اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • پنج شنبه ۱ آبان ۱۳۹۹

کلمات کلیدی
سال 1339(نیمه اول)/ از تأسیس بانک مرکزی تا نخستین رئیس کل

بانک مادر

بانک مادر

در دهه 30 و با افزایش تأسیس بانک‌های جدید (14 بانک بین سال‌های 1335 تا 1339 تأسیس شد) چهره بانکداری در ایران به‌صورت کلی تغییر کرد؛ از همین رو ضرورت داشت نظام بانکی منسجم و نهادی مستقل تشکیل شود که به‌صورت کلان سیاست‌های پولی و ارزی را پیش ببرد و بر عملکرد بانک‌ها نظارت کند.

 تا پیش از آن این بانک ملی بود که از سال 1309 با شروع به کار رسمی عملاً بسیاری از وظایف کلان از جمله طراحی و آماده‌سازی اسکناس برای چاپ را برعهده داشت و بر عملکرد بانک‌های خصوصی نظارت می‌کرد ولی در عمل چون این بانک خود مستقل نبود نمی‌توانست نظارت کافی و بدون جانبداری بر کارکرد دیگر بانک‌ها داشته باشد و سیاست‌های کلان بانکداری ایران را پیش ببرد و توسعه دهد.
باتوجه به این شرایط ابراهیم کاشانی که از کارشناسان بسیار قدیمی بانک ملی بود از فرانسیس کراکو کارشناس بلژیکی که کارمند سازمان برنامه بود، دعوت کرد تا به بانک ملی برود و طرحی جامع برای تأسیس «بانک مادر» در ایران فراهم شود. بعد از تهیه این طرح کاشانی موضوع را با علی اصغر ناصر وزیر دارایی وقت (از بانکداران باسابقه) در میان گذاشت و با استقبال بسیار زیاد او رو‌به‌رو شد. ناصر به کاشانی گفت شرایطی را فراهم می‌کند که کاشانی با حضور در جلسه هیأت دولت و در ملاقات با شاه خود موضوع تشکیل بانک مادر و ضرورت آن را طرح کند. با طرح موضوع در دولت و موافقت شاه، ابراهیم کاشانی و فرانسیس کراکو مطالعات تأسیس بانک مادر را گسترش دادند و در نهایت لایحه‌ قانون پولی و بانکی کشور را در سال 1338 تدوین کردند که تشکیل بانک مرکزی هم یکی از مواد آن بود. این لایحه دهم آذر سال 1338 بعد از تصویب دولت به مجلس شورای ملی ارائه شد و در 7 خرداد سال 1339 به تصویب کمیسیون‌های مشترک وزارت دارایی، دادگستری و مجلس‌های شورای ملی و سنا رسید و برای اجرای آزمایشی بمدت 5 سال، ابلاغ شد. با فراهم شدن مقدمات کار و مشخص شدن ساختمان بانک مرکزی (پایین‌تر از چهارراه استانبول) و همچنین با انتصاب ابراهیم کاشانی (او را در واقع باید مؤسس بانک مرکزی در ایران دانست) به‌عنوان نخستین رئیس کل بانک مرکزی، بانک مادر ایران کار خود را از 18 مرداد 1339 به‌صورت رسمی شروع کرد و تاکنون بیش از 60 سال است که سیاستگذاری‌ها و نظارت بر خدمات مالی و بانکداری را در ایران برعهده دارد.
طبق اسناد بانک مرکزی این بانک با سرمایه اولیه 6.3 میلیارد ریال تأسیس شد. ابراهیم کاشانی که تا سال 1340 ریاست بانک مرکزی را برعهده داشت زمان شروع به کار با 57 سال سن، بیش از دو دهه تجربه امور بانکداری داشت و به جز مدت کوتاهی که به‌عنوان کفیل و بعد وزیر بازرگانی (در کابینه حسین علا) در دولت فعالیت کرده بود، مابقی عمرش را در نظام بانکداری گذرانده بود. تثبیت اقتصادی اولین برنامه‌ای بود که کاشانی در بانک مرکزی شروع کرد، این برنامه به تأیید صندوق بین‌المللی پول هم رسیده بود. حدود یک ماه بعد از انتخاب رئیس کل بانک مرکزی جعفر شریف امامی که به تازگی نخست‌وزیر شده بود، طبق قانونی اولین اعضای شورای پول و اعتبار را معرفی کرد. همچنین با تشکیل بانک مرکزی و طبق قانون بعد از 30 سال نشر اسکناس و ضرب سکه از بانک ملی به بانک مرکزی سپرده شد. علاوه بر این مسئولیت اداره موزه جواهرات ملی هم که در سال 1334 راه‌اندازی شده بود به بانک مرکزی واگذار شد.
طبق ماده 10 قانون پولی و بانکی، بانک مرکزی مسئول تنظیم و اجرای سیاست پولی و اعتباری، حفظ ارزش داخلی و خارجی پول ملی، تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و ریالی، نظارت بر صدور و ورود ارز و پول رایج و نظارت بر بانک‌ها است.

کپی