اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • چهارشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۹
مدیران تماشاخانه‌های خصوصی تئاتر از چشم‌انداز تلخ پیش‌رو می‌گویند

در آستانه‌ ورشکستگی هستیم

در آستانه‌ ورشکستگی هستیم
محسن بوالحسنی خبرنگار

بیش از سه‌ماه از اولین اطلاعیه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مبنی بر تعطیلی تمامی برنامه‌های فرهنگی، هنری و سینمایی سراسر کشور می‌گذرد. تعطیلی که از همان روزهای اول گمان می‌رفت به این زودی‌ها پایش را از مکان‌های فرهنگی هنری بیرون نگذارد و تعطیلی‌های یک‌هفته‌ای حالا به چند ماه رسیده و همچنان در آستانه خردادماه تکلیف زمان بازگشایی این مکان‌ها نامشخص است.

در این میان، تماشاخانه‌های خصوصی با توجه به ظرفیت‌های موجود و قطع کامل درآمدهایشان و از طرفی تلنبار تعهدات مالی و عدم دریافت یارانه و کمک‌های مالی دولتی و... وضعی نگران‌کننده‌تر از دیگر مکان‌های فرهنگی که به طریقی حمایت می‌شوند دارند. این تماشاخانه‌های خصوصی اوایل دهه 90، با توجه به ظرفیت بالا و میزان نیاز مخاطبان به تئاتر و ازدیاد گروه‌های نمایشی و هنرمندان متقاضی برای اجرای صحنه‌ای کار خود را آغاز کردند و می‌توان این اتفاق را یکی از اقدامات مهم و زیربنایی دولت حسن روحانی دانست که بار بزرگی از دوش جامعه هنری برداشت و باعث رونق سالن‌های نمایش شد.

با این همه کرونا باعث شد این تماشاخانه‌های خصوصی در این مدت، با مشکلات بسیاری که عمده آن به مشکلات مالی مربوط می‌شود دست و پنجه نرم کنند تا جایی که به گفته اکثر مدیران این تماشاخانه‌ها و البته شاهین چگینی رئیس صنف تماشاخانه‌های خصوصی بسیاری از این تماشاخانه‌ها به مرز ورشکستگی رسیده‌اند. حیف این جاست، این زحمت ده ساله و این بسترسازی درست با چالشی جدی از این دست مواجه شود و تعطیلی احتمالی این تماشاخانه‌ها، اساس این اتفاق را از بین ببرد.
امیدوار به حل مشکل‌ بزرگ
شاهین چگینی که مدیریت تماشاخانه مشایخی را هم به‌عهده دارد در گفت‌وگو با «ایران» شرحی از گذران روزگار تماشاخانه‌های خصوصی در چندماهی که کرونا باعث تعطیلی‌شان شد ارائه می‌کند و به این نکته اشاره می‌کند که این مسیر، مسیری بسیار پرخطر و آسیب‌رسان است و ضررهایی که در این حوزه به مراکز نمایشی رسیده چیزی نیست که به سادگی بشود آن را جبران کرد.

او می‌گوید: «ما از روزهای اولی که اعلام شد رویدادهای فرهنگی تعطیل هستند پیش‌بینی می‌کردیم که این تعطیلی دامنه‌دار باشد. کمی بعدتر از تمام تماشاخانه‌ها خواستیم که وضعیت ضرر و زیان خود را به‌صورت آماری به ما ارائه بدهند بلکه این آمار و ارقام و رساندن آن به دست مدیران ذی‌ربط منجر به دریافت کمک‌هایی برای ادامه حیات تماشاخانه‌ها شود. این اقدام انجام شد و در نهایت از سه منظر توانستیم آمار را به روشنی بیان کنیم. یکی بحث اجاره ملک‌ تماشاخانه‌ها بود که اصولاً به‌دلیل متراژ بالا، مبلغ بالایی هر ماه باید به‌عنوان اجاره پرداخت شود که در این سه‌چهارماه به‌دلیل نبود درآمد مالی تقریباً اجاره‌ای پرداخت نشده و شاید بتوان این موضوع را مسأله اصلی تماشاخانه‌ها دانست.

