اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • سه شنبه ۶ اسفند ۱۳۹۸
گوگرد زدایی در جهان در گفت‌و‌گو با رضا پدیدار،کارشناس ارشد انرژی

آغاز 2020 با دغدغه سولفور

آغاز 2020 با دغدغه سولفور
عطیه لباف خبرنگار

قیمت نفت کوره کم سولفور طی یک اتفاق کم‌سابقه از قیمت نفت گاز عبور کرده است با شروع سال 2020 میلادی، بسیاری از خطوط کشتیرانی جهان با معضل تأمین سوخت کم سولفور (گوگرد) مواجه شدند، چراکه هنوز پالایشگاه‌ها نتوانسته‌اند میزان سولفور تمام نفت کوره تولیدی خود را به زیر 0.5 درصد کاهش دهند و این موضوع با استاندارد مشخص شده همخوانی ندارد.

در ضمیمه کنوانسیون بین‌المللی جلوگیری از آلودگی کشتی‌ها (کنوانسیون مارپل) آمده است که تمامی مناطق جهان موظف هستند از اول ژانویه سال ۲۰۲۰ میلادی میزان گوگرد سوخت مصرفی خود را در ناوگان حمل و نقل دریایی به نیم درصد برسانند. مقرراتی مربوط به سازمان بین‌المللی دریانوردی که لازم الاجراست و در نتیجه تأکید مجامع بین‌المللی بر تدوین و تصویب مقررات سختگیرانه زیست محیطی تنظیم شده است.

