اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • چهارشنبه ۱۳ فروردین ۱۳۹۹
دو نمای اقتصادی روزهای 99 از منظر اقتصاددانان

بهبود در گرو حکمرانی خوب

بهبود در گرو حکمرانی خوب
سپیده پیری ‌خبرنگار

‌تبعات اقتصادی ویروس کرونا مرزها را در نوردیده و دنیا را به تب و تاب انداخته است. برای ایران که سال سختی را گذرانده بود و چشم امید داشت به سال نو، روزهای نو و حال و روز اقتصادی نو، کرونا تمام محاسبات را به هم ریخت و تمام بخش‌های اقتصاد بویژه بخش خدمات را که در جی‌دی‌پی اقتصاد ایران سهم قابل توجهی دارند تا مرز تعطیلی کامل پیش برد.

آنچه اکنون محرز شده این است که سال جدید ایرانی زیر سایه کرونا آغاز می‌شود و حداقل تا چند ماه آینده باید زیست اقتصادی مان را با شرایط کرونا زده تطبیق بدهیم. «ایران» از کارشناسان اقتصادی خواست نسبت کرونا با اقتصاد سال 99 را تبیین کرده و راهکارهای عملیاتی متناسب با پیامدهای آن را ارائه کنند. علی مروی مدیر اندیشکده حکمرانی شریف لازمه پیش‌بینی سال 99 را حکمرانی خوب در شرایط فعلی می‌داند و برای این شیوه از حکمرانی مواردی را پیشنهاد کرده است. سهراب دل انگیزان عضو هیأت علمی دانشگاه رازی هم با نگاه مثبت و امیدوارانه دلایلی ذکر می‌کند که نوید روزهای بهتری برای اقتصاد ایران دارد. او معتقد است بر خلاف محدودیت‌هایی که کرونا بر اقتصاد کشور تحمیل کرده است تمرکز بر سویه‌های داخلی اقتصاد سال 99 را بهتر از 98 رقم می‌زند.‌

روزهای بهتری می‌آید


سهراب دل انگیزان/دانشیار گروه اقتصاد دانشگاه رازی
سال 1398 به انتها می‌رسد و صاحبان کسب و کارها، تصمیم‌سازان و تصمیم گیران همگی به دنبال یک برآورد منطقی از شرایط سال 1399 هستند تا بر اساس آن نسبت به برنامه‌ریزی کسب و کارها و سازماندهی مؤسسه و سازمان خود اقدام کنند. پیش‌بینی اوضاع اقتصادی سال آینده می‌تواند از پیچیده‌ترین کارهایی باشد که توسط متخصصان به انجام برسد.

