اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • شنبه ۲۱ تیر ۱۳۹۹
مدیرگروه مطالعات انرژی وین در آستانه اجلاس 178 اوپک عنوان کرد

عربستان، قربانی از دست دادن ایران در اوپک شده است

عربستان، قربانی از دست دادن ایران در اوپک شده است
عطیه لباف خبرنگار

این هفته وین پایتخت اتریش میزبان یک اجلاس مهم نفتی است. اجلاسی که سرنوشت همکاری‌های آتی اوپک و غیراوپک را تعیین می‌کند و به نوعی تاریخ‌ساز است. منظور یکصد و هفتاد و هشتمین اجلاس فوق‌العاده وزیران نفت و انرژی اوپک و هشتمین نشست وزارتی مشترک اوپک و غیراوپک است که در دبیرخانه سازمان به‌صورت فوق‌العاده برگزار می‌شود.

 زمانی که اوپک و غیراوپک برای اجلاس پنجم و ششم ماه مارس (پنجشنبه و جمعه، ۱۵ و ۱۶ اسفندماه) برنامه‌ریزی می‌کردند، هیچ کس فکر نمی‌کرد که برگزاری این اجلاس با شیوع ویروس کرونا و پیامدهای مخرب آن بر بازار نفت همزمان شود. اما حالا قیمت نفت بر مدار نزولی و در محدوده 50 دلار در بشکه، یعنی کمتر از 63 دلار در بشکه اجلاس 177 سازمان است. اما چرا اجلاس 178 سازمان کشورهای صادرکننده نفت خام (اوپک) و هشتمین نشست اوپک پلاس، تاریخ‌ساز است و اهمیت ویژه‌ای دارد؟ پاسخ آن را از زبان فریدون برکشلی، مدیرگروه مطالعات انرژی وین و رئیس اسبق امور اوپک ایران بخوانید.

به نظرتان همکاری اوپک و غیراوپک در کاهش مازاد عرضه نفت خام چقدر جدی است؟ آیا این همکاری مسالمت‌آمیز است؟
اوپک و غیراوپک، چاره‌ای جز همکاری ندارند. البته وقتی بحث اوپک و غیراوپک را می‌کنیم، منظورمان عربستان و روسیه و کم و بیش عراق است. هرچند که امارات و کویت هم در جمع تولید‌کنندگان بزرگ قرار دارند. در اینجا جنگ سهمیه‌هاست. یا شاید حالا بهتر است بگوییم، جنگ میزان مشارکت در کاهش تولید برای ثبات بازار جهانی. اوپک یک مرحله جنگ درون سازمانی میان اعضای خود دارد و سپس یک جنگ برون سازمانی با غیراوپک. غیراوپکی‌ها هم قاعدتاً مابین خود جنگ درون گروهی دارند، اما آنها سهمیه‌های خود را بر مبنای وزن سیاسی پایتخت‌ها با مسکو حل و فصل می‌کنند.
روابط اوپک و غیراوپک از دهه ۱۹۹۰ شروع شد، اما در حد همکاری‌های آماری بود. اوپک برای ترغیب غیراوپک به همکاری تلاش زیادی کرد. روسیه همیشه به‌دنبال تشویق اوپک به کاهش تولید برای ثبات بازار بود ولی سهم خودش را در بازار زیاد می‌کرد. به هر حال، کشورها تا زمانی که ظرفیت مازاد دارند، تولید برایشان در اولویت است. آنگاه که میزان تولید به سطح ظرفیت نزدیک می‌شود، تولید‌کنندگان به‌دنبال قیمت می‌روند. امروز ظرفیت قابل استمرار اوپک 32.4 میلیون بشکه در روز است. اوپک می‌تواند ظرفیت تولید را تا نزدیک ۳۴ بالا ببرد. از ظرفیت واقعی روسیه اطلاعی در دست نیست، اما در هر صورت، تمام تولید‌کنندگان می‌کوشند تا آنچه را که نمی‌توانند تولید کنند، سهم خود را از خویشتنداری برای ثبات بازار جابیندازند.
