اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • یکشنبه ۱۰ فروردین ۱۳۹۹

چطور تب «لاتاری گرین کارت» در جامعه ما بالا گرفت؟

چطور تب «لاتاری گرین کارت» در جامعه ما بالا گرفت؟
دکتر بهرام صلواتی دکترای جامعه‌شناسی اقتصادی از دانشگاه میلان و مدیر رصدخانه مهاجرت ایران

1. مهاجرت در قرن حاضر پدیده بسیار شایعی است به‌طوری که طبق آخرین گزارش سازمان بین‌المللی مهاجرت، جمعیت مهاجران دنیا بیش از 270 میلیون نفر است. دلایل و انگیزه‌های اقتصادی از جمله مهم‌ترین پیشران‌های مهاجرت در دنیا محسوب می‌شوند و لذا بسیاری از مهاجران دنیا با آرزوی دست‌یافتن به شرایط بهتر اقتصادی از موطن خود به سایر نقاط دنیا مهاجرت می‌کنند به‌طوری که مهاجران اقتصادی بیش از 60 درصد از جمعیت مهاجران دنیا را تشکیل می‌دهند.

1 مهاجرت در قرن حاضر پدیده بسیار شایعی است به‌طوری که طبق آخرین گزارش سازمان بین‌المللی مهاجرت، جمعیت مهاجران دنیا بیش از 270 میلیون نفر است. دلایل و انگیزه‌های اقتصادی از جمله مهم‌ترین پیشران‌های مهاجرت در دنیا محسوب می‌شوند و لذا بسیاری از مهاجران دنیا با آرزوی دست‌یافتن به شرایط بهتر اقتصادی از موطن خود به سایر نقاط دنیا مهاجرت می‌کنند به‌طوری که مهاجران اقتصادی بیش از 60 درصد از جمعیت مهاجران دنیا را تشکیل می‌دهند.

نکته جالب توجه این است که مهاجرت‌های اقتصادی تنها مختص به کشورهای در حال توسعه یا کمتر توسعه یافته نیست و حتی بسیاری از افراد ساکن کشورهای توسعه یافته نیز با انگیزهای اقتصادی به دیگر کشورها مهاجرت می‌کنند.

2 جامعه ایرانی نیز در طول یک قرن گذشته همواره با پدیده مهاجرت در ابعاد مختلف روبه‌رو بوده است و در دوره‌هایی میزان و شدت این پدیده متفاوت شده است.

ریشه‌های مهاجرت در جامعه ایران در دوره‌های مختلف تاریخی کشور متنوع است اما در طول سال‌های اخیر بویژه در دوره‌هایی که فشارهای اقتصادی ناشی از تحریم‌های‌ بین‌المللی شدت یافته، به‌طور طبیعی دلایل و انگیزه‌های مهاجرت‌های اقتصادی بیش از پیش قابل پیش‌بینی و مشاهده است.

 اما نکته جالب توجه این است که «مهاجرت‌های اقتصادی» ممکن است گاهی در بستر و دیگر کانال‌های مهاجرتی همانند جابه‌جایی‌های دانشجویی و پناهجویی صورت پذیرد. اینکه مهاجرت‌های اقتصادی از دیگر کانال‌ها صورت پذیرد می‌تواند دلایل متنوعی داشته باشد. یکی از شایع‌ترین دلایل این است که بسیاری از کشورهای میزبان و پذیرنده مهاجر اغلب به‌دنبال جذب مهاجرانی متخصص و تحصیلکرده با مهارت‌های خاص هستند که علاوه بر اینکه با فرهنگ و زبان کشور میزبان آشنایی کافی داشته باشند،  پیشنهاد مشخص کاری از سوی یک کارفرما در آن کشور داشته باشند و مهمتر آنکه شرایط بازار کار کشور میزبان، آماده جذب مهاجرانی با کیفیت فوق باشد.

ناگفته پیدا است که رکود و شرایط نامساعد اقتصادی و احساسات ضدمهاجرتی در کشورهای میزبان باعث شده است که در بسیاری از کشورهای مهاجرپذیر سنتی همانند ایالات متحده و بریتانیا، شرایط جذب مهاجران اقتصادی، حتی متخصص و ماهر، سخت‌تر از همیشه باشد.

در عین اینکه شرایط جذب مهاجران اقتصادی در کشورهای میزبان از سوی جامعه میزبان روز به روز سخت‌تر می‌شود (همانند پدیده برگزیت در بریتانیا یا سخت‌گیری ورود مهاجران به امریکا) اما انگیزه و شرایط مهاجرت‌های اقتصادی در کشورهای مهاجرفرست از جمله ایران روز به روز شدت می‌گیرد. لذا با شدت‌گیری انگیزه‌های مهاجرت اقتصادی، کانال‌های اینگونه مهاجرت (اعم از اقدام به موقعیت شغلی در خارج و پیدا کردن کارفرما) به‌طور طبیعی می‌بایست روبه‌روز متراکم‌تر و شلوغ‌تر شوند.

