اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • چهارشنبه ۳۰ بهمن ۱۳۹۸
درباره انتخاب شهر پایتخت کتاب ایران و شهرهای خلاق در زمینه کتاب‌خوانی

از سرمایه تشکل‌های مردمی غفلت نکنید‌

از سرمایه تشکل‌های مردمی غفلت نکنید‌
بلقیس سلیمانی نویسنده

بررسی برای انتخاب پایتخت کتاب سال 99 به‌ مرحله نیمه نهایی داوری رسید؛ این در حالی ست که 163 شهر دست به ارسال آثار و مستندات خود برای شرکت در ششمین دوره این انتخاب زده بودند. بنابر اعلام دبیرخانه کیفیت آثار ارسالی در مقایسه با سال‌های گذشته رشد چشمگیری داشته و 38 شهر به مرحله نیمه نهایی داوری راه پیدا کرده‌اند.

داوری مرحله نیمه نهایی و نهایی در ماه جاری انجام خواهد شد و در نهایت شهر پایتخت کتاب ایران و چهار شهر خلاق در زمینه کتاب‌خوانی طی مراسمی معرفی خواهد شد. هم‌اکنون عنوان پنجمین پایتخت کتاب ایران در دست یزد است و پیش‌تر نیز شهرهای اهواز، نیشابور، بوشهر و کاشان موفق به کسب این عنوان شده بودند.
 
با آنکه من هم در دوره‌ای به‌عنوان داور در بررسی طرح‌های موفق برای کتاب و کتابخوانی این رویداد چندوجهی که گویا به پیشنهاد علی اصغر سیدآبادی بنا نهاده شده حضور داشته‌ام اما معتقدم صحبت درباره میزان موفقیت آن کار ساده‌ای نیست. با این حال تأکید دارم اگر متولیان فرهنگی به‌دنبال اطلاع از این مسأله هستند می‌توانند دست به بررسی زده و ببینند که فلان شهر یا روستایی که سال‌های قبل در این جشنواره از آنها تقدیر شده‌اند چقدر در ادامه راه مصمم بوده‌اند. این مسأله در حوزه کتاب اهمیت بسیاری دارد، چراکه از طریق آن می‌توان حداقل تا اندازه‌ای به نفوذ دغدغه فرهنگ کتابخوانی در نهادهای مدنی و تشکل‌های مردم نهاد پی برد. نمی‌دانم طی این چند سالی که از نخستین دوره طرح‌های به هم پیوسته انتخاب پایتخت کتاب، باشگاه‌های کتابخوانی و طرح روستاهای دوستدار کتاب می‌گذرد چنین تحقیقی انجام شده یا نه! به گمانم یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها در سنجش موفقیت این قبیل طرح‌ها را می‌توان در میزان مشارکت نهادهای مدنی و تشکل‌های مردمی یافت. وگرنه اگر قرار باشد دولت‌ها همچون بسیاری دیگر از کارها همه امور را به دست بگیرند که ما جز رزومه‌ای که به اسم فلان مدیر ثبت خواهد شد به نتیجه خوب و مستمری نخواهیم رسید. علاقه‌مند شدن مردم به حضور در این قبیل برنامه‌ها آنقدر مؤثر است که به یاد دارم در دوره‌ای که من هم با این گروه همکاری داشتم با مرد آرایشگری روبه‌رو شدیم که به شکلی کاملاً خودجوش کتاب را در اختیار مشتریان خود می‌گذاشت. در برخی روستاها هم با گروه‌هایی روبه‌رو شدیم که اداره آنها را زنان برعهده داشتند و جلسات کتابخوانی برگزار می‌کردند؛ اینها سرمایه و پتانسیل‌هایی ست که نه تنها در شهرهای بزرگ، بلکه در شهرهای کوچک و روستاهای دورافتاده هم وجود دارد. منتهی متولیان باید به‌ جای دخالت مستقیم در امور، از ظرفیت بخش خصوصی و خود مردم برای انجام این فعالیت‌ها استفاده کنند. این چند طرحی که به آنها اشاره شد، بویژه در بخش باشگاه‌های کتابخوانی که بحث مخاطبان کم سن و سال درمیان است اهمیت بسیاری در نهادینه کردن فرهنگ کتابخوانی در لایه‌های مختلف اجتماعی دارند. کودکان و نوجوانان امروز بیش از کتاب و سایر منابع مطالعاتی تحت تأثیر تلویزیون و همچنین تکنولوژی‌های نوین ارتباطی قرار دارند. بنابراین هر حرکتی که آنان را به سوی کتابخوانی تشویق کند اتفاق و قدم بسیار خوبی ست. عملی کردن این طرح‌ها در نهایت به برقراری تعامل بیشتر میان نهادهای مدنی و تشکل‌های مردم نهاد با مراکز فرهنگی می‌انجامد. به گمانم گروه‌هایی که در خلال این طرح‌ها شکل می‌گیرند قادر به طرح درخواست‌های خود برای دریافت کتاب از طریق مؤسسات دولتی و حتی ناشرانی که علاقه‌مند به فعالیت‌های فرهنگی هستند نیز خواهند بود. وزارت ارشاد هم می‌تواند کتاب‌هایی را که از طریق هیأت خرید کتاب تهیه می‌کنند در اختیار تشکل‌ها و نهادهای متقاضی قرار دهد. در این بین نکته مهم دیگری هم هست که نباید از آن غفلت کرد، اگر قرار است با همکاری متولیان فرهنگی کتابی به دست این باشگاه‌ها و تشکل‌ها برسد باید فارغ از گزینش‌هایی باشد که در کتابخانه‌های مدارس و مساجد شاهد آن هستیم. خود من در سال‌هایی که معلم بودم متأسفانه با کتابخانه‌های متعددی روبه‌رو شدم که با وجود قفسه‌های مملو از کتاب نه تنها تأثیری در جذب مخاطبان دانش‌آموز نداشتند بلکه آنان را از مطالعه هم دور می‌کردند. چرا؟ چون اغلب این کتابخانه‌ها بر اساس گزینش‌های ایدئولوژی زده تجهیز می‌شوند. دیگر وقت آن شده افرادی که مسئولیتی در کارهای فرهنگی دارند به این نکته توجه کنند که با تزریق خواسته‌های خود به مخاطبان راه به‌ جایی نمی‌برند؛ این مسأله بویژه وقتی بحث کتاب در میان باشد اهمیت بسیاری دارد. مسئولان فرهنگی تنها باید به بسترسازی و فراهم کردن مقدمات لازم برای انجام این کارها دست بزنند و از دخالت مستقیم پرهیز کنند. نکته دیگری که آن هم از معضلات کارهای سازمانی یا همان دولتی ست انجام نمایشی کارهاست؛ در بحث کتابخوانی از این اقدامات هم باید دوری کرد. اگر قرار به انجام کارها از سوی دولت‌ها باشد نمی‌توان منتظر گرم شدن آبی از سوی آنها شد؛ این خود مردم و تشکل‌های مردم نهاد هستند که کاری از عهده‌شان ساخته است.‌‌

کپی
نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.