اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • دوشنبه ۵ اسفند ۱۳۹۸

برگزاری نمایشگاهی از آثار بهمن جلالی به بهانه سالروز تولدش

از خرمشهر تا تصویر خیال در عکسهای قاجار

از خرمشهر تا تصویر خیال در عکسهای قاجار
یگانه خدامی خبرنگار

10 سال از مرگ بهمن جلالی یکی از مطرح‌ترین چهره‌های عکاسی ایران می‌گذرد. اگر سرطان پانکراس اجازه می‌داد دیروز جلالی 75 سالگی اش را جشن می‌گرفت اما حالا و در نبودن کسی که بسیاری از عکاسان ایران مدیون او و کلاس‌های آموزشی اش هستند، گالری راه ابریشم با برپایی نمایشگاهی از آثار جلالی تولدش را جشن گرفته است. آثاری که در واقع گزیده‌ای از نمایشگاه‌هایی است که راه ابریشم از سال 80 تا 88 برای بهمن جلالی برگزار کرد.

عکس‌ها روی دیوار نشسته‌اند. از عکس‌های کویری جلالی تا مناظر شهری، پوسترهایی که با عکس‌های او طراحی شده و جلدهای مجله قدیمی تماشا و البته مجموعه عجیب و خاص «تصویر خیال» با ترکیبی از عکس‌های دوران قاجار و چهره‌های مبهوت و خیره به دوربین. وسیله‌ای که تازه آمده بود و هنوز رازی جذاب بود که کشف آن وسوسه انگیز بود.
رازی که مسیر کشفش را در سال‌ها فعالیت بهمن جلالی در عکاسی مستند و لابراتوارهای عکاسی می‌توانید ببینید. شاید اگر با کارهای این عکاس آشنا نباشید کنار هم قرار گرفتن پوسترها و عکس‌ها و تصویرسازی‌ها کمی گیج‌تان کند اما می‌شود گفت این سیر فعالیت جلالی در سال‌هایی است که عکاسی می‌کرد.
 
