اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • دوشنبه ۵ اسفند ۱۳۹۸
ارزیابی کارشناسان سیاسی از دغدغه‌ها و نگرانی‌های انتخاباتی روحانی

تهدید جمهوریت جدی است

تهدید جمهوریت جدی است

گروه سیاسی/ رئیس جمهوری در جمع استانداران و فرمانداران پایه اصلی انتخابات در جمهوری اسلامی ایران را «رفراندوم» دانست و خطر دموکراسی را روزی خواند که انتخابات تبدیل به تشریفات شود. او همچنین هشدار داد که ممکن است روزی دفاع از کلمه جمهوری هم جرم شود.

روحانی در این سخنان یک بار دیگر بر ضرورت تنوع سلایق انتخاباتی تأکید کرد. کارشناسان سیاسی و فعالان حزبی دغدغه‌های انتخاباتی روحانی و نگرانی از تهدید جمهوریت را جدی دانستند و تأکید کردند اگر انتخابات فاقد رقابت و تنوع سلایق باشد، همان چیزی می‌شود که روحانی آن را تشریفات خوانده است. به گفته این کارشناسان، مشارکت پای صندوق‌های رأی بخصوص در شرایط حاضر فاکتور مهمی برای نظام است و قاعدتاً لازمه و مقدمه این حضور پررنگ هم رقابتی بودن انتخابات است. سید مصطفی ‌هاشمی‌طبا، نامزد انتخابات ریاست جمهوری در همین باره به جماران گفته: همان طور که رئیس جمهوری گفته است، وضعیت انتخابات در ایران انتصابی نیست اما به باور من، «انتصخابی» است بدین معنا که ترکیبی از انتخابات و انتصابات است. در چنین حالتی که کاندیداها به دلایل مختلف رد صلاحیت می‌شوند، دیگر کسی باقی نمی‌ماند. وی درباره این بخش از سخنان رئیس جمهوری که گفته است «نگرانم روزی کلمه «جمهوری» به جرم تبدیل شود»، گفت: رئیس جمهوری اصلاً حرف عجیبی در این رابطه نزده است. زیرا بعضی اشخاص مانند آیت‌الله مصباح پیش‌تر گفته بودند که اصلاً رأی مردم مرکزیتی ندارد. بنابراین شاید اشاره آقای روحانی به قوت گرفتن این نوع نگرش‌ها در کشور باشد. این نگرش معتقد است امام خمینی(ره) واژه «جمهوری اسلامی» را از خودش ابداع کرده و ما باید «حکومت اسلامی» داشته باشیم. وقتی با این طرز تفکر در کشور مواجه‌ایم و درباره آن تبلیغ هم می‌شود، به نظر نمی‌رسد نگرانی رئیس جمهور درباره جمهوریت بیجا باشد.