برای بررسی اینکه در ایران و دیگر کشورهای جهان روند تولید این سوخت کم سولفور چگونه است و چه اتفاقاتی در پالایشگاه‌های دنیا در حال رقم خوردن است، سراغ رضا پدیدار، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی تهران رفتیم. او می‌گوید که دنیا نسبت به این قانون اعتراض دارد اما با سرعت در حال پیاده‌سازی آن است. پدیدار معتقد است که در چند هفته اخیر تأمین این سوخت به دغدغه جدی ناوگان حمل و نقل دریایی تبدیل شده اما بزودی شرایط بهتر خواهد شد. او می‌گوید که تولید کم نفت کوره کم گوگرد باعث شده است که به طور بی‌سابقه‌ای قیمت این سوخت افزایش یابد و رقیب بنزین و نفت گاز (گازوئیل) شود. اما احتمالاً با افزایش تولید این سوخت قیمت‌ها متعادل خواهد شد.
چقدر قوانین ناظر بر استفاده از سوخت نفت کوره کم گوگرد در ناوگان حمل‌ونقل دریایی جدی است؟
این موضوع در مقررات سازمان بین‌المللی دریانوردی IMO آمده است و تخلف از آن غیرقانونی است و این سازمان می‌تواند جلوی تردد کشتی‌ها را بگیرد. سازمان IMO در ضمیمه کنوانسیون بین‌المللی جلوگیری از آلودگی ناشی از کشتی‌ها صراحتاً به این موضوع اشاره کرده است. هدف آن هم کاهش منابع گوناگون آلودگی ناشی از کشتی هاست. استفاده از سوخت با سولفور بالا به‌معنای آلودگی عمدی محیط زیست است و مشمول قوانین و مقررات می‌شود.
اما با وجود این، هنوز قوانین به‌طور جدی به مرحله اجرا گذاشته نشده است. چراکه به تازگی وارد سال 2020 میلادی شده‌ایم و بسیاری از پالایشگاه‌های جهان نفت کوره‌ای را تولید می‌کنند که سولفور بالایی دارد. دسترسی محدود به نفت کوره کم سولفور باعث شده تا IMO با ملاحظات بیشتری به‌دنبال اجرای قوانین باشد. چراکه اجرای سختگیرانه آن در این برهه از زمان می‌تواند حمل‌و‌نقل دریایی را مختل کند و در بخش‌هایی مانند تردد نفتکش‌ها، عدم تأمین سوخت مورد نیاز ناوگان حمل‌ونقل به عدم تأمین تقاضای انرژی کشورهای جهان منجر خواهد شد.
به‌همین خاطر است که در مقررات مربوطه‌ بندی در نظر گرفته‌اند و اجازه داده‌اند که اگر کشتی یا نفتکشی امکان تأمین سوخت کم سولفور را نداشت و این موضوع را گزارش کرد، می‌تواند از سوخت با سولفور بالای نیم درصد استفاده کند.
آیا تاکنون کشتی‌ها اعتراضی به این موضوع نکرده اند؟
بله. اعتراضات هم از سوی کشتی‌هاست و هم از سوی پالایشگاه‌ها. به‌طوری که اکنون بسیاری از کشورهای جهان به‌دنبال تعلیق قانون مربوطه یا تعویق اجرای آن هستند.
یعنی مشکل تولید نفت کوره با سولفور بالا، دغدغه‌ای جهانی است؟
دقیقاً، کل دنیا اکنون با این مسأله مواجه‌اند.
کدام کشورها یا پالایشگاه‌ها به این موضوع اعتراض داشته‌اند؟
شنیده‌ام که تقریباً غالب پالایشگاه‌های تولید‌کننده نفت کوره به این مسأله معترض هستند. از پالایشگاه‌های امریکای جنوبی گرفته تا چین و هند. به‌هر حال دوسوم نفت کوره تولیدی جهان که به‌عنوان سوخت کشتی‌ها مصرف می‌شود، بالای ۲.۵ درصد گوگرد دارد. رساندن این درصد از گوگرد به رقمی پایین‌تر از نیم درصد کار آسانی نیست. هم نیازمند سرمایه‌گذاری است و هم به زمان احتیاج دارد. اما آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) اخیراً اعلام کرده که با سرعت قابل قبولی پالایشگاه‌ها در حال حرکت به سمت تولید نفت کوره کم گوگرد هستند و احتمالاً سازمان بین‌المللی دریانوردی به اجرای قانون ادامه خواهد داد.
چه میزان از نفت کوره‌ای که در دنیا تولید می‌شود، گوگرد کمتر از نیم درصد دارد؟
بر اساس آخرین آمار سال 2017، حدود 2 درصد از یک میلیون تن نفت کوره‌ای که هر روز در دنیا تولید می‌شود، گوگرد کمتر از نیم درصد دارد. البته این درصد الان بیشتر شده است اما هنوز میان کیفیت مورد نظر سازمان بین‌المللی دریانوردی و تولیدات پالایشگاه‌ها فاصله است. به همین خاطر اکنون قیمت نفت کوره کم سولفور از نفت گاز بیشتر شده و با قیمت بنزین در رقابت است. یعنی در کانال 600 دلار برای هر تن است. درحالی که به‌صورت عادی قیمت نفت کوره در محدوده 300 تا 350 دلار در تن معامله می‌شود.
یعنی قیمت نفت کوره که کالایی کم‌ارزش‌تر از بنزین و گازوئیل است، اکنون با این سوخت‌ها در رقابت است؟
بله. البته زمانی که عرضه نفت کوره کم گوگرد در جهان به رقم قانع‌کننده‌ای برسد و نیاز ناوگان حمل و نقل دریایی تأمین شود، دوباره قیمت این سوخت کاهش می‌یابد. اما تا آن زمان نفت کوره کم گوگرد فرآورده‌ای ارزشمند خواهد بود.
