اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • یکشنبه ۴ آبان ۱۳۹۹
نقش موسیقی و موسیقیدانان در پیشبرد جنگ در گپ و گفتی با رشید وطن دوست

وقتی سازها سلاحی برای دفاع شدند

وقتی سازها سلاحی برای دفاع شدند
سحر طاعتی

وقتی جنگ ایران و عراق آغاز شد پیر و جوان، مرد و زن با هر ملیت و قومیتی با هر ابزاری که در دست داشتند از میهن دفاع کردند و دوشا دوش رزمندگانی که در جبهه‌های نبرد بودند حرکت کردند. در این میان هنرمندان عرصه موسیقی نیز با سلاح‌شان که موسیقی و سازشان بوده هر کدام نقش و سهمی در دفاع از میهن داشتند، برخی با ساخت قطعات و برخی دیگر با حضور و اجرا در جبهه‌های جنگ.

اردیبهشت ماه سال 1365 بود که ارکستر سمفونیک تهران نخستین سفرش را به مناطق جنگی آغاز کرد. سفری با اتوبوس، همراه با تمام سازهای ارکستر و جمعیت تقریباً ۱۰۰ نفری از نوازندگان و گروه کر. البته غیر از این سفر، ارکستر تنها یک بار دیگر بواسطه مشکلاتی درحمل سازها به‌صورت کامل به جبهه سفر کرد که در هر دو سفر نادر مرتضی‌پور رهبری ارکستر را برعهده داشت و ۱۷ سفر دیگر، تنها با حضور گروه سازهای بادی انجام شد؛ یعنی سازهای بادی چوبی، سازهای بادی مسی و پرکاشن‌ها که رهبری ارکستر در این سفر‌ها بر عهده ابراهیم‌ نظری، نوازنده فلوت ارکستر بود.
 در اغلب برنامه‌های ارکستر رشیدوطن‌دوست خواننده اپرا و موسیقی کلاسیک ارکستر را همراهی می‌ کرد.او همراه با مهرداد کاظمی، محمد گلریز، مرحوم حسین سرشار و اسفندیار قره‌باغی دیگر خوانندگان موسیقی کشورمان آثار موسیقی را برای رزمندگان اجرا کردند. رشید وطن دوست درباره حضورش با ارکستر سمفونیک تهران در جبهه‌های جنگ می‌گوید: «تخصص من در زمینه اجرای اپراست و تسلطی بر اجرای آثار کلاسیک دارم. در زمان جنگ به درخواست آقای حاج سیدجوادی، معاون هنری وقت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با ارکستر سمفونیک تهران به جبهه عازم شدیم البته به غیر ازمن به خوانندگان دیگری هم پیشنهاد داده بودند که آنها بنا به دلایلی این دعوت را نپذیرفتند.»
این خواننده می‌افزاید: «از زمان اعزام ارکستر سمفونیک تهران به جبهه و اجرای آن من در سه برنامه ارکستر به‌عنوان خواننده حضور داشتم و آثاری را که بیشتر سرود و مارش گونه بود اجرا می‌کردم. در واقع به‌خاطر تسلطم بر اپراخوانی اجرای مارش‌ها بر عهده من بود چرا که باید با صلابت اجرا می‌شدند.»
وی ادامه می‌دهد: «در اجراهایی که من حضور داشتم آقای نادر مرتضی‌پور رهبر ارکستر بودند و بیشتر آثاری را که در صدا وسیما یا استودیو وزارت ارشاد ضبط کرده بودیم، اجرا می‌کردیم.»
تصور اینکه ارکستر سمفونیک تهران با دیسیپلین خاص خودش در فضای جنگی وخاکریزها و سنگرهایی که مملو از ترکش موشک‌ها و وسایل نظامی است بنوازد کار آسانی نیست، اما وقتی پای دفاع از میهن و آرمان به میان می‌آید همه چیز رنگ وبوی دیگری به‌خود می‌گیرد، گواه این مسأله عکس‌های برجای مانده از اجرای ارکستر سمفونیک تهران در مناطق جنگی است.در این تصاویر نوازندگان به جای لباس‌های رسمی خود، لباس رزم بر تن دارند و خاضعانه برای مخاطبان شان که همان سربازان دلیر کشورمان هستند عاشقانه می‌نوازند. رشید وطن دوست که تجربه وخاطرات بسیاری از روزهای حضورش همراه با ارکستر سمفونیک تهران در مناطق جنگی همچون فاو و شلمچه دارد، با اشاره به توجه سربازان به اجراهایشان می‌گوید: «بعد از عملیات‌ها حدود 1000 سربازاز جبهه جنگ به پادگان‌ها برمی‌گشتند و وقتی می‌رسیدند می‌نشستند و ما برایشان اجرا می‌کردیم آثاری چون جنگ جنگ تا پیروزی، خرمشهر و... شرایط عجیبی بود که هر روزش برایمان خاطرات زیادی را رقم زده است. ما اعضای ارکستر که تقریباً 50 نفر بودیم به نوعی میهمان چادرهای سربازان بودیم. خاطرم است در همه وعده‌های غذایی بواسطه نبود امکانات با دست غذا می‌خوردیم.
ارکستر سمفونیک در روزگارانی روانه جبهه‌های جنگ شد که عامه جامعه شناختی از این ارکستر و رپرتوارهای اجرایی‌اش نداشتند. حال این ارکستر تصمیم گرفته بود در آن زمان جهت تقویت روحیه سربازان کنارشان بنشیند وحتی با اندک یا حتی هیچ شناختی فقط برایشان ساز بزنند و بخوانند.»