 به سابقه همکاری اوپک با روسیه اشاره کردید که به نوعی فقط در آمار و روی کاغذ بوده است. این کشور اکنون چه رویکردی نسبت به اوپک دارد؟
اوپک به شکل کنونی آن، مقبول روسیه نیست. روسیه سازمانی را که تولید‌کننده یک میلیون بشکه‌ای با تولیدکننده، 13میلیون بشکه‌ای، رأی و سهم برابر در تصمیم گیری‌ها داشته باشد، نمی‌پسندد. سازمان اوپک به‌عنوان یک سازمان جهان سوم از ۱۹۶۰ که تأسیس شد در اساسنامه خود، نظام رأی‌گیری برابر را اصل قرار داد. البته بدیهی است که قدرت از چاه فوران می‌کند. تولید‌کننده بزرگ‌تر حرف آخر را می‌زند، اما در اصول اعضا آرای برابر دارند. این سیستم، برای روسیه چندان مطلوب نیست. اما در شرایط کنونی، روسیه از ورود به یک جنگ قیمت و یک جنگ برای سهم بازار هراس دارد. البته عربستان هم بیمناک است که به جنگی که برنده واقعی آن مشخص نیست وارد شود. روسیه سعی دارد تا با سیاست مسامحه روابط خود را با اوپک ادامه دهد. روسیه تا این تاریخ حتی یک بشکه هم برای ثبات بازار و احترام به تصمیمات اوپک، کم نکرده است. البته در ۳ ماهه چهارم و بخشی از ۳ ماهه سوم سال 2019، روسیه ۳۷۰ هزار بشکه در روز از تولید خود کاست، اما این کاهش به‌دلیل بروز آلودگی در لوله‌های نفت برای مشتریان اروپایی بود و روسیه آن را به حساب مشارکت در کاهش برای تقویت بازار و مشارکت در تصمیمات اوپک پلاس قلمداد کرد.
 عربستان از این همکاری‌ها و افزایش سقف کاهش تولید نفت چه می‌خواهد؟
سطح تولید جمعی اوپک پلاس از تابستان ۲۰۱۸ در سطح کنونی بوده و قیمت‌ها هم با نوسانات کوتاهی در طیف ۵۵ تا ۶۷ دلار قرار داشته است. در واقع متوسط قیمت ۶۰ دلار طی دو سال گذشته تاکنون مستمر بوده است. وقایعی مانند انفجار در برخی تأسیسات آرامکو یا افزایش تنش‌ها در منطقه خلیج فارس هم فقط تأثیرات کوتاه مدتی در بازار داشته و واکنش‌ها متناسب با اهمیت وقایع نبوده است. قیمت مورد نظر عربستان در چارچوب بودجه این کشور ۷۰ دلار است، اما حالا مقامات وزارت اقتصاد عربستان از ارقام بالای کسر بودجه در ۲۰۲۰ صحبت می‌کنند. در روزهای اخیر، الفلیح وزیر نفت سابق به‌عنوان وزیر سرمایه‌گذاری منصوب شده تا با ارتباطات بین‌المللی خوبی که دارد برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی وارد صحنه شود. مشکل مهم دیگر عربستان در ارتباط با قیمت نفت و ضرورت ثبات آن در سطوح بالای ۷۰ دلار در بشکه به موفقیت طرح فروش سهام آرامکو مربوط می‌شود. عربستان در شرایطی می‌تواند به جلب سرمایه گذاری‌های بین‌المللی امیدوار باشد که قیمت با دوام نفت هم با ارزش سهام نسبت داشته باشد. آرامکو در دسامبر ۲۰۱۹ معادل 1.5 درصد از سهام خود را در بورس تداول ریاض ارائه کرد. در ماه ژانویه تعداد فروشندگان به نحوی بالا رفت که تداول ناچار شد در ساعاتی از روز بورس را تعطیل کند.