برای هر گروه از عکس‌های جلالی که نمونه‌هایی از آنها را در این نمایشگاه می‌بینید در آن دوره 8 ساله نمایشگاهی جداگانه برگزار شده است.
بخش مهمی از نمایشگاه‌هایی که گالری راه ابریشم با عکس‌ها و کارهای جلالی برگزار کرد مربوط به مجموعه «تصویر خیال» او بود.
«تصویر خیال» مجموعه‌ای است که جلالی از ترکیب عکس‌های قدیمی ایران با تکنیک های نوین جمع‌آوری کرد. جلالی درباره این مجموعه می‌گفت که بازتاب نشانه‌های مستند و روشن تاریخی هستند و در آن عکس‌هایی از زنان و مردان قاجار را می‌بینیم که با نوشته‌ها و گل‌ها و عکس‌های دیگر ترکیب شده‌اند و مجموعه‌ای عجیب و خیال انگیز ساخته‌اند که در کنار هنر تازه وارد عکاسی واقعیت‌هایی از زندگی اجتماعی آن روزها و فرهنگ مردم را هم به نمایش می‌گذارد.
غیر از «تصویر خیال» مجموعه گل‌های بهمن جلالی را هم در این نمایشگاه می‌بینیم. مجموعه‌ای که تکنیک‌شان با توجه به زمان خودشان شاخص است. در واقع در عکس‌ها و مجموعه‌های جلالی که بخش زیادی از آنها در این نمایشگاه به نمایش گذاشته شده می‌توان تکنیک‌های خاص هر دوره را دید، تکنیک‌هایی که در سال‌های مختلف از آنها استفاده می‌شد. تکنیکی که در مجموعه گل‌ها استفاده شده با توجه به زمانش بسیار خاص است چون آن زمان هنوز تکنیک‌های دیجیتال مرسوم نشده بود و همه این تصاویر روی میز نور گرفته شده است.
واقعیت تلخ جنگ
«خرمشهر، شهری که ویران شد» این جمله‌ای است که روی دیوار اتاقی در گالری راه ابریشم به فارسی و انگلیسی نوشته شده است. تعدادی از عکس‌های مجموعه جنگ بهمن جلالی که در شهر خرمشهر گرفته شده‌اند در این اتاق و در قالب اسلاید روی پرده نمایش داده می‌شود. با موسیقی حزن انگیزی که تماشاگر را در غم و رنج عکس‌ها همراه می‌کند.
جلالی با آغاز جنگ تحمیلی به خرمشهر رفت تا از اتفاقاتی که در این شهر می‌گذشت عکاسی کند. عکس‌هایی که جزو شاخص‌ترین نمونه‌های عکاسی جنگ 8 ساله ایران و عراق است و در کتابی با نام «خرمشهر» هم به چاپ رسید.
اتاقی که در گالری راه ابریشم این روزها نام خرمشهر را دارد و عکس‌های جلالی از خرمشهر آن روزها در آن به نمایش گذاشته شده می‌تواند یکی از تلخ‌ترین تجربه‌های گالری گردی‌تان را به شما نشان دهد. عکس‌هایی که دیدن‌شان دل می‌خواهد و عریان و بی‌رودربایستی واقعیت جنگ را به تصویر کشیده‌اند. در نگاه رزمنده‌ها، شهری که دیوارهای خانه‌ها و مدرسه‌هایش فروریخته‌اند، در بیمارستانی که سقفش سوراخ شده و روی تخت‌هایش بیماری نیست و در پیکرهایی که روی زمین خرمشهر افتاده‌اند.
بهمن جلالی از دوران انقلاب هم عکس‌های خاص و برجسته‌ای دارد ولی راه ابریشمی‌ها تصمیم گرفته‌اند که این بار آثار سال 60 به بعد جلالی را به نمایش بگذارند. برگزاری این نمایشگاه یک دلیل اصلی و مهم داشته است؛ یادآوری نقشی که جلالی در شناساندن عکاسی معاصر ایران به جهان داشت. عکس‌هایی که در این گالری می‌بینید به شکلی برای اعضای گالری حس نوستالژیک دارند و همین حس را مخاطبان قدیمی عکس‌های جلالی هم می‌توانند داشته باشند. در این نمایشگاه و با دیدن تک تک عکس‌ها و دست نوشته‌ای که از جلالی درباره عکاسی خبری در ایران به نمایش گذاشته شده می‌توانید این نقش را درک کنید.
یک نکته جالب در این نمایشگاه وجود دارد که شاید باعث بشود تماشای عکس‌ها برایتان حال و هوای دیگری پیدا کند؛ تمام عکس‌ها و قاب‌ها همان‌هایی هستند که در نمایشگاه‌هایی از سال 80 تا 88 به نمایش درآمده‌اند. برای این نمایشگاه عکسی چاپ یا قاب نشده و همه چیز به همان شکلی است که جلالی در آن نمایشگاه‌ها آماده کرده بود. تاریخ‌ها و شماره‌هایی که پای عکس‌ها خورده هم همان‌ها هستند، حتی اسلاید مجموعه خرمشهر هم آماده بوده و اینجا به نمایش درآمده است. این نمایشگاه امسال به بهانه تولد بهمن جلالی از 4 بهمن آغاز شد و تا 27 این ماه برپاست اما گالری راه ابریشم قصد دارد برگزاری نمایشگاه‌های بهمن جلالی را برای یادآوری عکس‌ها و نقشش در عکاسی معاصر ادامه دهد تا نام و کارهای بهمن جلالی در هیاهوی گذر زمان و اتفاقاتش کمرنگ نشود.
 