همین امروز هم می‌توان  رفراندوم برگزار کرد

محمدتقی فاضل میبدی
عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم
امروز وضعیت جهان و میزان توسعه یافتگی جامعه ایرانی به گونه‌ای است که نمی‌توان کشورها، از جمله ایران را بدون جمهوریت اداره کرد. در جهان امروز، ملاک حاکمیت ملت است و مردم حق دارند مسئولان خود را به چالش بکشند. درگذشته این رابطه یک سویه بود و تنها حاکمان بودند که می‌توانستند مردم را به چالش بکشانند یا به تعبیر آن زمان، بر مردم سیاست بورزند یا آنان را تأدیب کنند.
اما گسترش نظام‌های مردمسالار در 150 سال اخیر این فرآیند را برعکس کرده است، یعنی  امروز مردم حاکمان را مسئول می‌دانند، آنان را به چالش می‌کشند یا حق نصب و حق عزل آنان را دارند. البته این امر به این معنی نیست که این شیوه حکومت مفاسدی ندارد، اما واقعیت و تجربه تاریخی نشان می‌دهد مفاسد این شیوه حکومتداری بسیار کمتر از حکومتداری است که فقط حاکمان می‌توانند مردم را به چالش بکشند. امروز در کشور ما شواهد و قرائن حاکی از آن است که برخی همان نظامات قدیم  را در ذهن دارند و منافع خود را در این می‌بینند که جمهوریت را از نظام  بگیرند. رد پای این تفکر و جریان را در ابتدای انقلاب هم می‌توان شناسایی کرد. ابتدای انقلاب، عده‌ای اساساً جمهوریت را در نظامی که مرحوم امام(ره) تأسیس کرده بود، قبول نداشتند. امام(ره) هم که از نیت این عده خبر داشتند، بر رأی مردم و جمهوریت نظام در کنار اسلامیت پای می‌فشردند. اینکه فرمودند «میزان رأی ملت است» نشان‌دهنده همین اهتمام به رای و نظر مردم بود. این‌ها جملاتی است که باید در تاریخ بماند و معیار قرار بگیرد. زیرا اگر رأی ملت نباشد، دیگر میزانی وجود ندارد، در شرایطی که عده‌ای معتقد بودند در اسلام همه مناصب، انتصابی است و رأی مردم معنایی ندارد. این عده در زمان حیات امام(ره) مصلحتاً دیدگاه ایشان را قبول کردند، زیرا جرأت ابراز عقیده برخلاف نظر ایشان را نداشتند. اما فرآیندهای 30-40 سال اخیر، صحبت‌ها و عملکردهای عده‌ای نشان داده شد که این جریان اکنون درحال رجوع به عقیده ابتدای انقلاب خود هستند. آنان امروز تلاش می‌کنند این را ثابت کنند که جمهوریت ملاک و معیار نیست. به همین دلیل می‌بینیم که بسیاری از نامزدهای انتخابات به عناوین مختلف مانند فساد اقتصادی یا عدم التزام به اسلام و نظام رد صلاحیت می‌شوند.
این درحالی است که در قانون اساسی امروز ما، مسأله همه‌پرسی به عنوان یک اصل مهم هنوز وجود دارد. این اصل به تنهایی به معنای جایگاه رفیع و بلند رأی و نظر مردم در اداره کشور است.  حتی همین امروز نیز می‌توان از این اصل استفاده کرد. زیرا در مسائل زیادی همچون انتخابات و بررسی صلاحیت‌ها، نظارت استصوابی و مذاکره با غرب، جامعه دوقطبی شده است. برخی طرفدار و برخی کاملاً مخالف هستند. قانون اساسی راه را برای کشور مشخص کرده است، به این معنی که برای رهایی جامعه از دوقطبی حول این مسائل، با رجوع به قانون اساسی، می‌توان این مسائل را به همه‌پرسی گذاشت و نظر مردم را درباره آنها جویا شد. اگر دست‌کم یک بار این مسائل به همه‌پرسی گذاشته شود، تکلیف همه مشخص می‌شود که نظر و رأی مردم چیست و براساس آن رویکرد آتی جامعه و کشور مشخص می‌شود که چه باید کرد و چطور باید کشور را اداره کرد.