 

3 اما جالب اینجا است که بدانیم متأسفانه در کشور ما کانال مهاجرت‌های اقتصادی به دلایل مختلف سیاسی و اقتصادی خیلی فعال نیستند یا به بیان دیگر، خیلی مفید و کارآمد نیستند. نخست باید در نظر داشت که کشور ایران با کشورهای اصلی مهاجرپذیر تفاهمنامه همکاری تبادل مهاجر اقتصادی ندارد یا اینکه با معدود کشورهایی که تبادل نیروی کار دارد، این ظرفیت بسیار محدود است.

همچنین فعالیت مؤسسات کاریابی در زمینه تبادل نیروی کار بین‌المللی به هیچ وجه با استاندارد و شرایط روز دنیا همسانی و تطابق ندارد و اغلب اثربخشی و کارایی لازم را هم ندارند. در فقدان یا ضعف بسترهای تبادل نیروی کار مهاجر اقتصادی ایران با جهان، طبیعی و قابل پیش‌بینی است که کانال‌های جابه‌جایی دانشجویی و مهاجرت‌های پناهجویی، فشار و بار مضاعف مهاجرت‌های اقتصادی را بر دوش بکشند.

برای مثال در یکی از پیمایش‌هایی که توسط «رصدخانه مهاجرت ایران» در میان نمونه‌ای منتخب از دانشجویان در ارتباط با دلایل و انگیزهای مهاجرت صورت گرفته است، مشخص شده است که انگیزه اصلی قریب به 50 درصد از دانشجویان مورد مطالعه در این نمونه پیرامون میل به مهاجرت «اقتصادی» بوده است. اما در راستای توضیحات بالا، قریب به 70 درصد از این دانشجویان چنانچه در آینده بخواهند برنامه‌ریزی و اقدام به مهاجرت نمایند، از کانال پذیرش و جابه‌جایی تحصیلی اقدام به مهاجرت خواهند کرد.

یکی از پیام‌های اصلی این مطالعه این است که دلایل اقتصادی یکی از مهم‌ترین پیشران‌های مهاجرتی در میان دانشجویان است و دیگر آنکه بر خلاف تصور رایج، کانال مهاجرت (جابه‌جایی) تحصیلی، صرفاً حامل مهاجران تحصیلی نیست و بقیه گروه‌های مهاجرتی بویژه مهاجران اقتصادی از این کانال بهره می‌برند.

4 اما نکته جالب‌تر اینکه برخی افرادی که دارای موقعیت شغلی و جایگاه اقتصادی نسبتاً قابل قبولی هستند، برای مثال دارای جایگاه شغلی در حد مدیر میانی و حتی بالاتر هستند یا اینکه قراردادهای کاری میان‌مدت و بلندمدت دارند، بواسطه فعال نبودن کانال مهاجرت اقتصادی، برای مهاجرت اقدام به پذیرش تحصیلی می‌کنند. همچنین یکی دیگر از فعالیت‌هایی که در این بین بویژه در میان برخی از مهاجران ایرانی به تازگی شایع شده است، اقدام به سرمایه‌گذاری در بخش ملک و خرید مسکن در دیگر کشورها است با این امید که شرایط حضور و اخذ اقامت در کشور میزبان موردنظر میسر شود و در نهایت شاید به این واسطه، زمینه موقعیت کاری و شغلی در کشور میزبان هم برایشان فراهم شود.

5 یکی دیگر از کانال‌های شایع که بار مهاجرت‌های اقتصادی در ایران را به دوش می‌کشد، کانال «مهاجرت‌های پناهجویی» است که متأسفانه اغلب از مسیرهای غیرقانونی و غیرمتعارف صورت می‌گیرد و از این حیث می‌تواند خطرات جدی و پیامدهای ناگواری نیز برای این دسته از مهاجران به‌دنبال داشته باشد.

در وضعیت فعلی که شرایط عبور از کشورهای ترانزیت برای عبور پناهجویان به طرف کشورهای هدف نامساعد می‌‌شود، بسیاری از این مهاجران متحمل هزینه‌های مادی و معنوی بی‌شماری در این مسیر می‌شوند. اما با درنظر گرفتن تمام این مشکلات و صعوبت‌ها، ما همچنان شاهد حرکت این دسته از مهاجران که دارای انگیزه‌های اقتصادی قوی هستند از مسیر و کانال پناهجویی هستیم.

