اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • دوشنبه ۱۰ آذر ۱۳۹۹
سال 1358(نیمه دوم) سفارت امریکا تسخیر شد

انقلاب دوم

انقلاب دوم
لیلا ابراهیمیان

سیزدهم آبان 1385 سفارت امریکا در تهران تسخیر شد؛ با پایانِ زمستان ۱۳۵۷ هزاران زن و مرد ایرانی در خیابان‌های شهر هر چه فریاد و نفرت داشتند، بر سر شاه و حامیان او برآوردند، آنها پیروزی را در آغوش داشتند،پیروزی‌ای که راضی‌کننده بود ولی کافی نبود؛ بیم‌ها و امیدها همه را نسبت به آینده انقلاب نگران می‌کرد.

 همان زمان خبر رسید که محمد رضا پهلوی بیمار به‌ جایی که به‌ باور انقلابیون پایگاه اصلی‌ترین دشمنِ عقیدتی انقلاب و محفل توطئه‌سازان و دسیسه‌چینان بود، سفر کرده است و این بهانه‌ای بود برای شدت عمل علیه امریکا؛ شاه خلع‌شده به سرطان و انسداد مجاری صفراوی مبتلا بود. وزارت خارجه امریکا هم تأکید داشت که «شاه دیگر فاقد عنوان برای ادعای حکومت ایران است» و اعطای اجازه اقامت به او و خانواده‌اش اقدامی انسان‌دوستانه برای جلوگیری از پیشرفت سریع بیماری او است. آن زمان روزنامه‌های کشور خبر می‌دادند که شاه به‌سرعت به پایان عمر خود نزدیک می‌شود. دولت موقت تدبیر می‌کرد که شاه در اروپا درمان و حتی پزشکانی معتمد از ایران برای مداوا ارسال شود اما برای مردم انقلابی که تحقق ایده‌های خود را «زود» می‌خواستند، تدابیر دولت موقت، «سازشکارانه» و «بی‌فایده» می‌نمود. در چنین فضایی، ایده تسخیر سفارت امریکا شکل گرفت تا 52 دیپلمات امریکایی 444 روز در ایران گروگان بمانند و این 52 نفر امریکایی نه جزو آن شش‌نفری بودند که موفق به فرار شده بودند و نه در لیست آن ۱۳ گروگانی بود که به‌ دلیل رنگین‌پوست بودن و جنسیتشان در ۲۰ نوامبر ۱۹۷۹ آزاد شدند.
سیزدهم آبان‌ماه روز یکشنبه، ساعت یازده صبح، حدود 30 نفر از «دانشجویان مسلمان پیرو خط امام» وارد سفارت‌خانه شدند؛ به گزارش روزنامه کیهان «اشغال سفارت به کلانتری ۷ و کمیته انقلاب منطقه ۶ اطلاع داده شد و پاسداران این کمیته اقدامات فوق‌العاده‌ای را برای خارج کردن تظاهرکنندگان آغاز کردند.» همچنین گوهری مسئول ارشاد کمیته انقلاب منطقه ۶، درباره حوادث آن روز به روزنامه کیهان گفته بود: «نظر به مسأله راهپیمایی اقدامات احتیاطی لازم را انجام دادیم و گروهی از پاسداران این منطقه و گروهی دیگر که مربوط به منطقه دیگر بودند پشت دیوارهای سفارت امریکا گماردیم تا آنان از وارد شدن به داخل سفارت جلوگیری کنند ولی با وجود تلاش برادران پاسدار ما هجوم مردم برای داخل شدن به سفارت باعث شد تا گروهی وارد سفارت شوند. از طرف کمیته اقدامات لازم برای خارج کردن مهاجمین و تظاهرکنندگان صادر شده است و چون پاسداران ما اجازه ورود به داخل سفارتخانه ندارند به این خاطر تلاش آنان بر این است که از ورود اشخاص جلوگیری نمایند.»
