اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • شنبه ۵ مهر ۱۳۹۹
راهکارهای تاریخ‌نگار مشهور برای رهایی از خودکامگی

استبداد

استبداد
مریم شهبازی خبرنگار

استبداد، بیست درس از قرن بیستم، کتابی نوشته تیموتی اسنایدر، نویسنده، تاریخ نگارومفسر سیاسی امریکایی است؛ او علاوه بر تدریس در دانشگاه عضو شورای روابط خارجی و کمیته وجدان موزه یادبود هولوکاست ایالات‌متحده امریکا هم به شمار می‌آید.

این استاد دانشگاه یک دهه‌ای می‌شود که از تألیف کتاب‌های تاریخ دانشگاهی به انتشار کتاب‌های تاریخی عامه‌پسند یا بهتر است بگوییم عامه‌فهم روی آورده است. تخصص اسنایدردرکشورهای حوزه اروپای شرقی و از سویی دوره حکمرانی نازی‌ها، کمونیست‌ها و فاشیست‌هاست. او در کتاب استبداد درصدد این برآمده که مخاطبان را با چرایی پدید آمدن حکومت‌های استبدادی آشنا کند؛ اسنایدر تأکید دارد که فاشیسم و کمونیسم، واکنش‌هایی به جهانی‌شدن و نابرابری‌های ناشی از آن بودند و واکاوی تاریخ و مراجعه به آن را ضروری می‌داند چراکه معتقد است تاریخ هم می‌تواند آگاهی بدهد و هم هشدار. مصداقش هم برای این گفته، اشتباهی است که اروپایی‌های قرن بیستم انجام دادند و راه را برای سقوط دموکراسی در ورطه فاشیسم، نازیسم و کمونیسم باز کردند. به گفته اسنایدر در این کتاب، تاریخ اروپای قرن بیستم نشان داده که نظام‌های اخلاقی ممکن است به‌راحتی فروریخته و انسان‌های عادی خود را در موقعیت‌هایی ببینند که حتی تصور آن‌هم برایشان غیرممکن است؛ درست شبیه اتفاقی که در قرن گذشته در کشورهایی نظیر آلمان نازی رخ داد و فردی که تا پیش از آن دم از اخلاق و حقوق انسانی می‌زد تفنگ به دست بر بالای گورهای دسته‌جمعی ایستاد. اما نکته قابل‌توجه درباره این کتاب تعلق داشتن نویسنده به زمان حاضر است؛ او در کنار واکاوی آنچه منجر به روی آمدن حکومت‌های استبدادی می‌شود به ذکر نمونه‌هایی ملموس‌تر هم از دوران معاصر می‌پردازد؛ ازآنجایی که اسنایدر ازجمله منتقدان دولت دونالد ترامپ است مثال‌هایی هم از چگونگی سرکار آمدن رئیس جمهوری فعلی امریکا و حتی تشابه شعارهای انتخاباتی او و... با ماهیت حکومت‌های تمامیت خواه یاد شده زده. این کتاب ابتدای انتخاب دولت ترامپ و در واکنش به نگرانی نویسنده از تبدیل احتمالی دموکراسی امریکا به حکومتی استبدادی نوشته شده؛ استبداد به ترجمه پژمان طهرانیان در بردارنده 20 بخش یا به نوعی درس است. اسنایدر در این فصل‌ها کوشیده به انسان امروزی برای جلوگیری از گرفتاری به حکومت‌های تمامیت خواه و حتی کمک به نجات آنهایی که گرفتارش هستند راهکارهایی بیاموزد؛ از جمله فصل آغازین کتاب که شما را با هشداری جدی به «پیشاپیش اطاعت نکردن» روبه‌رو می‌کند. او تأکید دارد بیشتر قدرت استبداد را آزادانه و به میل به آن بخشیده اند؛ بعضی نکته‌های این کتاب نه تنها در مسائل سیاسی، که در زندگی کاری و... هم به دردمان می‌خورد؛ چرا که با چنین اشتباهی به حکومت‌ها و حتی دیگر افرادی که با آنان سر و کار داریم می‌آموزیم که با اطاعت خودخواسته‌مان قادر به چه کارهایی هستند. شبیه اتفاقی که در آلمان و اتریش زمان حکومت نازی به دست خود مردم رقم خورد؛ غیر یهودیان که متوجه نگاه خصمانه هیتلر به یهودیان شده بودند به شکل داوطلبانه و بدون اینکه حکومت درخواستی از آنان کرده باشد دست به آزار و به حاشیه کشاندن همسایه‌های یهودی خود زدند؛ هر چند که در نهایت دود این کاربه چشم خودشان هم رفت. درباره فصل‌های بعدی کتاب چیزی نمی گوییم تا خودتان به سراغ مطالعه این کتاب کم حجم و خوشخوان بروید.

کپی