اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • چهارشنبه ۷ خرداد ۱۳۹۹
راه حل اقتصاددانان برای عبور از بحران کرونا

کرونا مقاومت اقتصاد جهان را شکست؛ جهان وارد رکود شد

کرونا مقاومت اقتصاد جهان را شکست؛ جهان وارد رکود شد

اقتصاددانان مطرح بین المللی در کتابی با عنوان «اقتصاد در زمان کووید ۱۹» به این سؤالات پاسخ داده اند. موضوعی که شاید دانستن آن برای بسیاری از فعالان اقتصادی، سیاست گذاران حیاتی باشد.

 این کتاب که به دلیل شرایط حساس کنونی ظرف یک هفته تا تاریخ 6 مارس 2020 تدوین و توسط  «مرکز آینده نگری و نوآوری در سلامت» ترجمه شده است.

اولین سؤالی که مطرح است این است که تأثیر اقتصادی ویروس کرونا، چقدر و تا چه زمانی ادامه دارد؟
کارشناسان به این سوال این گونه پاسخ داده اند که اندازه و استمرار تأثیر اقتصادی این ویروس ناشناخته است. نکته اصلی این است که وقتی عدم قطعیت بالایی در خصوص رفتار بیماری و نتایج وجود دارد، این شوک اقتصادی می تواند باعث ایجاد نتایج نامطلوب طولانی مدت شود و زخم های عمیقی را بر جای بگذارد، حتی عمیق تر از سایر بیماری ها و پاندمی هایی (همه گیری جهانی) که تاکنون رخ داده است.
شدت و وسعت آسیب های پاندومی کرونا
بنا بر این گزارش ، مجموعه عواملی که بر شدت تاثیر همه گیری بر اقتصاد جهانی وملی تاثیر می گذارد، بستگی به شدت شیوع بیماری شامل مدت زمان و گستره شیوع آن، عملکرد مقامات ارشد، شایعات، اعتماد عمومی، نحوه اثرگذاری بر میزان تقاضا و عرضه، زنجیره های تامین و تغییر در میزان تقاضا برای خدمات حین و پس از بحران دارد.
اما تاثیر اقتصادی کرونا تا چه اندازه است ؟ در این خصوص دو سناریو تنظیم شده است .
در سناریو خوشبینانه شیوع ویروس کرونا محدود به چین و چند کشور دیگر است. در این سناریو، اقتصاد جهانی سقوطی ناگهانی در نیمه اول سال 2020 داشته و پس از آن شروع به بهبود می کند. در سناریو خوش بینانه، تولید ناخالص داخلی در سطح جهانی و در اوج شوک، تا 0.75 درصد کاهش خواهد یافت بیشتر این کاهش به دلیل اثر پذیری از کاهش تقاضا در چین روی خواهد داد. تجارت جهانی به میزان 1.4 درصد در نیمه اول 2020 و تا پایان سال با مقداری افزایر، 0.9 درصد کاهش کلی خواهد داشت.
در سناریو بدبینانه، ویروس به صورت گسترده در منطقه آسیا و اقیانوسیه و دیگر اقتصادهای پیشرفته از قبیل اروپا و شمال آمریکا گسترش پیدا می کند، معنی این سناریو این است که فروپاشی اقتصادی طولانی مدت و عظیمی خواهیم داشت. این سناریو، بالای 70 درصد تولید ناخالص داخلی در سطح جهانی، تحت تاثیر قرار خواهد گرفت و تا 1.75 درصد کاهش خواهد داشت و به طور کلی در سال 2020 با احتساب همه افزایش ها و کاهش ها، به میزان 1.5 درصد خواهد بود و علت عمده آن، کاهش تقاضا خواهد بود. تجارت جهانی چیزی حدود 3.75 درصد در سال 2020 کاهش خواهد داشت.