حقوق معوقه پرسنل مسأله دومی است که تماشاخانه‌ها با آن دست و پنجه نرم می‌کنند و نبود اعتبار لازم باعث شده که تماشاخانه‌های خصوصی نتوانند تعهد خود را نسبت به کارکنان‌شان عمل کنند و از طرفی هم اخلاقی و درست نبود که نیروهای خود را که عموماً اهالی هنر هستند تعدیل کنند و... بحث سوم، بحث قرارداد‌هایی بود که با گروه‌های نمایشی منعقد شده بود و به همین دلیل رد و بدل‌هایی مالی صورت گرفته بود که با این شرایط بلاتکلیف ماند و همین مسأله هم باعث وارد شدن خسارت به سالن و البته گروه‌های نمایشی بود.
چگینی درباره مبلغ و برآورد این ضرر و زیان‌ها به‌صورت کلی می‌گوید: «مجموع این برآوردها در 16 تماشاخانه خصوصی که زیرنظر صنف هستند، فقط در یک‌ماه (اسفند به‌صورت شاخص) بالغ بر دو میلیارد و پانصد میلیون تومان بود.

هنرمندانی که به‌دلیل لغو اجراهایشان متضرر شدند را هم برآورد کردیم که بر این اساس در این سه‌ماه، حدود سه‌هزار و پانصد هنرمند به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم از تعطیلی سالن‌ها متضرر شدند.» او نتیجه پیگیری‌های صنف تماشاخانه‌های خصوصی را این‌طور تشریح می‌کند: «ما این اعداد و ارقام را طی نامه‌ و جلسه‌هایی به اطلاع مدیران فرهنگی و مشاوران رئیس جمهوری محترم از جمله دکتر نوبخت و نهاوندیان رساندیم و در جلسات مختلف از ریز مسائل حرف زدیم. همچنین در قالب یک طرح پیشنهادی این مسأله را به کمیسیون فرهنگی مجلس دهم ارائه دادیم و همه نمایندگان آن را امضا کردند و برای وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی فرستادند.

جلسات حضوری هم با مدیرکل سابق آقای کرمی و هم با مدیرکل فعلی آقای آشنا داشتیم و از مصائب و مشکلات این بخش به‌صورت جزئی آنها را مطلع کردیم. تا این لحظه کمکی دریافت نکرده‌ایم اما طبق قول‌هایی که داده شد گویا قرار است از طریق یکی دیگر از نهادها یا سازمان‌های غیرمرتبط با حوزه فرهنگ و هنر کمکی دریافت و به این تماشاخانه‌ها تزریق کنند. مدیر تماشاخانه مشایخی و رئیس صنف تماشاخانه‌های خصوصی از جلسه امروز وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با قادر آشنا مدیرکل هنرهای نمایشی این وزارتخانه خبر می‌دهد و می‌گوید: «آن‌طور که آقای آشنا گفتند امروز با خود وزیر جلسه خواهند داشت و بحث تماشاخانه‌های خصوصی را به‌عنوان سرفصل جلسه مطرح خواهند کرد و ما هم امیدواریم که اتفاق خوبی رقم بخورد.»
ما سفره‌خانه نیستیم
تماشاخانه ملک یکی دیگر از تماشاخانه‌هایی است که مثل تماشاخانه ایران تماشا، مستقل، نوفل لوشاتو، مهرگان، شهرزاد، هامون، استاد مشایخی، عمارت روبه‌رو، دیوار چهارم، همای سعادت، شانو، سپند، گندم، دا و آژمان روزگار سختی را سپری می‌کند. سید عماد عامری‌مقدم،  مدیر تماشاخانه ملک در گفت‌وگو با «ایران» آغاز مشکل و مسأله را از جایی می‌داند که طبعاً برنامه‌های نمایشی تعطیل شدند و این تماشاخانه‌ هم مانند دیگر تماشاخانه‌های خصوصی وارد دوره‌ای سخت شد.

