اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • یکشنبه ۶ مهر ۱۳۹۹

چرا خسارات آتش‌سوزی زاگرس جبران‌ناپذیرند؟

چرا خسارات آتش‌سوزی زاگرس جبران‌ناپذیرند؟
صادق کرمی تحلیلگر جغرافیای سیاسی و استاد دانشگاه

ناحیه رویشی زاگرس، یکی از ارزشمندترین داشته‌های طبیعی و خدادادی ایران است که نقش بسزایی در پایداری حیات در جغرافیای ایران داشته و دارد. این بخش از جغرافیای ایران با تحت پوشش قرار دادن 11 استان کشور، حدود یک‌سوم جمعیت ایران را در بطن خود جای داده و بیش از نیمی از دام‌های کشور در مراتع آن پرورش داده می‌شوند.

 جایگاه زاگرس در تأمین آب‌های جاری و سطحی کشور و نیز سهم 40 درصدی آن از مساحت جنگلی ایران امری مهم و راهبردی است و به دلایل متعدد اجتماعی- اقتصادی، سیاسی و بوم شناختی، موقعیتی حساس و مهم برای ایران دارد. متأسفانه در سال‌های اخیر عوامل مخرب مختلفی به این ذخایر راهبردی طبیعت ایران آسیب‌های جدی زده است. آتش‌سوزی‌های مهلک که معمولاً در اواخر فصول بهار، تابستان و اوایل پاییز اتفاق می‌افتد، هر ساله خسارات زیادی به اکوسیستم‌های مرتعی و جنگلی زاگرس وارد می‌سازد و مستقیم و غیرمستقیم حیات انسان‌ها، جانوران و گیاهان را به مخاطره انداخته است.  متأسفانه منشأ اغلب آتش‌سوزی‌های طبیعت در ایران، انسانی است و هر ساله خطر وقوع آتش‌سوزی با افزایش شکل‌های مختلف بهره‌برداری بی‌رویه از منابع طبیعی، رشد فزاینده مراکز سکونتی و راه‌ها، توسعه اراضی کشاورزی و گسترش غیر اصولی گردشگری، افزایش می‌یابد.
آنچه مسلم است، پیشگیری از وقوع آتش‌سوزی در جنگل‌ها و مراتع زاگرس، شاید مهم‌ترین اولویت در مدیریت منابع طبیعی این رویشگاه راهبردی طبیعت ایران به شمار می‌رود. متأسفانه  مدیریت منابع انسانی در ادارات کل استانی به گونه‌ای مؤثر انجام نشده و اغلب شاهد تراکم زیاد نیروهای ستادی در ادارات کل استان‌ها و کمبود زیاد نیروهای حفاظتی در شهرستان‌ها و عرصه‌های طبیعی هستیم و همین موضوع مدیریت بحران را در زمان وقوع آتش‌سوزی با مشکل جدی روبه‌رو می‌سازد. از سوی دیگر  نیروهای حفاظتی و قرقبانان در کشور به لحاظ امنیت شغلی و وضعیت معیشتی در وضع نامناسبی قرار دارند و این مسأله تأثیر بازدارنده‌ای در عملکرد بهتر و مؤثرتر آنها داشته و دارد. در این میان باید افزود که نبود امکانات شناسایی و اطفای حریق بویژه در مناطق صعب‌العبور جنگل‌های زاگرس، شرایط را پیچیده‌تر و بغرنج‌تر کرده است. با وجود این شرایط و کاستی‌ها، یکی از سرمایه‌های اصلی در مواجهه با بحران‌های آتش‌سوزی زاگرس، مشارکت مردمی و نقش سازمان‌های مردم‌نهاد و همیاران طبیعت است که در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی به آن توجه زیادی نمی‌شود و این اشتباهی راهبردی است. در عرصه کلان ملی و استانی هم چالش‌های جدی وجود دارد، میزان اعتبارات و بودجه ملی و استانی در حوزه جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری بسیار ناچیز است و باید گفت که آن هم بیشتر صرف پرداخت حقوق و مزایای کارکنان و هزینه‌های جاری ادارات می‌‌شود و مقدار ناچیزی از آن برای اهداف حفاظتی منابع طبیعی صرف می‌شود و این این یک نقص و آسیب خیلی جدی برای مدیریت جنگل‌های عظیم زاگرس است.
با این اوصاف باید در برابر این چالش‌ها، راهکارها و رویکردهایی ایجابی و سازنده هم تبیین و مطرح شوند. این امر از این نظر اهمیت دارد که با طرح گزاره‌های مختلف می‌توان زمینه گفت‌وگو و تبادل نظر مؤثر را فراهم آورد. همچنین با استفاده از تجارب بین‌المللی و نیز بهره‌گیری از امکانات و منابع داخلی یک اهتمام و انسجام ملی برای حفاظت و نگهداری از جنگل‌های زاگرس و دیگر رویشگاه‌های طبیعی ایران به وجود آورد. راهکارهای مختلفی در این مسیر مهم قابل ارائه هستند که در ادامه به صورت اجمالی به برخی از موارد آنها اشاره خواهد شد. در سطح کلان کشورایجاد سامانه ملی رصد و پایش آتش‌سوزی در کلیه عرصه‌های طبیعی با استفاده از سیستم‌های ماهواره‌ای برخط و پرنده‌های پهپادی امری ممکن و ضروری است. تجربه‌ای که در بسیاری از نقاط دنیا به گونه‌ای مؤثر از آن استفاده می‌شود و با توجه به ظرفیت‌های دانش بنیان در کشور، راه‌اندازی این سامانه امری ممکن و مقدور است.
توجه داشته باشیم که صرف هرگونه هزینه برای آن در حکم سرمایه‌گذاری بلند مدت و راهبردی برای حفاظت از جنگل‌های منابع طبیعی کشور است. با توجه به گستردگی جنگل‌های زاگرس، ایجاد حداقل 5 ایستگاه اطفای حریق جنگل و مرتع در استان‌های زاگرس‌نشین که مجهز به هواپیماهای اختصاصی باشند، دیگر اقدام مهم و حیاتی است و این زیرساخت در برابر اهمیت و ارزش جنگل‌ها و مراتع زاگرس یک حداقل به شمار می‌رود. تأمین نیروی انسانی ادارات کل منابع طبیعی و توزیع متناسب نیروها برای حضور بیشتر در عرصه‌های میدانی طبیعت تا اتاق‌های ادارات برای مواجهه اثربخش با چالش‌ها و بحران‌َهای پیش رو و همچنین بهبود و تقویت حقوق و مزایای نیروهای قرقبانی اقدامی ضروری و لازم است. در کنار اینها استفاده بیشتر از امکانات رسانه‌های جمعی و فضای مجازی در جهت آموزش و ترویج عمومی حفاظت از منابع طبیعی حرکتی سازنده و بسیار اثربخش خواهد بود. تردیدی نیست که ترویج و آموزش همگانی یکی از مهم‌ترین اقدامات برای برطرف کردن عامل انسانی ایجاد آتش‌سوزی در کشور است و به مرور موجب حذف تدریجی آن می‌شود و سهم بسزایی در رشد، توسعه و پایداری این منابع خواهد داشت.

کپی