ساعت چهار بعد از ظهر امریکایی‌ها با چشم بسته به محل دیگری منتقل شدند و تلاش مهندس مهدی بازرگان و ابراهیم یزدی وزیر امور خارجه بی‌ثمر ماند؛ فردای آن‌روز روزنامه‌ها همه از اشغال سفارت نوشتند؛ امام خمینی به مناسبت روز سیزدهم آبان‌ماه در پیامی اعلام کردند: «بر دانش‌آموزان، دانشگاهیان، محصلین علوم دینیه است که با قدرت تمام حملات خود را علیه امریکا و اسرائیل گسترش داده تا امریکا را وادار به استرداد این شاه مخلوع جنایتکار نمایند.» پیامی که مطلع نخستین اطلاعیه دانشجویان مسلمان پیرو خط امام شد. «ما دانشجویان مسلمان پیرو خط امام خمینی ضمن دفاع از موضع قاطعانه امام در مقابل امریکای جهانخوار به منظور اعتراض به دسیسه‌های امپریالیستی و صهیونیستی سفارت جاسوسی امریکا در تهران را به تصرف درآورده‌ایم تا اعتراض خویش را به گوش جهانیان برسانیم.»
روز بعد از اشغال سفارت، مهندس بازرگان نخست‌وزیر دولت موقت نامه استعفای خود را تقدیم امام کرد؛ او در متن استعفای خود نوشت: «بدون وحدت کلمه و وحدت مدیریت، نجات مملکت و به ثمر رساندن انقلاب میسر نمی‌باشد.» توافق تام و تمام و البته غریبی بر سر تسخیر سفارت وجود داشت؛ گروه‌هایی با هویت‌های متفاوت و مواضع متناقض، بر سر تسخیر سفارت اشتراک‌ نظر داشتند، هم جامعه روحانیت مبارز و هم حزب توده و سازمان مجاهدین (منافقین)خلق و البته کانون نویسندگان ایران در ستایش روحیه مبارزه‌جویانه و ضدامپریالیستی جوانان دانشجو درود می‌فرستادند و تا ماه‌ها پس از تسخیر، حمایت مردمی از اشغال سفارت امریکا و نبرد با امپریالیسم ادامه داشت و سیاست‌سازی در قلبِ «انقلاب دوم» در خیابان‌های پایتخت می‌تپید.
سفارت اشغال شده بود و دیپلمات‌ها گروگان بودند اما ادامه بحرانِ گروگانگیری از چند ساعت پس از تسخیر، دیگر در دست دانشجویان مسلمان پیرو خط امام نبود؛ اشغال سفارت که در ابتدا قرار بود «محدود به زمان» باشد حدود ۴۴۴ روز به طول انجامید. یک سال پس از آغاز گروگان‌گیری تصمیم‌گیری درباره این موضوع به مجلس کشیده شد. سرانجام در ۱۱ آبان 1359 چهار شرط پیشنهادی کمیسیون ویژه درباره گروگان‌های امریکایی به تصویب رسید: آزاد گذاشتن تمامی سرمایه‌های ایران، لغو تمام ادعاهای امریکا علیه ایران، تضمین عدم دخالت سیاسی و نظامی امریکا در ایران و باز پس دادن اموال شاه.
امام‌خمینی ضمن تأیید مصوبه مجلس، مسئولیت نگهداری گروگان‌ها را به دولت واگذار کرد. دولت با تعیین بهزاد نبوی به‌عنوان سرپرست مذاکرات، نخست‌ در غیاب وزیر امورخارجه، پیگیری مسأله را آغاز کرد. مذاکره مستقیم با امریکا ممنوع بود و کار به دولت الجزایر که حافظ منافع ایران در امریکا بود، سپرده شد. بیانیه حل و فصل اختلاف‌ها توسط دولت الجزایر و با توافق طرفین تنظیم شد و با امضای دو کشور، روز 30 دی‌ماه 1359، درست نیم ساعت بعد از آنکه رونالد ریگان رسماً ریاست‌جمهوری امریکا را برعهده گرفت، گروگان‌ها آزاد شدند.
کپی
پیشنهاد سردبیر