ابن مسأله باعث شده است که در برخی از پالایشگاه‌ها به‌جای تولید نفت گاز و بنزین، نفت کوره کم گوگرد تولید شود. چراکه هم آسان‌تر است و هم نیاز کشورها را به این سوخت مرتفع خواهد کرد. برای مثال شنیده می‌شود اکنون در کشور خودمان هم این اتفاق افتاده و در پالایشگاه شازند اراک با تولید نفت کوره کم گوگرد در حال تأمین نیاز ناوگان حمل‌و‌نقل دریایی هستیم. یعنی تولید نفت کوره کم گوگرد اولویت بالاتری نسبت به تولید سوخت‌های دیگر در این پالایشگاه پیدا کرده است. البته هم از نظر فنی و هم از نظر قیمتی صرفه دارد و کار درستی است.
به‌طور کلی وضعیت ایران چگونه است؟ آیا ایران در حال رعایت قوانین بین‌المللی دریانوردی است؟
آنطور که وزیر نفت در هفته گذشته گزارش داد، مشکلی وجود ندارد و جای نگرانی نیست. آقای زنگنه می‌گوید که در مهم‌ترین بخش کشتیرانی یعنی برای نفتکش‌ها هم هیچ اختلالی رخ نداده و نخواهد داد. او می‌گوید که اگر فعالیت پالایشگاه‌های کشور عادی باشد، مقدار نفت کوره تولیدی، روزانه حدود ۴۰ هزار تن است که ۱۳ هزار تن آن در پالایشگاه آبادان تولید و دوباره تصفیه می‌شود، حدود ۲۰ هزار تن نفت کوره با سولفور بالا داریم.
در پالایشگاه آبادان در حال تولید نفت کوره‌ای هستیم که سولفور زیر 2 درصد دارد. میزان گوگرد این نفت کوره حدود 1.5 درصد است.
اما همان‌طور که در پالایشگاه شازند اراک در حال تولید نفت کوره کم گوگرد هستیم، در پالایشگاه اصفهان نیز می‌توانستیم به تولید نفت کوره با گوگرد کمتر از نیم درصد برسیم. متأسفانه لغو قرارداد شرکت بزرگ کره‌ای «دایلیم» و عدم سرمایه‌گذاری آن در زمینه گسترش تأسیسات پالایشگاهی اصفهان مانع شد و امروز این تأسیسات را در پالایشگاه اصفهان نداریم. البته گفته می‌شود با اقداماتی که در دست اجراست، سال آینده به این تکنولوژی در پالایشگاه اصفهان دست می‌یابیم. علاوه بر پالایشگاه اصفهان، که هدف اصلی آن تولید نفت کوره کم گوگرد نیست، در بخش‌های دیگری نیز ، بهینه‌سازی در دستور کار قرار دارد. پالایشگاه‌های ایران باید نه تنها کاهش سولفور نفت کوره، بلکه کاهش تولید این سوخت را دنبال کنند.
میزان گوگرد آن 20 هزار تن نفت کوره‌ای که حاوی سولفور بالاست، چقدر است؟
بین 2.5 تا 5 درصد.
 باید با این سوخت چکار کرد؟
بهترین گزینه کاهش تولید آن یا تولید نفت کوره کم سولفور با بهینه‌سازی پالایشگاه‌هاست. در غیر این صورت یا باید دست به بانکرینگ زد یا آن را سوزاند که این مسأله منجر به افزایش آلاینده‌های زیست محیطی خواهد شد.
آیا تحریم‌ها تأثیری روی این روند بهینه‌سازی ندارد؟
تکنولوژی مورد نیاز کاهش سولفور ساده و قابل دستیابی است. مشکل اصلی سرمایه است که تحریم‌ها اجازه تأمین کم دغدغه آن را نمی‌دهد.
گفته می‌شود برای حل این مشکل یعنی کاهش تولید نفت کوره و ارتقای تولیدات به نفت کوره کم گوگرد، ایران نیازمند ۱۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری است که البته در شرایط کنونی تأمین آن بسیار دشوار است.
قطعاً تحریم‌ها بی‌تأثیر نیست. این تحریم‌های ناعادلانه، مشکلات زیست محیطی برای ایران و دنیا به‌همراه خواهد داشت. البته تحریم‌های امریکا باعث شده که ترددهای دریایی ایران کمتر شود و از این روست که می‌گوییم تأمین سوخت مورد نیاز کشتی‌های کشور بویژه نفتکش‌ها بدون مشکل در حال انجام است.
علاوه بر این، راهکارهای دیگری هم برای کاهش گوگرد وجود دارد که می‌توانیم سراغ آنها نیز برویم. در قانون کنوانسیون مارپل آمده است که یا باید میزان سولفور نفت کوره مصرفی کمتر از نیم درصد باشد یا سیستم‌های Scrubber روی شناورها و کشتی‌ها نصب شود. این سیستم کاهنده آلودگی سولفور است. با نصب آن، کشتی سوخت با میزان بالاتری از سولفور را هم می‌تواند استفاده کند. درست است که این سیستم نیز هزینه بر است اما یک راهکار جدی است که سازمان‌های بین‌المللی پیشنهاد می‌دهند. روش‌های دیگری هم مانند مخلوط نفت‌ کوره با مواد شیمیایی وجود دارد. باید با مجموعه این راهکارها به یک شرایط ایستا و پایدار برسیم. اکنون کشتی‌هایی که از ایران به سمت هند، آسیای جنوب شرقی، چین و دیگر کشورها می‌روند، نگرانی‌هایی دارند و باید تکلیف این بخش مشخص شود.



 

کپی
ن