علیه فراموشی
آناهیتا قبائیان 
 مدیر گالری راه ابریشم
وقتی من گالری راه ابریشم را آذر سال 80 تأسیس کردم آگاهی چندانی از عکاسی در ایران نداشتم و اصلاً اطلاعات کافی درباره این حوزه وجود نداشت. چند گالری بیشتر نبود و گالری تخصصی هم اصلاً فعالیت نداشت. در آن شرایط من تصمیم گرفتم تخصص گالری را بر عکاسی متمرکز کنم و این کار بسیار سختی بود. همان ابتدا یکی از اولین کسانی که همه به من توصیه می‌کردند با او درباره این موضوع صحبت کنم بهمن جلالی بود. من و بهمن جلالی خیلی سریع به همکاری تنگاتنگ رسیدیم و دومین نمایشگاهی که برگزار کردیم از کارهای جلالی و چند عکاس دیگر بود که در واقع آنها نیز با توصیه او معرفی شدند. بهمن جلالی نمایشگاه را برای ما سازماندهی کرد و کنار هم گذاشت و از آن نمایشگاه همکاری ما آغاز شد. بهمن جلالی به عکاسی بسیار علاقه داشت و به این کار اعتقاد داشت. همین‌طور نقش مهمی در تعلیم و تربیت عکاسان دیگر بازی کرد. همیشه یک جمله ثابت داشت که در ذهنم مانده. هربار پیشنهادی را با او درمیان می‌گذاشتم می‌گفت: «برای عکاسی خوب است.»
در این سال‌هایی که من به این کار مشغول هستم اتفاقات ناراحت‌کننده در زمینه هنر افتاده و گاهی همکاری بین هنرمندان و گالری‌ها به شکل نامناسبی تمام می‌شود و حتی هنرمند بدون توضیح سراغ گالری می‌رود اما این اتفاق بین ما و بهمن جلالی هیچ وقت نیفتاد.
نمایشگاه‌های زیادی از آثار بهمن جلالی برگزار کردیم. نمایشگاه مناظر شهری یا کویر و «تصویر خیال» که چند بار نمایشگاهش در راه ابریشم برپا شد. ضمن اینکه در اغلب نمایشگاه‌های گروهی کارهای جلالی هم حضور داشت. در نمایشگاهی که اکنون در گالری راه ابریشم برپاست همه چیز به‌همان شکل است که در آن نمایشگاه‌های قدیم وجود داشت. همان قاب‌ها را داریم و حتی اتیکتی که آن زمان روی قاب‌ها گذاشته بودیم که شماره‌گذاری شود هنوز باقی بود. همه اینها اثر یک استاد بزرگ عکاسی را یادآوری می‌کند و بسیار هم نوستالژیک است. برگزاری این نمایشگاه برای خودمان هم مرحله مهمی بود چون می‌خواستیم به همه یادآوری شود همچنان می‌خواهیم کارهای بهمن جلالی را معرفی کنیم و پشت کارش بایستیم. چون با مرور زمان افراد و کارهای هنری محکوم به فراموشی هستند اگر یادآوری نشوند و برای ما بسیار مهم بود این یادآوری انجام شود. از سوی دیگر مراحل مختلف کار بهمن جلالی روی دیوارهای نمایشگاه بسیار خواناست. این هم برای ما مهم بود که برای مخاطب مراحل مختلف کار این عکاس مشخص باشد. مجموعه‌هایی که بهمن جلالی کار کرد نتیجه سال‌ها عکاسی بود. او پیش از انقلاب عکاسی می‌کرد که نمونه‌هایی مانند عکس ماهیگیران در نمایشگاه قرار داده شده است. بعد به عکاسی از دوران انقلاب و پس از آن هم عکاسی جنگ پرداخت. پس از آن کار در لابراتوار را انجام داد و مجموعه «تصویر خیال» در اتاق تاریک انجام شد و با استفاده از لایه‌های مختلف و روی هم گذاشتن لایه‌های مختلف این عکس‌ها را به دست آورد. تمام این مراحل مختلف عکاسی جلالی را به‌طور خلاصه در نمایشگاه می‌بینید.
 