نکته‌ای که باید در اینباره در نظر گرفته شود این است که آن دسته از اتباع ایرانی که به هر دلیلی نتوانسته یا نمی‌توانند از کانال پذیرش تحصیلی، مهاجرت اقتصادی و سرمایه‌گذاری اقدام کنند، اقدام به انتخاب این مسیر پرخطر با آینده نامعلوم می‌کنند.

6 اما آن دسته ایرانیانی که از هیچ یک از کانال‌های فوق‌الذکر اقدام به مهاجرت نمی‌کنند، مسیرهای دیگری همچون پیوستن به اعضای خانواده، ازدواج‌های بین‌المللی، سفرهای توریستی و اقدام به اقامت و ماندن بیش از مدت ویزای توریستی یا به شرکت در «لاتاری گرین کارت» اقدام می‌کنند. هر چند که اتباع ایرانی در طول چند سال گذشته یکی از بزرگ‌ترین گروه‌های درخواست دهنده در لاتاری گرین کارت بوده‌اند، اما با تحولات اخیری که در کشور امریکا در حال روی دادن است، این مسیر نیز دچار تغییرات و دشواری‌های زیادی شده است.

نخست، با اجرایی شدن قانون اجرای محدویت سفر اتباع 7 کشور منتخب از جمله ایران به خاک ایالات متحده، بسیاری از افرادی که دارای ویزا و حتی گرین کارت هستند در زمان عزیمت و مسافرت به مقصد این کشور، گاهی دچار مشکل شده یا در مبادی ورودی با محدودیت‌های جدی مواجه می‌شوند.

از طرف دیگر، با تغییر سیاست‌های دولت امریکا در زمینه اعطای گرین کارت از طریق لاتاری و پیوستن اعضای درجه یک خانواده، تعداد افرادی که سالانه موفق به کسب مجوز ورود و اقامت در خاک این کشور را پیدا می‌کنند بویژه در دوره ترامپ به‌طور قابل‌توجهی رو به کاهش است.

7هر چند کانال‌های متنوع مهاجرتی با محدودیت‌ها و دشواری‌های زیادی توسط ایرانیان جهت مهاجرت اقتصادی مورد استفاده قرار می‌گیرند، اما نکته کلیدی این است که تا زمانی که انگیزه‌ها و دلایل «مهاجرت‌های اقتصادی» پابرجا است، کماکان باید منتظر حرکت دسته‌های مهاجران اقتصادی ایرانی به خارج بود.

با در نظر داشتن این واقعیت، به نظر می‌رسد بدیهی‌ترین راهکار در جهت مدیریت هدفمند و کاهش خطرات پیش‌روی مهاجرانی که با انگیزه‌های اقتصادی از مسیرهای غیرمتعارف و پر ریسک اقدام به مهاجرت می‌کنند، تثبیت یا بهبود شرایط اقتصادی داخل کشور است یا اینکه مسیر جابه‌جایی‌های اقتصادی به‌صورت قانونی و قابل‌توجه به رسمیت شناخته شوند.

 راه‌حل نخست، مستلزم اتخاذ تمهیدات بسیار اساسی و در سطح کلان است که می‌تواند امکانات گسترده و زمان قابل‌توجهی را طلب نماید. اما راه‌حل دوم، علاوه بر آنکه بسیار کم هزینه‌تر و سهل‌الوصول‌تر است، در عین حال می‌تواند زمینه بهره‌مندی کشور از مزایای حضور مهاجران اقتصادی در خارج از کشور از جمله کاهش بار بیکاری یا فشار بر بازار کار داخل شود. علاوه بر اینکه می‌تواند زمینه برقراری کانال بازگشت عایدی مالی و اقتصادی حضور مهاجران در خارج از کشور (رمیتنس) نیز باشد.

لازم به ذکر است که یکی از ویژگی‌های مهاجرت اقتصادی این است که همواره انگیزه‌های اقتصادی عامل حرکت و جابه‌جایی این دسته از مهاجران می‌شود بنابراین می‌توان امیدوار بود با بهبود شرایط اقتصادی کشور در بلند مدت، امکان و احتمال بازگشت آنان به داخل کشور فراهم شود.

تا کنون به مهاجرت (اعم از اقتصادی و تحصیلی و غیره) در کشور بیشتر به‌صورت «تهدید» نگریسته شده است و راهکارهای جدی و عملیاتی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. شاید وقت آن فرا رسیده باشد که به فرصت‌های حاصل از مهاجرت نیز به شکل جدی فکر شود. همچنین کانال‌های مهاجرت‌های اقتصادی به داخل و خارج از کشور به شکل واقع‌بینانه‌ای شناسایی، تعریف و توسعه یابند.

کپی
نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.