عامری مقدم با شرح این اتفاقات و آنچه آنها در این مدت تجربه کردند می‌گوید: «همان‌طور که همه می‌دانند اجرای گروه‌های نمایشی به‌دلیل شرایطی که به‌وجود آمد لغو شد، درآمدزایی از بین رفت و از هیچ نهاد و سازمانی نتوانستیم کمکی بگیریم و روزگار بدی را سپری می‌کنیم و بی‌هیچ تعارفی و به‌صورت جدی در حال ورشکستگی هستیم.

شاید بعضی‌ها گمان کنند که ما این حرف را می‌زنیم که بتوانیم از قبل آن حمایتی یا... از جایی جلب کنیم. خیر. این موضوع واقعاً در حال رخ دادن است و تا آن‌جا که من می‌دانم همین الان هم دوسه تماشاخانه خصوصی که اتفاقاً تماشاخانه‌های بسیار خوبی هم هستند برای همیشه تعطیل شده‌اند. واقعاً انگار کسی ما را به حساب نمی‌آورد که بخواهد به ما کمکی کند یا حرفی با ما بزند.» او درباره میزان ضرر و زیانی که این تماشاخانه در این چندماه متحمل شده نیز می‌گوید: «تماشاخانه ملک در این سه ماه، چیزی حدود سیصدمیلیون تومان ضرر داشته و این اصلاً برای ما رقم کمی نیست.

بسیاری فکر می‌کنند ما در ماه‌های دیگر سال درآمد و پول‌مان از پارو بالا می‌رود پس حالا عیبی ندارد اگر دو سه ماه هم ضرری به این میزان را تجربه کنیم و داشته باشیم. در صورتی که این فرض بسیار اشتباه و غلطی است و دوستانی که از وضعیت تئاتر باخبر هستند می‌دانند که ما در ماه‌ها و سنوات گذشته هم، واقعاً به زحمت امور‌مان را گذرانده‌ایم و درآمدمان اصلاً جوابگوی مخارجمان نبوده و ریز مالی تماشاخانه‌ها به شما می‌گویند وقتی تقریباً چهارپنج ماه از سال درآمدها به دلایل تعطیلی‌ها و... منفی است نمی‌شود چنین انتظاری داشت.

حالا این بدهی سنگین، به بدهی‌های گذشته ما اضافه شده و شرایط واقعاً بغرنجی پیش آورده است.» با این‌همه برخی معتقدند از آن‌جا که تماشاخانه‌ها خصوصی هستند خودشان باید امور خود را مدیریت کنند و از چالش‌ها عبور کنند اما مدیران تماشاخانه‌های خصوصی از جمله عامری با چنین نظری کاملاً مخالف است و می‌گوید: «این حرف از اساس غلط است. ما سفره‌خانه نیستیم؛ بلکه یک کار فرهنگی انجام می‌دهیم و طی این سال‌ها به بخش‌های فرهنگی دولت کمک کرده‌ایم تا با کمک باعث رونق تئاتر شویم.

تقریباً نزدیک به یک‌دهه شده که تماشاخانه‌های خصوصی آغاز به کار کرده‌اند و در این مدت و بر همین اساس، خروجی دانشگاه‌ها بیشتر شد و این‌همه دانشجوی کارگردانی و نمایشنامه‌نویسی و بازیگری و... داریم و حالا فرض بگیریم که این تماشاخانه‌ها بسته شوند. این میزان متقاضی و هنرمند کجا باید کارهایشان را عرضه کنند؟

بعضی از هنرمندانی که به تماشاخانه‌های خصوصی اعتراض و انتقاد دارند خودشان می‌دانند که پیش از تأسیس این تماشاخانه‌ها برای گرفتن نوبت اجرا باید سه‌چهار سال در صف انتظار می‌ماندند چون ما سالن‌های بسیار کمی داشتیم و رسیدن نوبت به هر متقاضی سال‌ها طول می‌کشید و این تماشاخانه‌های خصوصی بودند که این مشکل را برطرف کردند و باعث رونق هر چه بیشتر تئاتر شدند.»