 
عکاسی که بازتاب زمانه خودش بود
تورج ربانی
 تهیه کننده مستند عکس ناتمام
ساخت مستند «عکس ناتمام؛ بهمن جلالی» از زمانی که اولین گفت‌و‌گوها با بهمن جلالی آغاز شد تا زمانی که مستند در جشنواره فجر به نمایش درآمد سه سال طول کشید و در این سال‌ها به طور مداوم گفت‌و‌گوها و همراهی بهمن جلالی با ما ادامه داشت. جلالی یک انسان واقعی بود و از تمام خصایص انسانی برای فردی که در این سطح کار می‌کند لازم است، برخوردار بود. رک گو بود و به کاری که انجام می‌داد اعتقاد داشت. برای عکاسی همیشه یک ایده مرکزی در ذهن داشت و در همه سال‌هایی که عکاسی کرد به گواه مستندی که ما داریم معتقد بود اگر عکاسی پیشرفت کند او پیشرفت می‌کند و اگر او پیشرفت کند حتماً عکاسی پیشرفت می‌کند. بنابراین با گشاده دستی نسبت به همکارانش و عکاسی رفتار می‌کرد و داشته‌هایش را با همکارانش در میان می‌گذاشت و از داشته‌های دیگران استفاده می‌کرد. بهمن جلالی بشدت بازتاب اطراف خودش بود. هنرمندی نبود که صرفاً نگاه روشنفکرانه به موضوعات داشته باشد یا به عکاسی خلاقه اعتقاد زیادی داشته باشد. او فکر می‌کرد که باید بازتاب جامعه و زندگی باشد و به همین دلیل به اطرافش توجه می‌کرد. هر روز صبح حتماً روزنامه می‌خواند و محال بود یک روز را بدون خواندن روزنامه آغاز کند. از آن روزنامه خواندن تا پرسه زدن در خیابان، برای دریافت تصویر از جامعه بود و از هر مدیومی برای اینکه این بازتاب را بهتر در عکس‌هایش به نمایش بگذارد استفاده می‌کرد. وقتی به ادوار عکاسی او نگاه می‌کنیم می‌بینیم که وقتی مبارزات دوران انقلاب آغاز شد او عکاسی کرد و وقتی جنگ شد عکاسی مستند را ادامه داد. بعدها عکاسی خلاقه انجام داد و روی عکس‌های دوره‌های مختلف کار کرد و در واقع تصاویر جدیدی از گذشته به وجود آورد.
اما همیشه آخرین کارهایش بسیار مورد توجه خودش قرار می‌گرفت چون معتقد بود هرعکس و فعالیتی محصول یک دوره است. او هرگز در گذشته خودش باقی نماند و تمام فکر و خیالش متوجه زمان حال بود و به همین دلیل در فعالیت خودش همیشه نگاه امروزی داشت. این اتفاقی است که برای هنرمندی که برای خودش سیر تکاملی قائل است می‌افتد.
از سوی دیگر جلالی وجه معلمی داشت که برای من به‌عنوان کسی که فیلمی درباره‌اش ساخته‌ام این وجه بسیار عجیب بود. یک روز به من گفت ورک شاپ یک روزه‌ای دارد و وقتی ما به این ورک شاپ رفتیم من حیرت کردم. تعدادی دختر دبیرستانی و هنرستانی بودند که به فرهنگسرا آمده بودند تا با عکاسی آشنا شوند. ابتدا باور نمی‌کردم که بهمن جلالی برای دبیرستانی‌ها ورک شاپ گذاشته باشد. آن هم برای دختران بازیگوش. رفتار بهمن جلالی با آنها حیرت انگیز بود و دخترها فقط 10 دقیقه بعد از شروع ساکت شدند و با حیرت به حرف‌های بهمن جلالی گوش می‌کردند. او با نشان دادن 10 عکس آنها را چنان به وجد آورد که می‌توانم فکر کنم سال‌های بعد از بین آنها حتماً عکاسی پیدا می‌شود.
از این نوآموزان تا مقاطع بالاتر به هرکسی به روش خاص خودش درس می‌داد. خودش و شیوه تدریسش را تکرار نمی‌کرد. سال آخر تدریس در دانشگاه آزاد به گروه عکاسی درخواست داد تا عکاسی پایه را به دانشجویان ورودی جدید دانشگاه تدریس کند در حالی که همیشه دانشجوهای سال سوم به بعد با او کلاس می‌گرفتند. اما بهمن جلالی به لابراتوار رفت و به دانشجویان جدید چاپ عکس یاد داد. به همیشه حضور داشتن در دانشگاه اعتقاد نداشت و می‌گفت باید دو سال درس بدهم و دو سال بروم کار کنم و برگردم. می‌رفت تا تجربه جدیدی بیاورد. بهمن جلالی می‌گفت: «نمی خواهم تکرار بر من حاکم شود.»
 
کپی
نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.