ورود شوک اقتصادی به کشورهای G7 و چین
اما این همه ماجرا نیست . کشورهای گروه هفت که تقریباً بیش از نیمی از تولید ناخالص جهان را در اختیار دارند و در کنار آن چین که سهم تولید ناخالص جهان را به بیش از 70 درصد می رساند دچار یک شوک اقتصادی خواهند شد که می تواند همه کشورها را تحت تأثیر قرار دهد . اینها کشورهایی هستند که بنا به گفته این کارشناسان یک عطسه آنها، کل جهان را سرما خواهد برد!

ضربه به بخش تولید از سه جهت
بنا بر اعتقاد این کارشناسان ، در شرایط کنونی انتظار می رود که بخش تولید به طور مستقیم و غیرمستقیم از سه جهت ضربه بخورد؛ اختلال در عرضه مستقیم که مانع تولید است، آلودگی و اختلال در زنجیره های تأمین و کاهش شدید تقاضا.
در این خصوص ژنگشنگ ژونگ، اقتصاددان ارشد گروه CEBM می گوید: هر دو طرف تقاضا و زنجیره های تأمین دچار تضعیف و رکود شده اند.
بیماری نیروی کار، مرگ و میر نیروی کار، رها کردن شغل به دلیل ترس از مبتلا شدن به بیماری، تعطیلی مدارس و مجبور شدن افراد برای ماندن در خانه و مراقبت از فرزندان عواملی هستند که به طور مستقیم باعث کاهش تولید می شوند البته درصد کاهش تولید در اثر این عوامل زیاد نیست.

ماهیت شوک های اقتصادی
اما سؤال این است که ماهیت این شوک اقتصادی چیست ؟ در شوک اقتصادی سال 2008 بحران از منابع تأمین مالی آغاز شد و بانک ها سرآغاز آن بودند. اما این شوک با آن شوک کاملاً فرق دارد . سه منبع اصلی برای شوک های اقتصادی در زمان اپیدمی و پاندمی وجود دارد: شوک ناشی از بیمار شدن مردم و ناتوانی در تولید GDP، اثرات اقتصادی ناشی از اقدامات عمومی و خصوصی مانند بسته شدن مدارس و کارخانه ها، محدودیت مسافرت ها و قرنطینه ها و سوم، اثرات روانی ناشی از شیوع یک بیماری.
به عبارت دیگر، انواع شوک هایی که در زمان اپیدمی بیماری رخ می دهند، در سه دسته قرار دارند؛ شوک های طرف عرضه مانند تعطیلی ها، شوک های وارد شده بر زنجیره تامین (به ویژه با محوریت کشورهای عمده تأمین کننده زنجیره های تأمین در سطح جهانی که در این پاندمی در مرکز شیوع قرار دارند(، شوک های طرف تقاضا که دو ریشه اصلی عملی و روانی دارد.
شوک عملی از این نظر که برخی از مشتریان از ورود به فروشگاه یا دریافت خدمات درب منزل خودداری می کنند.از منظر روان شناختی، مشتریان و شرکت ها در مواجهه با بلاتکلیفی حاصل از شیوع کووید- 19 ، مانند بحران سال 2008 ، تمایل دارند شیوه احتیاط و صبر را در پیش بگیرند. حتی سرمایه گذاری ها را به تعویق می اندازند.

کانال های همه گیری بحران های اقتصادی کووید 19
در سطح جهانی، اقتصاد کشورها با گردش بین مرزی کالا، خدمات، دانش، افراد، سرمایه مالی، سرمایه گذاری مستقیم خارجی، بانکداری بین المللی و نرخ ارز به یکدیگر متصل می شوند. یکی از دلایلی که ویروس می تواند به اقتصاد داخلی کشورها ضربه بزند و در همه جا پخش شود، نیز تجارت بین الملل است.
اقتصادها از طریق باورها نیز با یکدیگر ارتباط دارند. همه اینها مکانیسمی برای انتشار شوک های اقتصادی، یا همه گیری بحران اقتصادی هستند. در داخل کشورها نیز، گردش برخی از موارد ذکر شده، به احتمال زیاد نشان دهنده برداری است که جنبه های پزشکی و اقتصادی کووید- 19 را به یکدیگر ربط می دهد. بانکها مراکز مناسبی برای همه گیری بحران سرمایه مالی، بحران باورها و بحران بانکداری بین المللی هستند.