جامعه متکثر، انتخابات با حضور سلایق متنوع می خواهد

محمد‌هاشمی
عضو سابق مجمع تشخیص مصلحت نظام
امروز در بخش‌هایی از نظام شاهد رویکرد یکجانبه‌گرایی هستیم. به این معنی که گزینش‌ها به گونه‌ای صورت می‌گیرد که عده‌ای به قدرت راه داشته باشند و عده‌ای دیگر نتوانند راهی به قدرت پیدا کنند. مسأله نحوه بررسی صلاحیت‌ها و گزینش‌ها، از این قرار است و حتی می‌توان گفت با یک دوگانگی  مواجه هستیم. در نظام جمهوری اسلامی انتظار می‌رود اگر ضابطه و قانونی وجود دارد، به یکسان برای همه اجرا شود و همه به یک نگاه در نظر گرفته شوند. اما اکنون این ضوابط برای برخی به سختگیرانه ترین شیوه و برای برخی دیگر، به سهل‌ترین شیوه اعمال می‌شود.
شاید شیوه بررسی صلاحیت‌ها بتواند منافع کوتاه مدت عده‌ای را تأمین کند، اما قطعاً آثار زیانبار آن برای مدت‌ها در کشور باقی می‌ماند. از جمله این آثار زیانبار، رواج آفت تملق‌گویی است. وقتی اشخاص اینطور برداشت کنند که برای رسیدن به یک سمت، پست یا مقام، باید مراقب باشند واقعیت‌ها و آنچه در ذهن‌شان می‌گذرد را بر زبان نیاورند، طبعاً تلاش خواهند کرد به گونه‌ای حرف بزنند یا رفتار کنند که خوشایند جریان خاصی باشد. در این صورت نفاق پیش می‌آید و می‌دانیم که مطابق آیات و روایات، نفاق بدترین خوره و آفت برای یک جامعه است.
مسأله بررسی صلاحیت‌ها حتی به آنجا نیز کشیده شده است که آیت‌الله سبحانی، از مراجع عظام تقلید هم این پرسش را مطرح کردند که  چگونه یک سوم نمایندگان مجلس مفسد هستند یا به نظام و ولایت التزام ندارند؟ زیرا اگر یک سوم مجلس این طور باشد، معلوم می‌شود که جامعه به کجا می‌رود. این شرایط زمینه ساز گسترش نفاق در جامعه خواهد بود و باعث می‌شود افراد در جلوی صحنه به گونه‌ای صحبت کنند که خوشایند صاحبان قدرت باشد.
از سوی دیگر، رفتار اخیر در بررسی صلاحیت‌ها و نادیده گرفتن سلایق مختلف در شرایطی صورت می‌گیرد که ایران، جامعه ای به غایت متکثر است. به این معنی که ما فقط با یک جریان یا جناح سیاسی روبه‌رو نیستیم، بلکه جریان‌ها و جناح‌های مختلف حضور و فعالیت دارند. در این صورت احزاب و گروه‌ها یا طرفداران آنان، زمانی در فضای عمومی کشور مانند انتخابات مشارکت می‌کنند که باید دارای انگیزه باشند. حضور نامزدها و نمایندگان این تفکرات و سلیقه در عرصه رقابت عامل تعیین کننده انگیزش آنان است. به این معنی که اگر یک جریان سیاسی در انتخابات نامزد داشته باشد، این جریان و طرفداران آنان انگیزه خواهند داشت تا در این رقابت یا رخداد سیاسی شرکت کنند، امری که در نهایت زمینه‌ساز ایجاد مشارکت حداکثری خواهد شد.
اما اگر نامزدی نداشته باشد، انگیزه‌ای هم برای حضور پای صندوق‌ها نخواهد بود. حضور یا حضور نیافتن مردم پای صندوق‌ها درحالی است که مشارکت انتخاباتی مردم، همواره یکی از عوامل بازدارنده مقابل دشمنان بوده است. اگر این مشارکت یا انگیزه مردم کمرنگ شود، ما از یک عامل قوی بازدارندگی مقابل  دشمنان محروم می‌شویم.