عامری درباره شرایط تماشاخانه‌های خصوصی از جمله تماشاخانه ملک بعد از سپری شدن این دوره و گشایش مجدد هم می‌گوید: «اگر فرض بگیریم که بتوانیم بعد از این روزگار روی پای خودمان بایستیم؛ وقتی اعلام شد وضعیت ایران سفید است و تماشاخانه‌ها بازگشایی شوند حداقل دوسه‌ماه طول می‌کشد تا ما به روند طبیعی برگردیم و بتوانیم کارخودمان را پیش ببریم. باید از اول برنامه‌ریزی کنیم و اجراها را دوباره به لحاظ زمانی سامان بدهیم و این مسأله واقعاً کار ساده‌ای نیست. حالا اگر به این‌ها دغدغه‌های مالی را هم اضافه کنیم و این همه ضرر و زیانی که متحمل شدیم واقعاً نمی‌دانم چه سرنوشتی در انتظار ماست.»‌
 

تئاتر نیازمند حمایت جدی است

سهراب سلیمی کارگردان تئاتر :تنگناهای مالی تئاتر این روزها مسأله تنها من نیست و اتفاقاً مسأله تمام همکاران و هنرمندانی است که طیف وسیعی از خانواده تئاتر را تشکیل می‌دهند و در این دوره چند ماهه مضاعف متضرر شدند و روحیه خود را از دست دادند. اگر به‌لحاظ اقتصادی بخواهیم نگاهی به این مسأله بیندازیم، تئاتری که همیشه گویا و آیینه‌ مسائل اجتماعی بوده است و دغدغه‌مند واقعاً با مشکلات بسیاری روبه‌رو بوده و حالا این ویروس و شیوع آن و به تبع آن تعطیلی مراکز نمایشی ضربه‌ای سخت‌تر از گذشته به این حوزه وارد کرده است.

نه تنها نمایش من (آقای اشمیت کیه) به‌عنوان جزئی از یک کل بزرگ و وسیع، با این بحران روبه‌رو شد بلکه بسیاری از نمایش‌های دیگر نیز کارشان به تعطیلی کشید و هنرمندانش خانه‌نشین شدند و منتظرند ببینند چه زمانی این گشایش حداقلی ایجاد خواهد شد. در تمام دنیا، هنر نمایش، هنری است که نمی‌تواند بدون توجه جدی دولت‌ها و نظام‌های فرهنگی کلان، روی‌ پای خود بایستد و اگر چنین حمایت‌هایی از تئاتر نشود نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم که تنها بخش خصوصی این مهم را پیش ببرد چون خود آنها این روزها با مشکلات بسیار جدی روبه‌رو هستند که نمی‌دانیم چه آینده‌ای را برایشان متصور شویم. انتظار من و همکارانم این است که دولت در این زمینه، به شکل جدی از هنرمندان و بسترهای نمایشی در ایران حمایت کند و آنها را در این دوره تنها نگذارد. همکاران من بسیار شرافتمندانه متوجه مسائل و پیشامدهایی که به اجبار ما را خانه‌نشین کرده است هستند و این درک متقابل درون خانواده تئاتر وجود دارد که با هم باید از این درد کلان بگذریم اما مسئولان فرهنگی هم باید به این درک برسند که تئاتر با فاصله اجتماعی پیش نمی‌رود و معنی ندارد. دریافت وام و... دردی از ما درمان نمی‌کند بلکه حتی شاید ما را زیر قرض بیشتری ببرد و مشکلات‌مان را بیشتر کند. تنها استنباط شخصی من این است که ادامه حیات تئاتر بدون حمایت دولت به‌هیچ عنوان امکان‌پذیر نخواهد بود و مرکز هنرهای نمایشی و متولی کلان آن باید هزینه‌های پروژه‌هایی را که متضرر شدند تأمین کند.‌

کپی