 فکر می‌کنید که این رابطه عربستان و روسیه در قالب همکاری‌های نفتی «اوپک پلاس» ادامه‌دار است؟
اجلاس فوق‌العاده 178، آینده و مسیر همکاری‌های اوپک و غیراوپک را رقم خواهد زد. در یک تصویر بین‌المللی، عربستان در موقعیت سختی گرفتار شده و روسیه هم عربستان را گوشه رینگ بوکس گیر انداخته است. سعودی از پذیرش نقش تولید‌کننده شناور بازار دوری می‌جوید و با ورود به جنگ سهم بازار که زکی یمانی (وزیر اسبق نفت عربستان) زمانی قربانی آن شد، نیز مخالف است. عربستان می‌داند که اگر وارد نبرد سهم بازار شود، در فروش سهام آرامکو ضربه می‌خورد، اگر مصالحه کند باید به سهم زیر ۱۰ میلیون بشکه در روز تن دهد. شاید اگر ایران تحریم نبود و بشکه‌های نفت خام بیشتری می‌فروخت، شرایط و تصمیم‌سازی برای عربستان آسان‌تر بود. عربستان واقعاً قربانی از دست دادن ایران در اوپک شده است. شاهزاده عبدالعزیز، وزیر نفت عربستان، بخوبی این را می‌داند.
 با این حساب، آیا روسیه حاضر به تعمیق همکاری‌ها، آن‌طور که عربستان می‌خواهد، هست؟
رویکرد عربستان برای تعادل بازار در کلیدواژه خویشتنداری حداکثری خلاصه می‌شود. پیام عربستان که بارها توسط شاهزاده عبدالعزیز، وزیر نفت عربستان، تکرار شده، رعایت سهمیه هاست. مخاطب اصلی پیام هم عمدتاً روسیه و آقای نواک وزیر انرژی این کشور است. عربستان می‌گوید، چنانچه پایبندی به سهمیه‌ها را ادامه دهید، آماده است تا ۴۰۰ هزار بشکه دیگر هم داوطلبانه و خارج از سهمیه از تولید خود بکاهد. عربستان با همین رویکرد بود که در فوریه درخواست یک اجلاس اضطراری کرد و کمیته‌ای از کارشناسان ارشد اوپک پلاس را روانه وین کرد، اما واکنش روسیه سرد و منفی بود. این بدان معناست که روسیه، آمادگی و علاقه‌مندی به کاهش عمیق‌تر ندارد.
فکر می‌کنید مهم‌ترین سیگنال اجلاس این هفته اوپک و اوپک پلاس چه خواهد بود؟
سیگنال‌های اجلاس فوق‌العاده ۵ و ۶ مارس ۲۰۲۰ را باید در ادامه و مسیر دستاوردهای اجلاس عادی ۵و ۶ دسامبر ۲۰۱۹ در وین جست‌و‌جو کرد. در اجلاس اوپک پلاس در دسامبر چند موضوع مورد بحث‌های طولانی قرار گرفت. مهم‌ترین تصمیم منعکس شده در بیانیه وزرای نفت اوپک پلاس، اقدام جمعی برای کاهش میزان ذخایر نزد مصرف‌کنندگان در سطح متوسط سه ساله ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ بود. سازمان اوپک در برآوردهای خود به این نتیجه رسیده بود که مصرف‌کنندگان عمده و بخصوص آسیایی‌ها (به استثنای هندوستان)، بیش از 1.1 میلیارد بشکه ذخایر تجاری در اختیار دارند که تقریباً معادل دو سال و هفت ماه مصرف این کشورهاست. لذا بازار خود را در موضع قدرت و امنیتی می‌بیند که نسبت به سیاست‌های اوپک و غیراوپک حساسیت کمی دارد. در همین رابطه اوپک پلاس در اجلاس دسامبر ۲۰۱۹ تصمیم گرفت تا با کاهش جمعی 1.2 میلیون بشکه در روز شرایط کاهش انباشت نفت توسط مصرف‌کنندگان را فراهم آورد. در عین حال در همان مقطع هم نگرانی‌هایی از بابت کاهش رشد اقتصادی و در نتیجه کندی رشد تقاضای نفت در چین مورد توجه اوپک و غیراوپک قرار داشت. البته این موضوع قبل از شیوع ویروس کرونا در چین بود.