انتخابات در دوراهی انسجام یا دلسردی

غلامرضا انصاری
عضو شورای مرکزی حزب اتحاد ملت
ساده‌انگاری است اگر ابراز نگرانی کم سابقه رئیس جمهوری از نحوه برگزاری انتخابات و شرایطی که به واسطه رد صلاحیت نیروهای سیاسی بر وجهه رقابتی بودن آن حاکم شده است موضعگیری در چارچوب منازعات و رقابت‌های سیاسی تعبیر شود.
بی شک آنچه سبب شده است ایشان بخشی از نگرانی‌هایی را  مطرح کند که به گفته خودش پیشتر به نحو کامل‌تر در نامه‌هایی به مقام‌های مؤثر در امر انتخابات گوشزد کرده و رسانه‌ای نکرده است، حساسیت وضعیتی است که ایران امروز با همه فشارهای خارجی و داخلی تجربه می‌کند و در مواجهه با آنها به شدت به انسجام داخلی و تقویت سرمایه اجتماعی نیازمند است.
به مثل عدو شود سبب خیر، در هفته‌های گذشته مصداق عینی انسجام ملی را در مراسم تشییع پیکر سردار شهید قاسم سلیمانی شاهد بودیم. شاید در ابتدا اینکه در شهرهایی که شاهد اعتراضات آبان بودند مردم از هر گروه و جریانی به خیابان بیایند تا با به فراموشی سپردن همه اختلافات ناشی از شرایط سیاسی و اقتصادی جهان یک صدا را در محکومیت اقدام تروریستی و جنایتکارانه امریکا از ایران بشنود؛ امری فرای تصور به نظر می‌رسید. اما در واقعیت آنچه اتفاق افتاد انسجام و هماهنگی بود که می‌توانست تا ماه‌ها و سال‌ها به مثابه بیمه کننده کشور برای عبور از بحران‌ها عمل کند.
با این حال این موقعیت نه تنها غنیمت شمرده نشد که حتی در تسلسل خطاهای انسانی و تصمیم‌ها و رویکردهای سیاسی از دست رفت. پس از ماجرای پر آب چشم سقوط هواپیمای اوکراینی و بی تدبیری‌هایی که در مواجهه با آن رخ داد، آنچه در ماجرای رد صلاحیت داوطلبان انتخابات مجلس واقع شده ضربه دیگری است که می‌تواند به شدت بر آن  انسجام اثرات نامطلوب بگذارد. چه بسیاری از مردمی که در آن روزها سوگوارانه به خیابان آمدند، امروز شاهد رد صلاحیت داوطلبانی هستند که می‌توانستند نماینده افکار و خواسته‌هایشان باشند و لاجرم حضورشان در انتخابات به عنوان رأی‌دهنده در سایه دلسردی‌ها قرار گرفته است.
رد صلاحیت شمار زیادی از اصلاح‌طلبان به نحوی که آنها  نتوانند در اکثریت حوزه‌های انتخاباتی فهرستی ارائه کنند، در حالی است که متأسفانه تعداد قابل توجهی از اصلاح‌طلبان با گرایش‌های تند و میانه و کنشگران تأثیرگذار به دلایل متعدد از جمله دلسردی از امکان اصلاح امور بسیار بدیهی از ثبت نام اجتناب کردند. اکثریت آنها که ثبت نام کردند نیز به رد صلاحیت گزیده شدند و بر دلسردی‌ها افزوده شد. در این میان نوع موضعگیری‌های مطرح شده از سوی شورای نگهبان و متهم کردن عموم رد صلاحیت شدگان از جمله نمایندگان رد صلاحیت شده به اتهام‌های مالی که این روزها در اذهان عمومی خریدار بسیاری دارد ضربه هولناک دیگری بود که بر ریشه اعتماد عمومی و انسجام ملی زده شد و البته در صورت حمل بر صحت، نشان داد که نظارت استصوابی با همه اثرات نامطلوبی که در عرصه سیاسی برجای گذاشته کارآمدی لازم را نیز نداشته است. به این ترتیب با شرایطی مواجهیم که شورای نگهبان به عنوان حراست کننده قانون اساسی که می‌توانست مرضی الطرفین و میاندار جریان‌های سیاسی باشد خود به نهادی بی اعتنا کننده به بخش‌های مهمی از این قانون تبدیل شده است و جامعه چشم انتظار آن است که رایزنی‌ها و ابراز دل نگرانی‌های مقاماتی همچون رئیس جمهوری و رئیس مجلس و شاید نهیب مقامات عالی نظام چاره ساز شود. در چنین شرایطی باید هنوز به مصلحت سنجی‌ها و اصلاح رویکردها امیدوار بود. اگر چه تأیید صلاحیت دیرهنگام در شرایطی که بعضی رقبا فهرست‌هایشان را بسته‌اند و کار تبلیغات را پیدا و پنهان پیش برده‌اند مانع از موازی شدن کفه ترازوی انتخابات برای جریان‌های مختلف می‌شود.  با این حال حتی در این فرصت اندک باقی مانده شاید تغییر شرایط بتواند زمینه‌ای برای حضور پررنگ‌تر مردم و تقویت پشتوانه نظام در مواجهه با مسائل داخلی و خارجی فراهم کند.
 

کپی
نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.