اثرات کرونا بر منطقه منا
در کشورهای عضو منا ( خاورمیانه و شمال آفریقا ) اوضاع بسیار متفاوت تر از دیگر نقاط جهان است . بنا به گفته این کارشناسان ، کووید - 19 از طرق مختلف به منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا آسیب می رساند. از راه کاهش قیمت نفت، کاهش گردشگری و مسافرت، برهم خوردن زنجیره های ارزش و مواردی از این دست اقتصاد منطقه MENA تحت فشار است. برای مثال از ابتدای بحران، قیمت نفت برنت از حدود 69 دلار به حدود 27 دلار در هر بشکه کاهش یافته است. این یک شوک منفی بزرگ برای کشورهای تولیدکننده نفت به ویژه در خاورمیانه است.
هرچند که، کاهش قیمت نفت ممکن است یک کمک برای بعضی از صنایع مانند حمل و نقل باشد. انجمن بین المللی حمل و نقل هوایی با استفاده از الگوی سارس و تاثیرش بر سفرهای هوایی تخمین می زند که صنعت حمل و نقل هوایی با کاهش 29 میلیارد دلاری درآمد مواجه است که قسمتی از این کاهش درآمد توسط کاهش قیمت سوخت جبران می شود.

انعکاس سیاست های جهانی زدایی
چگونه می توان از این بحران عبور کرد ؟ ساز و کارهایی برای گذر فوری وجود دارد، اما سیاست گذاری ها ممکن است به سویی روند که مانع جابه جایی کالا، خدمات و به خصوص افراد شوند. این موضوع می تواند اثرات اقتصادی را ماندگارتر کند. شرکت ها، کسب و کارهای کوچک و دولتها دچار اختلالاتی می شوند که ممکن است منجر به فروپاشی ناگهانی آنها شود. شرکت ها در حال آموختن این درس هستند که زنجیره تامین جهانی می توانند به طور ناگهانی در اثر شوک های سلامت شکسته شوند و بر این اساس خود را سازگار خواهند کرد. احتمالا تنظیم کنندگان و مداخله کنندگان مالی در ارزیابی ریسک های آینده و معیارهای فشار، شوک های همه گیر را در نظر میگیرند. ترس و سوءظن مردم به دیگران ممکن است به نیرویی برای از هم پاشیدگی و جهانی زدایی تبدیل شود.
البته در مورد قرنطینه افراد و کشورها، تحقیقات نشان می دهد که دیگر زمان بستن مرزها نیست و پاندمی شروع شده و اکنون خیلی دیر است. اکنون ایده جزیره ای بودن هر کشور در یک اقتصاد یکپارچه جهانی اشتباه است. در مقابل، همکاری جهانی، به ویژه در حوزه توسعه اقتصادی و سلامت عمومی، ضروری است. اما قرنطینه افراد مبتلا و کاهش تعاملات اجتماعی، پاسخی موثر است. انتشار گسترده اطلاعات درباره اقدامات مطلوب بهداشتی نیز پاسخی کم هزینه و بسیار مؤثر است که می تواند دامنه همه گیری را محدود کند و باعث کاهش هزینه های اقتصادی و اجتماعی آن شود.
مبادلات بین المللی به ویژه با کشورهایی مانند چین که سهم آن از تجارت جهانی 16 درصد است، از مزایای جهانی شدن است که برای طرفین معامله سودآور است . برای افزایش آمادگی جهت مقابله با انواع اپیدمی های آینده، لازم نیست تا از این سود سرشار چشم پوشی کرد اما وضع قوانین مناسب برای کنترل سفرها و سلامت افرادی که به کشورهای در معرض خطر (مانند چین که حیوانات وحشی خرید و فروش و خورده می شود) سفر می کنند، برای پیشگیری از تبدیل یک اپیدمی به پاندمی مورد نیاز است.