حالا با این مقدمه، مهم‌ترین سیگنالی که می‌توان از اجلاس ۵-۶ مارس اوپک دریافت کرد، ارزیابی عملکرد و میزان دستیابی اوپک پلاس به اهداف منبعث از اجلاس اواخر سال گذشته میلادی است. در طرف اوپک هیچ یک از بازیگران از دستاورد اجلاس قبلی خشنود نیستند. عربستان بویژه بسیار ناراضی است و نارضایتی خود را به صورت‌های مختلف بیان کرده و مسلماً در اجلاس فردا و پس فردا نیز بر آنها تأکید خواهد کرد.
برقراری این تعادل در بازار چقدر اهمیت دارد؟
همانطور که می‌دانید، قیمت نفت تابعی از عوامل مختلف است. عرضه و تقاضا یکی از عوامل و البته عامل مهمی است و به همین دلیل به آن ساختار بازار می‌گوییم. اما عوامل دیگر مانند عملکرد بازارهای سلف و بازارهای آتی، نرخ بهره، برداشت بازار از آینده سیاسی و اقتصادی کشورهای عمده تولید‌کننده و عرضه کننده، ارزش سهام شرکت‌های بزرگ و کوچک در بورس‌ها، عملکرد تراز شرکت‌های خدماتی، انتظارات بانک‌ها از تحولات نرخ بهره و ارزش برابری دلار با سایر ارزها، حاشیه سودهای پالایشی و عملکرد بخش پایین دست نیزعوامل مهمی هستند که نقش و تأثیر‌گذاری آنها در مقاطع مختلف تغییر می‌کند. هر دلار افزایش یا کاهش قیمت نفت، منابع مالی بزرگی را از بازاری به بازار دیگر منتقل می‌کند. جنگ پنهانی در پشت صحنه در جریان است که بازیگران و صحنه‌گردانان عمده از آن مطلع‌اند و در سود و زیان‌ها سهیم هستند. وزرای نفت تولیدکنندگانی مانند عربستان یا روسیه و امثال آنها با اطلاع از جزئیات به صحن اجلاس قدم می‌گذارند.
به‌عنوان سؤال آخر! با توجه به شرایط موجود، فکر می‌کنید اوپک مسیر درستی انتخاب کرده است؟
ایران و عربستان همیشه دو بازوی قدرتمند سازمان اوپک بوده‌اند. کاهش چشمگیر ظرفیت تولید نفت ایران، به رقابت توأم با رفاقت دو کشور که ستون‌های اصلی سازمان هستند، لطمه زده است. دبیرخانه سازمان به اختیار دبیر کل واگذار شده که از نقش دبیر کلی به جایگاه سخنگوی سازمان تبدیل شده است. دبیرخانه عمدتاً تابعی از تحولات بین‌المللی است که عموماً رابطه چندان مثبتی با اوپک ندارد. دبیرخانه موضع مشخصی در قبال تحولات مهم بین‌المللی مانند محیط زیست، مالیات کربن، تکنولوژی و انرژی‌های نو ندارد. عربستان و کشورهای عمده تولید‌کننده و مصرف کننده، مباحث اصلی خود را در خارج از چارچوب دبیرخانه حل و فصل می‌کنند. استمرار این شرایط در طولانی مدت به موقعیت دبیرخانه و سازمان اوپک لطمه خواهد زد.

کپی