این پیش‌بینی هم می‌تواند مبتنی بر روند حرکت معمول متغیرهای اصلی اقتصادی شکل گرفته باشد و هم بر اساس تغییراتی که به صورت نهادی و بنیادی در فرآیندها و زمینه‌های فعالیت‌های اقتصادی به‌وجود خواهد آمد.
اگر فرض کنیم که نرخ تورم سال 1397 و 1398 اعدادی در حدود 50 و 40 درصد بوده باشند و نرخ رشد نقدینگی نیز در این دو سال حدود 30 تا 35 درصد (والبته کمی بیشتر) در نظر گرفته شود؛ باید در نظر گرفت که فروش نفت ایران مشمول تحریم‌های سخت قرارگرفته و قرار گرفتن ایران نیز در فهرست سیاه FATF می‌تواند انتقال منابع مالی و ارتباطات مالی را از کشور ما با سایر کشورها اگر نگوییم غیر ممکن ولی با سختی و پیچیدگی (والبته هزینه‌های انتقال بیشتر) مواجه کند. باز باید فرض کنیم که نرخ دلار قابل انتقال به سال آینده در کانال 15000 تومان و حجم نقدینگی نیز برای انتقال به سال آینده بیشتراز 2200 هزار میلیارد تومان خواهد بود. از نظر دلاری اقتصاد ایران حدود 500 میلیارد دلار تولید ناخالص ملی خواهد داشت، کل بودجه کشور شامل همه شرکت ها و بانک‌های دولتی نیز نزدیک به1900 هزار میلیارد تومان است که 500 هزار میلیارد تومان آن می‌تواند بودجه عمومی کشور محسوب شود.
در حال حاضر هم بازارهای جهانی به علت شیوع بیماری کرونا وارد یک دره رکود شده‌اند، فلزات اساسی و بورس‌های جهان بشدت واکنش نشان داده و کاهش قیمت داشته‌اند. از سوی دیگر نفت به حدود30 دلار در هر بشکه رسیده و طلا با قیمتی در حال افزایش 1700 دلار در هر اونس قیمت دارد که از سال 2011 به این سو بالاترین قیمت بوده است. علاوه بر این برنامه فشارهای امریکا به ایران در سال‌های 97 و 98 تقریباً به حداکثر خود رسیده و برای سال 1399 دیگر حوزه جدیدی برای محدودسازی اقتصادی ایران یا وجود ندارد یا اگر وجود دارد دیگر تأثیر بالایی نخواهد داشت. بنابراین اقتصاد ایران در شرایط کنونی تقریباً با تکیه بر توان داخلی در حال چرخش است و بخش وابسته به خارج بشدت محدود و کوچک شده است.
در سال 1397 و 1398 خالی بودن دست دولت از منابع ارزی و البته گران بودن دلار به عنوان شاخص اصلی تعیین کننده قیمت کالاهای وارداتی باعث شد تا بیشترین تقاضای منعکس شده دولت و بخش خصوصی به داخل منعکس شود و با وجود نرخ رشد منفی در بعضی فعالیت‌های اقتصادی، بخش قابل توجهی از فعالیت‌های اقتصادی که صادرات‌محور بودند رشد قابل توجهی داشته باشند به گونه‌ای که تقریباً انتظار رشد صفر می توانست جایگزین رشد منفی شود. متأسفانه شیوع ویروس کرونا و تعطیلی بخش قابل توجهی از فعالیت‌های اقتصادی حوزه گردشگری، خدمات عمومی، حمل و نقل و... در انتهای سال البته می‌تواند همچنان نرخ رشد سال 1398 را در سطحی منفی منعکس کند.