رشید وطن دوست با تأیید این مسأله بیان می‌دارد: «در آن زمان اندکی از مردم شناخت کافی از ارکستر خصوصاً ارکستر سمفونیک تهران داشتند به‌همین نسبت هم توقعی از سربازان نداشتیم اما به‌طور کلی واکنش‌شان به اجراهایمان جالب و خوب بود به‌طوری که برای دیدن اجراهای ارکستر سمفونیک روی زمین می‌نشستند و با نواختن و اجرای ما بسیار تعجب می‌کردند چرا که به گفته خودشان تا آن زمان ارکستری به این بزرگی ندیده بودند و برایشان حضور این تعداد نوازنده کنار هم عجیب بود.»
حدود 40سال پیش ارکستر سمفونیک تهران به‌عنوان نماد و سفیر موسیقی ایران در جبهه‌های جنگ نواخته اما اینکه موسیقی کلاسیک چه قدر می‌توانسته در تقویت روحیه مدافعان کشور نقش مؤثری ایفا کند همیشه جای سؤال بوده و هست. وطن دوست دراین خصوص می‌گوید: «در همه جای دنیا مارش‌ها بخصوص مارش‌های نظامی با ارکسترهای سمفونیک اجرا می‌شود و این قطعات قابلیت اجرا با سازهای موسیقی ایرانی را ندارد یعنی نمی‌توان یک مارش را با سازهای ایرانی همچون سنتور، کمانچه، دف و تار اجرا کرد، بنابراین نواختن چنین مارش‌هایی در فضای جنگی بسیار تأثیرگذار بوده است. البته در کنار آنها دیگر قطعات نیز اجرا می‌شد که قبل و زمان جنگ توسط آهنگسازان کشورمان ساخته شده بودند آثاری با مضمون پیروزی انقلاب و آزادسازی خرمشهر و کلیت جنگ. همانطورکه گفتم من بیشترمارش‌ها را می‌خواندم و دیگرخوانندگان همچون مهرداد کاظمی، محمد گلریز، قدرت‌الله مشایی، شمس نیکنام، اسفندیار قره‌باغی و جهانگیر زمانی دیگر آثار را می‌خواندند که از آن جمله می‌توان به «ای لشکر صاحب‌زمان»، «نوای چاووش»(هرکه دارد هوس کربلا) و... اشاره کرد.
هنر زاییده جریانات اجتماعی هر کشور است و هنرمندان با روحیه شکننده و لطیف خود هر کدام بهره مندی‌هایی از این جریانات در جهت خلق آثارشان داشته‌اند اما در این میان نمی‌توان از نقش پررنگ آنها در روند جنگ و رسیدن به نقطه صلح براحتی گذشت. وطن دوست خواننده قطعه «ورزشکاران، دلاوران» نیزدرباره تأثیرگذاری موسیقی بر روند جنگ می‌گوید: «هر ژانری مخاطبان و طرفداران خودش را دارد به‌طوری که عده‌ای طرفدار سرود و موسیقی پاپ هستند و برخی دیگر موسیقی سنتی یا کلاسیک را می‌پسندند به همین دلیل در آن زمان همه هنرمندان در هر سبکی تلاش کردند با خلق آثاری همراهی خود را با رزمندگان نشان دهند. معتقدم موسیقی در هر ژانری می‌توانسته تأثیرخودش را برای تلطیف روحیه مدافعان کشورمان و مردم عزیزمان که در خانه‌هایشان نظاره‌گرجنگ بودند بگذارد و در جایگاه یک خواننده از جامعه موسیقی می‌توانم بگویم هر هنرمندی در هرژانری در حد توانش سعی کرد در آن ایام کاری انجام دهد.»
ارکسترسمفونیک تهران درمجموع 17 اجرا در دوران دفاع مقدس داشته است که در سه اجرا به‌صورت کامل و 14 اجرا تنها با نیمی از نوازندگان که بیشتر سازهای بادی بودند اجراهایش را برگزار کرد. از نوازندگانی که آن سال‌ها این اجراها را همراهی کردند می‌توان ازسیاوش ظهیرالدینی نوازنده ویولن آلتو، ارسلان کامکار نوازنده ویولن، علیرضا خورشیدفر و پرویز بیات نوازندگان کنترباس یاد کرد. جاوید مجلسی و مسعود غریب‌نواز از نوازندگان هورن، علیرضا قوامی و منوچهر پناهی از نوازندگان سازهای کوبه‌ای، مصطفی منفردمنش و اکبر محمدی از نوازندگان کلارینت، مرحوم کیومرث میردادیان و مرحوم امیر بهشتی از نوازندگان ترومپت، رضا دبیری از نوازندگان ترومبون، محمدرضا احمدیان از نوازندگان فاگوت و رضا خدامی از نوازندگان فلوت نام برد. همچنین بهمن پورقناد، نادر مرتضی‌پور و ابراهیم نظری اگرچه تا پیش از انقلاب به‌عنوان نوازنده در ارکستر فعالیت می‌کردند، اما در این سفر‌ها به‌عنوان مدیر و رهبر ارکستر حضور داشتند.
 در طول این اجراها به خاطر شرایط ناامن فضای جنگی برخی از اعضای ارکستر مجروح و جانباز شدند که بیشترین این آسیب‌ها، حضور ارکستر در حلبچه وبمباران شیمیایی آن منطقه بود که از همان زمان مهرداد کاظمی، ابراهیم نظری و محمدرضا جعفری ـ صدابردار ارکستر آسیب دیدند که این تأثیر تا به امروز هم همراه این موزیسین‌هاست و می‌توان نام جانباز را بر آنها گذاشت.
کپی