اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • جمعه ۲ اسفند ۱۳۹۸

واکاوی علل حضور نظامی ترکیه در بحران لیبی و آینده آن

قمار بزرگ اردوغان در لیبی

قمار بزرگ اردوغان در لیبی
سینان اولگن مترجم: فرحناز دهقی

رجب طیب اردوغان، ریاست جمهوری ترکیه، هفته گذشته نخستین گام‌های عملی کردن طرح نظامی خود برای لیبی را برداشت و ارتش ترکیه را راهی این کشور کرد و در همان هفته نخست هم 3 کشته و 6 زخمی در این راه داد. ترکیه هدف خود از اجرا کردن این طرح را، محافظت از طرابلس و کمک به دولت وفاق ملی که مورد حمایت سازمان ملل است عنوان کرده و مدعی است، می‎خواهد به این دولت کمک کند تا بتواند در صحنه قدرت و در میان رقبای خود باقی بماند. اما برخی ناظران اقدام ترکیه را در جهت امیال آنکارا برای توسعه نفوذ خود عنوان کرده‎اند.

 از دیدگاه آنکارا، مداخله نظامی در بحران لیبی برای تضمین دفاع و امنیت ترکیه ضروری است، ضمن آنکه می‌تواند باعث ایجاد ثبات میان دولت وفاق ملی به نخست‌وزیری فائز السراج و ارتش ملی لیبی به رهبری خلیفه حفتر شود. محاسبات ترکیه اینگونه است که از این طریق می‌توان به دو طرف فشار آورد تا بر سر میز مذاکره بنشینند و بیش از آنکه بحران سیاسی در این کشور طولانی شود، مسیر رسیدن به ثبات سیاسی هموار شود.
اما سؤال اساسی این است که این نقشه‌ها در نمایش پرهیاهویی که دیگر بازیگران مثل مصر، امارات متحده عربی و تازه‌واردانی مانند روسیه در آن به ایفای نقش می‌پردازند و فعالانه علیه اهداف ترکیه در تلاش هستند، چقدر می‌توانند به ثمر بنشینند.
انگیزه مداخله نظامی اردوغان در لیبی از میل به حفاظت از توافق دوجانبه دسامبر سال گذشته با دولت لیبی بر سر محدود کردن مرزهای دریایی در مدیترانه نشأت گرفته است. ترکیه سال‌ها با قبرس و یونان بر سر حقوق مدیترانه شرقی دچار مشکل بود. ترکیه و یونان پس از نیم دهه مذاکره اکنون به توافقی رسیده‌اند که براساس آن اختیار منابع مشترک در مدیترانه و دریای اژه را میان خود تقسیم کنند. این اختلاف با انفصال‌های سیاسی در قبرس و راه‌حل ترکیه برای اطمینان یافتن از تقسیم عادلانه منافع مالی بالقوه برای ترک‌های قبرس ترکیب شده است.
طی سال‌های اخیر، سیاست منطقه‌ای بی‌اقبال ترکیه با حمایت بی‌قید و شرط از گروه اخوان‌المسلمین سبب شده، مصر و رژیم صهیونیستی هم با این کشور دچار اختلاف‌های مهمی شوند. در نتیجه، ترکیه با گروه‌هایی از ملیت‌های مختلف روبه‌رو شده که بشدت بر توزیع منافع منابع طبیعی مدیترانه شرقی به ترکیه تاثیرگذار است.
برای اردوغان توافق با لیبی فرمولی برای شکست انزوای ترکیه و قدمی به سوی به زعم او توزیع عادلانه‌تر منابع مدیترانه شرقی است. اما توافق ماه گذشته حاوی بده-بستان دیگری هم هست: دولت وفاق ملی لیبی به ازای امضای این قرارداد، از آنکارا خواسته در برابر حفتر از آن حمایت نظامی کند. اگر از زاویه‌ای دورتر به این ماجرا نگاه کنیم، می‌بینیم مداخله نظامی ترکیه در لیبی بهای شکست سیاست‌های منطقه‌ای این کشور است که منافع ژئوپلیتیکی درازمدت این کشور را با خطر روبه‌رو کرده است.
با این مداخله، خطرات پیش روی دولت ترکیه دو برابر شده است. نخست، چالش‌های داخلی گریبانگیر آن خواهند شد. برخلاف مداخله نظامی ترکیه در سوریه، مداخله این کشور در لیبی با حمایت مختصری از سوی مردم همراه است. براساس تحقیقی که مؤسسه تحقیقاتی اقتصادی استانبول صورت داده، تنها 34 درصد مردم این کشور مدافع این تصمیم هستند و 58 درصد دیگر مخالف حضور نظامیان خود در لیبی هستند. بنابراین اگر ترکیه بیش از دو هفته اخیر خسارتی ببیند و سربازانی را از دست بدهد، خشم مردم این کشور علیه اردوغان افزایش می‌یابد.
ریسک دوم مربوط به عملیات ارتش ترکیه می‌شود. ترکیه قرار است در جایی کیلومترها دور از خانه دست به عملیات بزند اما نه برنامه واضحی برای نیازهای لجستیکی‌اش دارد و نه راه‌حلی برای دشمنی که به انبار تسلیحات نظامی مصر دسترسی بی قید و شرط دارد، در نظر گرفته است. اما دیگر چالش مهم ترکیه، فقدان نیرو و حریم هوایی خواهد بود. تسلیحات هوایی ترکیه در برابر نیروی هوایی حفتر که جت‌های جنگی امارات و پایگاه‌های مصر را در اختیار دارد بشدت ضعیف است. آنکارا که خود به این ضعف‌ها آگاه است، مشتاقانه در پی پیدا کردن نقش غیرتهاجمی است و می‌خواهد واحدهای نظامی ترکیه تنها در نقش مشاوران نظامی و استراتژیست در لیبی فعال باشند و در نهایت تسلیحات خود را در اختیار نیروهای دولت وفاق ملی بگذارند. حتی یاسین اوکتای، مشاور رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه در گفت‌وگو با سایت ینی شفق با اشاره به ارسال نیرو به لیبی توسط آنکارا صراحتاً گفت که حضور ترکیه در لیبی به خاطر جنگ و درگیری نیست و درصدد همکاری با مصر است.
راهی که امروز ترکیه در پیش گرفته، بارها و بارها پیش از آن امتحان شده است. برخی دولت‌ها به حمایت از گروه‌های نظامی اپوزیسیون پرداخته‌اند و به طور مشخص، مصر و امارات متحده عربی مداخله ترکیه در لیبی را به عنوان فرصتی برای صدمه زدن به اردوغان می‌بینند.
برای دیدن نتیجه این مداخله باید زمان بگذرد و ببینیم قاهره و ابوظبی تصمیم به کاهش نقش نظامی خود در لیبی می‌گیرند یا نه.  برای رسیدن به این نتیجه، ترکیه دست به دامان روسیه شده است و امیدوارانه حمایت مسکو را طلب کرده است. اردوغان و ولادیمیر پوتین هفته گذشته در لیبی درخواست اعلام آتش‌بس کردند اما حفتر مسکو را بدون امضای توافق آتش‌بس با دولت وفاق ملی ترک کرد. در واقع نفوذ روسیه در مقایسه با مصر محدود است. بنابراین برای رسیدن به هرگونه ثبات در این کشور، باید به آن سوی معادله که شامل مصر و امارات می‌شود، بیش از پیش توجه کرد.
منبع: Bloomberg
کپی
نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.