اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • چهارشنبه ۷ خرداد ۱۳۹۹
آیا «پساکرونا» دنیایی بهتر برای زیستن است؟

جهان ملت‎ های همبسته

جهان ملت‎ های همبسته
دکتر ابراهیم فیاض جامعه شناس و استاد دانشگاه تهران

1. تا به امروز، ویروسی به اندازه کرونا، برد جهانی نداشته است؛ برای مثال، در آفریقا یکسری از بیماری‌ها همچون ایدز شیوع پیدا کرد اما به اندازه کرونا همه‎گیر نشد. از این رو، می‎توان مدعی شد که کرونا یک تجربه جدید جهانی است و باید برای نحوه مواجهه با آن اندیشید و از اهالی علوم‎انسانی و علوم‎اجتماعی خواست تا در حل و مدیریت این بحران ورود کرده و ادبیات و نظریه‎پردازی‎های لازم را صورتبندی کنند.

1. تا به امروز، ویروسی به اندازه کرونا، برد جهانی نداشته است؛ برای مثال، در آفریقا یکسری از بیماری‌ها همچون ایدز شیوع پیدا کرد اما به اندازه کرونا همهگیر نشد. از این رو، میتوان مدعی شد که کرونا یک تجربه جدید جهانی است و باید برای نحوه مواجهه با آن اندیشید و از اهالی علومانسانی و علوم‎اجتماعی خواست تا در حل و مدیریت این بحران ورود کرده و ادبیات و نظریهپردازیهای لازم را صورتبندی کنند.

به نظر میرسد جدیترین دغدغه جهان در رابطه با ویروس کرونا، جلوگیری از تبدیل شدن بحران کرونا به فاجعه است و این موضوعی است که برای حل و فصل آن بی‌شک باید از اهالی علوماجتماعی و علومانسانی بهره گرفت. اهالی علوماجتماعی همواره میکوشند تا از تبدیل شدن «بحران» به «فاجعه» جلوگیری کنند. اقداماتی که در زمینه حفاظت محیطزیست صورت میگیرد همچون، آبخیزداری، درختکاری، حفظ مراتع و مجموعه این اقدامات پیشگیرانه در واقع تلاشی برای جلوگیری از تبدیل شدن «بحران» به «فاجعه» است که به واسطه مطالعات، هشدارها و دغدغه‌ اهالی علوماجتماعی و علومانسانی محقق میشود.

2. واقعیت این است که در پی شیوع ویروس کرونا، مردم در جهان، سطحی از «همبستگی اجتماعی» را شکل دادهاند و آنچه در پس این همبستگی جستوجو میکنند، یافتن راههای درمان و پیشگیری از ویروس کرونا است و رقابتی هم که در پس تولید واکسن و داروی برای این ویروس شکل گرفته باعث رشد علمی دانشگاهها در سطح جهانی شده است.

همواره یکی از ابعاد «جهانی شدن» بیماری‌ها بودهاند؛ به این معنا که یک بیماری میتواند یک جهان را درگیر کند و وقتی بیماری جهانی باشد، واکنش نیز جهانی خواهد شد و معادلات خاص جهانی خود را شکل خواهد داد. این روزها، همه به شدت میکوشند تا واکسن و داروی جدید تولید کنند و به دنبال خلاقیت هستند، ما هم در کشور خود از تقلید در حال ورود به خلاقیت هستیم، بودجه مالی و علمی نیز در دستان مردم است.

3. برعکس واگرایی تئوری آمریکایی و نئولیبرالیسم که در حاکمیت «جهانی شدن» نهفته است، اکنون نوعی «همبستگی جهانی» در حال شکلگیری است و این همبستگی جهانی بیشتر در سطح «ملت‌ها» رخ می‌دهد تا «دولتها»؛ و به این اعتبار، رهبری جهانی آمریکا در حال فروپاشی است. به دنبال همبستگی جهانی نظام‌های بسته همچون کره شمالی در خطر سقوط قرار می‌گیرند و به تعبیری فروپاشی قدرت‌های مرکزی از جدیترین پیامدهای سیاسی شیوع ویروس کرونا در سطح جهانی است.