با این اوصاف در سال 1399 انتظار داریم که حتی با وجود بیماری کرونا، حداکثر تا خرداد ماه مسأله این بیماری به جریان عادی زندگی اقتصادی بازگردد و لذا مجدد اقتصاد به شرایط عادی خود برسد. از این دید می‌توان به چند موضوع اشاره کرد: اول اینکه به نظر می‌رسد بیماری کرونا سبک زندگی ایرانی‌ها (والبته مردم جهان) را تغییر دهد و لذا سهم مصرف کالاهای بهداشتی به صورت دائمی در سبد مصرف کننده بالاتر رود. از طرفی برخی از کسب و کارهایی که ممکن است به علت توسعه رفتارهای بهداشتی حذف شده باشند دیگر نتوانند به حوزه فعالیت بازگردند. لذا در سال 99 به نظر می‌رسد یک بیکاری اصطکاکی در اثر تغییر تقاضاهای محصولات مصرفی در کشور اتفاق افتد و همین ممکن است برنرخ بیکاری اثر بگذارد. ضمن اینکه می توان انتظار داشت که عرضه نیروی کار نیز از این زاویه دستخوش تغییر شود.
در سال 1399 با توجه به حذف درآمدهای ارزی دولت و افزایش سهم مالیات در تأمین مالی بودجه و سهم قابل توجه اوراق خزانه که توسط بانک‌های تجاری خریداری می‌شود و نزد بانک مرکزی وثیقه خواهند کرد، انتظار داریم علاوه بر رشد نقدینگی همیشگی کشور که ناشی از رفتارهای مالی دولت و بانک مرکزی در کنار فرآیندهای خلق پول بانک‌های تجاری بود، این اتفاق جدید فرآیند خلق پول را گسترش داده و حتی اگر رشد نقدینگی را نیز حدود همان 30 تا 35 درصد در نظر بگیریم، کل نقدینگی تولید شده جدید در سال 1399 حدود 1000 میلیارد تومان باشد. این موضوع می‌تواند یک تورم حداقل 35 درصدی را نهادینه کند و از سوی دیگر یک جانشینی جبری بزرگ در بسیاری از حوزه‌های اقتصادی ایجاد خواهد کرد که باعث بزرگتر شدن دولت و کوچکتر شدن بخش خصوصی خواهد شد.
به نظر می‌رسد نرخ رشد اقتصادی سال 1399 صفر یا حداکثر در حدود 1 تا 2 درصد مثبت باشد و نرخ رشد منفی برای سال 1399 قابل برآورد نیست. علت آن توجه به کسب و کارهای داخلی و تأمین نیازهای کشور از آنها بیشتر از سال قبل می‌تواند باشد.
در چنین شرایطی به نظر می‌رسد در سال 1399 وضعیت اقتصاد نسبت به سال‌جاری 1398 کمی بهتر باشد. تولید ناخالص تثبیت یا حدود 5 تا 10 میلیارد دلار افزایش، نرخ تورم بیشتر از سال 1398 نخواهد بود و البته کمتر از 30 درصد نیز برآورد نمی‌شود. حجم نقدینگی اضافی حدود 1000میلیارد تومان خواهد بود که بخش قابل توجه آن همچنان وارد سپرده‌های ثابت، بخشی وارد بورس و بقیه نیز وارد طلا و بعد مسکن خواهد شد. لذا انتظار داریم نرخ طلا بیشتر از نرخ تورم افزایش یابد ولی مسکن و دلار کمتر از تورم یا حداکثر در حد تورم باشد. به‌طور کلی برآورد می‌شود سال 1399 از 1398 بهتر باشد.‌‌