شکل بحران کرونا؛ U، V یا L؟
احتمالا بیشترین تاثیر شیوع بیماری کووید-19 بر کاهش تقاضا خواهد بود. پیش بینی می شود که این بحران به جای U شکل شدن مانند همه گیری های مشابه و سایرشوک های عرضه اخیر، V  شکل باشد. یعنی در تعدادی از بخش ها و کشورها و به دلیل جبران کامل و رفتن به سمت مسیر رشد قبلی، ممکن است. بحران V شکل باشد که به معنی کوتاه مدت بودن و شیب تند آن است، اما برای بقیه طولانی تر خواهد بود. این نشان می دهد که درکل و با توجه به داده های جهانی حداقل برای تولید می تواند شبیه به شکل U باشد.
برای خدمات، بهبودی از این شوک سخت خواهد بود، ممکن است بیشتر شبیه یک  L  باشد. رشد برای مدتی افت می کند و سرانجام دوباره به حالت قبل برمی شود، افزایش هم نخواهد داشت. افرادی که غذا خوردن در رستوران، سینما رفتن و تعطیلات در آفتاب را کنسل می کنند، بعید است که غذا خوردن، سینما رفتن و تعطیلات شان را دو برابر کنند. شوک مربوط به گردشگری ، خدمات حمل و نقل و فعالیتهای داخلی به طور کلی بهبود نمی یابد و احتمالاً از شیوع ویروس ضربه خواهند خورد.

دولت ها باید چکارهایی انجام دهند؟
رفتار ویروس از یک طرف سبب شده که دولت ها واکنش هایی از خود نشان دهند اما بهترین واکنش هایی که دولت ها می توانند برای کاهش این درد انجام دهند چه هست ؟ کارشناسان معتقدند  دولت ها در این شرایط بحرانی باید تصمیمات سریع و آینده نگری اتخاذ کند.
در سناریوهای بدبینانه، برای مهار خسارت نیاز به یک واکنش سیاسی جدی در سطح کلان وجود خواهد داشت. به طور کلی اقدامات اساسی که دولت ها باید انجام دهند، عبارت است از: اثرات سیاست های مالی و پولی و اقدام هماهنگ بین المللی  را در نظر بگیرند؛ همه بانک های مرکزی باید نشان بدهند که آماده مداخلات هماهنگ هستند و در صورت بروز اختلال جدی و در نتیجه فشار بر واسطه های مالی، نقدینگی را تأمین می کنند. تسهیلات ویژه برای تأمین نقدینگی کسب و کارهای کوچک و متوسط فراهم می کنند، اقدامات مالی اساسی برای تحریک تقاضا و افزایش اعتماد  و اقدامات مالی با هدف کمک به افراد آسیب دیده به دلیل قرنطینه ها و کاهش درآمد انجام می دهند.
یکی از چالش های مهم در زمان وقوع بحران هایی مانند شیوع یک همه گیری، نگرانی ها و هجوم مردم برای تهیه برخی کالاهای ضروری و برداشتن سپرده هایشان از بانکهاست. مؤثرترین مکانیسم برای ایجاد وقفه درگسترش آشفتگی های مالی، که از نگرانی های مربوط به بازپرداخت بدهی ها ناشی می شوند، مکانیسم افشا در شرایط فوق العاده است.
برای ممانعت از سقوط اقتصادی ناشی از شیوع یک بیماری، به جلب اعتماد مردم از طریق افشای تمام وکمال و باورپذیر اطلاعات مرتبط با بیماری نیاز داریم. در نهایت یکی از مهم ترین عوامل کمک کننده در کنترل این قبیل بحران ها اعتماد مردم به دولت و سیاست گذاران است.
در کل، همه چیز بستگی به عملکرد دولت ها در مقابله با این مساله مشترک دارد. این بحران میتواند به یک بحران جهانی تبدیل شود و یا به طور مقطعی با اقدامات مناسب دولت ها و البته بر پایه اعتماد رفع شود.

کپی