اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • پنج شنبه ۱ اسفند ۱۳۹۸
در مراسم سالگرد درگذشت اولین نخست‌وزیر پس از انقلاب تشریح شد

میراث بازرگان برای امروز ایران

میراث بازرگان برای امروز ایران

گروه سیاسی/ همایش «بازرگان؛ اصلاحات و نقد انقلاب» به‌مناسبت بیست و پنجمین سالروز درگذشت مهدی بازرگان، اولین نخست‌وزیر انقلاب اسلامی، روز پنجشنبه در کانون توحید برگزار شد. در این همایش محمدمهدی جعفری، سیدعلی میرموسوی، سارا شریعتی، بیژن عبدالملکی و احسان مالکی‌پور به ایراد سخنانی در رابطه با میراث و منش مرحوم بازرگان پرداختند.

به‌گزارش ایرنا سیدعلی میرموسوی، رئیس دانشکده علوم سیاسی دانشگاه مفید، در این مراسم با توصیف مرحوم بازرگان به‌عنوان فردی که هرچه از او دور‌تر می‌شویم، به دوراندیشی او بیشتر واقف می‌شویم، گفت: بازرگان طبق تعاریف اندیشمندان مختلف، یک روشنفکر بود. اما سرشت و سبک روشنفکری او چگونه بود و میراث روشنفکری او برای امروز ما چیست؟ این استاد حوزه وجه تمایز روشنفکری دینی بازرگان را با دیگران  اینگونه بیان کرد: بازرگان از امکانات درونی سنت دینی بویژه قرآن بهره می‌برد، او وجه‌کنشگری و عملگرایی پررنگی داشت. وی افزود: یکی از مشکلات روشنفکران دینی این بود که تحول را فقط از بعد تحول معرفتی پیگیری کرده‌اند، اما بازرگان خلاف این روش را داشت. او به تحول وجه نهادی هم توجه داشت. میر موسوی درباره میراث روشنفکری بازرگان برای انسان امروز گفت: در بعد فکری مهم‌ترین میراث‌های بازرگان برای امروز اول تأسیس فکری غیر حوزوی در تفسیر مذهب است و دوم ارائه تفسیری دموکراتیک از اسلام. تفسیری که در آن آشتی دین و علم پررنگ بود و نگاهی تکاملی به دین داشت.  هویت ملی را در کنار هویت دینی تعریف می‌کرد و ضمن توجه به قانون طبیعت در فهم دین، اخلاق‌گرایی را غایت دین می‌دانست. عضو هیأت علمی دانشگاه مفید ادامه داد: میراث عملی بازرگان برای امروز اخلاق اصلاح‌طلبی و مقاومت اوست.
نیاز امروز جامعه، دین بر اساس اخلاق است
سارا شریعتی دیگر سخنران این مراسم هم بازرگان را سرسلسله تمامی نحله‌های روشنفکری دینی دانست. این عضو هیأت علمی دانشکده علوم اجتماعی تهران ویژگی نحله‌های روشنفکری دینی در جهان اسلام را قرار گرفتن تمامی آنها در آزمون قدرت سیاسی دانست و گفت: برخلاف نحله‌های روشنفکری دینی در اروپا، در جهان اسلام همه گرایش‌های مختلف روشنفکری دینی با محنتی به‌نام قدرت سیاسی مواجه شدند که منجر به انحراف، سرکوب یا توقف این پروژه‌ها شده است. شریعتی با بیان اینکه مهدی بازرگان جدا از نقش سیاسی، یک میراث پر بار فکری نیز دارد، افزود: این میراث فکری را می‌توان در همبستگی میان سه حوزه دین (اصلاح فکر دینی)، اخلاق (اخلاق کار و مسئولیت) و جامعه (تأکید بر کار اجتماعی، انجمنی و جمعی) تعریف کرد. سه حوزه‌ای که در اندیشه بازرگان، در ربط با یکدیگر فهم و تعریف می شوند.  این استاد دانشگاه پروژه بازرگان را دارای سه ضلع دین، اخلاق و جامعه دانست و افزود: هرچند اندیشه بازرگان وجوه متفاوتی برای بازخوانی و نقد و گفت‌و‌گو دارد، اما از نگاه من به‌عنوان یک جامعه شناس معتقدم در شرایط امروز جامعه ما نیاز داریم تا دین را بر اساس اخلاق فعال کنیم. به همین دلیل باید به‌صورت بندی، مفهوم‌بندی و مسأله‌پردازی اخلاق از دید بازرگان بپردازیم. در جامعه‌ای که این روزها بشدت به سمت دو قطبی‌های مرگبار می‌رود، ما برای اینکه بتوانیم مجدداً به همدیگر اعتماد کنیم، باید میراث اجتماعی بازرگان را فعال کنیم؛ میراثی که به گفته خود بازرگان در مقابله با استبداد، خودبینی، خودخواهی وخودرایی نمود پیدا می‌کرد.
نقد و دفاع از بازرگان
بیژن عبدالکریمی، دانشیار گروه فلسفه دانشگاه آزاد نیز در سخنان خود در این مراسم بر این نکته تأکید داشت که «درس بزرگ بازرگان این بود که اجازه ندهیم جو حاکم بر جامعه بر ما غلبه پیدا کند.»  عبدالکریمی معتقد است: «بازرگان جامعه را به میانه روی دعوت کرد که برخلاف اتهامات موجود ناشی از خصلت‌های بورژواگرانه و سازشکارانه بازرگان نبود بلکه ناشی از عمق تجربیات سیاسی او بود.
بازرگان هرگز از اصول اخلاقی و سیاسی خود کوتاه نیامد و سازش نکرد و با سهولت از قدرت کناره گرفت و در عین حال کشور را ترک نکرد.» این استاد فلسفه با بیان اینکه «امروز نیز گوش جامعه ما نسبت به شنیدن منطق سیاسی بازرگان کر شده» راه مراقبت از میراث بازرگان را «گفت‌و‌گویی واقعی با میراث او و طرح پرسش‌های انتقادی درباره تفکر بازرگان» دانست. او «عقب افتادگی فکری، استعمار خارجی و استبداد داخلی» را سه دغدغه بازرگان دانست. عبدالکریمی در نقد بازرگان نیز گفت: «بازرگان بزرگ نیز هرگز درنیافت که نیل به آزادی اجتماعی و سیاسی امری صرفاً فرهنگی و سیاسی نیست و حاصل ظهور جامعه مدنی است. بازرگان بزرگ و یارانش هرگز به این پروبلماتیک نیندیشیدند. در جوامع توسعه نایافته مانند جامعه ما خشونت ذاتی همه دولت‌های شبه مدرن را با کدام نیرویی می‌توان مهار کرد؟»
پیام عبدالعلی بازرگان
در این مراسم همچنین پیام تصویری عبدالعلی بازرگان، فرزند مهدی بازرگان نمایش داده شد.

کپی
نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.