اقتصاد 99 نیازمند تغییرشیوه مدیریت


علی مروی/مدیر اندیشکده حکمرانی شریف‌
برای بررسی تأثیر کرونا بر اقتصاد جهان و ایران به عنوان لازمه پیش‌بینی وضعیت اقتصادی کشور در سال پیش‌رو، با کمی ساده‌سازی عکس‌العمل کشورها در برابر کرونا را می‌توانیم در یکی از دوگانه زیر جای بدهیم:

1- کنترل حداکثری کرونا ولو به قیمت مختل شدن اقتصاد و آسیب به معیشت مردم (مثلاً چین)

2- کنار آمدن با کرونا و در عوض عدم آسیب جدی به اقتصاد و معیشت مردم (مثلاً ترکیه، آلمان و امریکای ترامپ)
هر کدام از این گزینه‌ها فواید و آسیب‌های خاص خود را دارند. مثلاً گزینه اول، گر چه احتمالاً قربانیان کرونا را به حداقل می‌رساند، اما اصل داستان بعد از 3-2 ماه و ظهور تبعات اقتصادی آن شروع خواهد شد. دهک‌های فقیر که از کرونا جان سالم به در برده‌اند، زیر بار فشار معیشتی دچار فرسایش و خستگی مضاعف خواهند شد و قابلیت مشتعل شدن در صورت تحریک‌های بیرونی را پیدا خواهند کرد.
گزینه دوم هم این ایراد را دارد که ریسک افزایش شدید تعداد قربانیان را به همراه خواهد داشت. حکمرانی هوشمندانه مستلزم این است که به جای چسبیدن به یکی از این دو گزینه به دنبال مسیری میانه باشیم. متأسفانه تاکنون به دلیل سپردن ریاست ستاد مبارزه با کرونا به وزارت بهداشت عملاً به گزینه اول نزدیک بوده‌ایم. در صورتی که اجرای بهینه گزینه اول برای ما نه شدنی است و نه مطلوب. شدنی نیست چون توان اعمال حکمرانی دولت در ایران به هیچ وجه قابل مقایسه با سیستم متمرکز و کارای چین نیست. ضمن اینکه، با وجود چندین سال رکود پیاپی دهک‌های زیادی دچار فقر معیشتی شده‌اند و به هیچ قیمتی حاضر به ترک بازارها و تعطیلی فعالیت‌های اقتصادی خود نیستند.
مطلوب هم نیست چون با این روش هم در کنترل حداکثری کرونا توفیق نخواهیم داشت و هم تبعات اقتصادی فرسایشی آن گریبان مردم و خصوصاً فقرا را خواهد گرفت. با وجود این، به دلیل غلبه افراطی نگاه تک بعدی (مبتنی بر ملاحظات بخشی بهداشت و درمان)، عملاً در دام گزینه اول افتاده‌ایم.
البته رد گزینه اول به معنای پذیرفتن گزینه دوم نیست چرا که قربانیان فراوانی را بر کشور تحمیل خواهد کرد. پس چه باید کرد؟ عبور از این شرایط و برنامه‌ریزی و سیاستگذاری برای اقتصاد در سال 99 نیازمند واکنش درست در موقعیت کنونی با حکمرانی هوشمندانه و سپس با توجه به نتایج حاصل شده تعریف چشم‌انداز برای سال آینده میسر می‌شود. به همین سبب به‌طور خلاصه، لازم است که حداقل موارد زیر توسط دولت در اسرع وقت انجام شود:
الف- انتقال ریاست ستاد ملی مبارزه با کرونا به شخص رئیس جمهوری یا معاون اول
برای پرهیز از نگاه تک بعدی به این معضل ملی، باید حتماً ریاست ستاد مبارزه با کرونا به خود ریاست جمهوری منتقل شود. در واقع مقابله با پدیده کرونا و تبعات آن صرفاً بهداشتی- درمانی نیست و ابعاد مختلفی همچون حکمرانی داده، اقتصاد، جامعه شناسی، رسانه و... را در بر می گیرد. فهم این ابعاد و جلب همکاری همه نهادها و دستگاه‌های مرتبط به هیچ وجه در توان وزارت بهداشت نیست.
ب- شناسایی و تمرکز بر نقاط پرریسک
دولت باید در اسرع وقت با استفاده همزمان از داده‌های هویتی مبتلایان قطعی و مشکوک به کرونا، داده‌های مربوط به تراکنش‌های مالی شاپرک و... ابتدا نقاط پرریسک را شناسایی کند. سپس، با توجه به ویژگی‌های هر نقطه پر ریسک، اقدامات اقتضایی مناسب برای آن نقطه (از جمله قرنطینه کردن آن نقطه، اطلاع‌رسانی به عموم مردم یا...) را انجام دهد. این کار ضمن تبدیل مقابله گسترده اما کور با کرونا به مقابله هوشمندانه، مجال انتقال فعالیت‌های اقتصادی به نقاط کم‌ریسک را هم فراهم می‌کند. طرح اولیه انجام این کار در اندیشکده حکمرانی شریف آماده و با نهادهای مربوطه به طورشفاهی مطرح شده است اما چنان که باید کار پیش نرفته است. البته مادامی که صرفاً وزارت بهداشت متولی این قضیه دانسته شود، انتظاری جز این هم نباید داشته باشیم.
پ-آموزش و ساماندهی کوتاه مدت گروه‌های جهادی در کنار تدارک بیمارستان‌های موقت و صحرایی
با وجود اینکه هنوز به نقطه اوج شیوع بیماری نرسیده‌ایم، ظرفیت بیمارستانی شهرهای زیادی تکمیل شده و کادر درمانی هم دچار فرسودگی شده‌اند. بنابراین باید در اسرع وقت این کار شروع شود.
ت-مدیریت تبعات اقتصادی و معیشتی
یکی از دستورکارهای اصلی دولت باید جبران تبعات اقتصادی این معضل خصوصاً برای دهک‌های پایین درآمدی باشد.
عمده کسب‌ وکارهای خرد با افت شدید تقاضا رو‌به‌رو شده‌اند. تراکنش های مالی که معمولاً در اسفند نسبت به بهمن رشد بالای 60-50 درصد را تجربه می کرد نسبت به بهمن کاهش جدی داشته است. این علامتی است از افت شدید درآمد یا تعطیلی کسب و کار کسانی که از ماه‌ها قبل چشم به دو ماه آخر سال دوخته بودند و بعید است که ظرفیت قرض کردن (تحمل) این افراد فراتر از بهار 99 باشد.‌/ایران

کپی
نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.