این در حالی است که به نظر میرسد مشروعیت کشورهایی همچون ما و کشورهای آفریقایی اوج میگیرد، و مردم بیشتر اقتصادی میشوند؛ شاهد این مدعا، هجوم مردم به سمت بورس است. این روزها، شاهد هستیم که تمام کتابهای مربوط به اقتصاد، امور مالی و بورس در دانشگاه تهران به امانت گرفته شده است!

4. در دوران انقلاب اسلامی، مردم ما به سمت «جامعهشناسی» رفتند تا بهتر این اتفاق را درک و تحلیل کنند. بعد از جنگ تحمیلی، دوران سازندگی آغاز شد اما چون سازندگی و توسعه، فلسفه میخواست و ما آن فلسفه را نداشتیم «فلسفه غرب» و «معرفتشناسی» در جامعه ما برجسته شد. بعد از دوران سازندگی ما به یک باره وارد جهان ارتباطی شدیم و تکنولوژی به سمت تکنولوژی ارتباطی رفت. البته این اتفاق در پی شیوع ویروس کرونا مجدد رخ داده است و ما در این روزها به نوعی یک انقلاب دیگر در عرصه ارتباطات را شاهد هستیم؛ به این معنا که بسیاری از ابعاد زندگی روزمره از رهگذر تکنولوژیهای ارتباطی وجهی مجازی و غیرحضوری به خود گرفته است و افراد برای انجام تمام ابعاد زندگی روزمره به استفاده از تکنولوژیهای ارتباطی ناگزیر هستند. جامعه در حال یک جهش بزرگ در عرصه ارتباطاتی است که می‌تواند به انقلاب سیاسی و اداری را نیز منجر شود.

تمام واحدهایی که در سال‌های گذشته تدریس کرده‌ام هم اکنون در تلگرام موجود است، و دانشجویانی در بندرعباس، آلمان، کنگو و...  بدون محدودیتهای مکانی این درسگفتارها را دنبال میکنند. دانشگاه کاملا وارد جریان ارتباطات الکترونیکی شده و به صحنه جهانی ورود کرده است و یکدیگر را به اشتراک میگذارند.

اینجا است که دیگر بیش از پیش مرزهای قدرتهای متمرکز شکسته میشود و سردمداران سیاسی‌شان ضربه می‌خورند. ماجرای شنبه‌های سیاه فرانسه و راهپیمایی و اعتراض‌شان به بیعدالتیها، با شیوع ویروس کرونا بدتر خواهد شد و از آنجا که در کشورهایی که از فاصله طبقاتی رنج میبرند، دولتها از قدرت چندانی برخوردار نیستند، نمیتوانند در برابر اعتراضات مردمی به بی‌عدالتی‌ها بایستند. در این فضا، قدرتهای کوچک منطقه‌ای، آسیایی و افریقایی اوج می‌گیرند.

5. تا پیش از این اگر پولها بیشتر به سمت خرید سکه و دلار سرازیر می‌شد، اکنون کرونا باعث شد پول و سرمایه مردم وارد یک جریان ملی شود و با وارد شدن مردم به بورس و با خرید سهام کارخانه‌ها عملا دولت‌ها کوچک شده و دانش اقتصادی در کشور ما در حال نهادینه شدن است و این باعث می‌شود تا رشد اقتصادی در جامعه ما کاملا درونی و ساختاری پیش رود. اینجا است که جهش تولید و حتی جهش مصرف نیز رخ خواهد داد و یک همبستگی اجتماعی ذیل اقتصاد شکل می‌گیرد.

می خواهم بگویم یک دانش عمومی در کنار یک اقتصاد عمومی در حال شکلگیری است که طی آن تولید و توزیع و مصرف کالا در جهان ارزان می‌شود و بی‌عدالتیهایی که به واسطه بانک جهانی رقم خورده است، از بین می‌رود. شاهد این مدعا تحریم ایران است که این روزها در حال شکسته شدن است. این روزها، اقتصاد ایران خود به بازاری بزرگ بدل شده که در درون خود تولید و مصرف میکند.

با رشد اقتصاد و مردمی شدن آن، به تدریج بخش خصوصی پشتوانه مالی دانشگاهها خواهد شد. پول خرج خواهد کرد تا دانشگاه «تئوری» تولید کند؛ تئوری‏هایی که کاربردی و عملیاتی باشد و به درد جامعه بپردازد و به تعبیری از تبدیل شدن بحران‏ها به فاجعه جلوگیری کند.

 

کپی