرزه‌زایی زلزله‌هایی با بزرگای 7.5 و 7.0 را نیز دارند. رئیس سازمان مدیریت بحران شهر تهران، اعلام کرد که روی گسل مشا احتمال یک زمین‌لرزه شدید بیشتر شده است. نگارنده بعد از زلزله 19 اردیبهشت بررسی‌ای آماری با مدل‌سازی احتمالات رخداد زلزله‌ای اصلی با بزرگای 7.0 روی قطعات مختلف گسل مشا، با و بدون رخداد‌های زمین‌لرزه‌های 19 اردیبهشت 99 به بعد، انجام داد و نتیجه گرفت که احتمال رخداد زمین‌لرزه‌ای با بزرگای بیش از 7 روی قطعه‌های گسل مشا بعد از زلزله‌های اخیر بیشتر شده ولی به دلیل کمبود داده‌ها تعیین وضع دقیق نبود‌های لرزه‌ای مهم روی قطعات گسل مشا فعلاً ممکن نیست. قطعه شرقی گسل مشا نبود لرزه‌ای 1100 ساله را نشان می‌دهد، روی قطعه مرکزی گسل مشا که از فاصله 14 کیلومتری شمال تهران عبور می‌کند، با وجود شواهد فعالیت زمین‌ساختی جوان، همچنان در سکوت است (ولی می‌تواند موجب زمین‌لرزه‌ای با بزرگای 7.5بشود) و قطعه غربی گسل مشا احتمال یک سکوت‌لرزه‌ای 1200 را نشان می‌دهد. بررسی‌های تفصیلی و همه‌جانبه روی قطعات این مهمترین گسل جنوب البرز مرکزی فوریت داشته و باید امکان آن فراهم شود.

کپی