اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • دوشنبه ۵ اسفند ۱۳۹۸
تحلیلی از دکتر مهدی محسنیان راد(استاد ارتباطات)

مخاطبِ امروز چه محتوایی را طلب می‌کند؟

مخاطبِ امروز چه محتوایی را طلب می‌کند؟

در گذشته ما با پدیده «کم برای زیاد» مواجه بودیم؛ یعنی عده‌ای کم برای عده‌ای زیاد تولید خبر و محتوی می‌کردند. اما به تدریج ما با پدیده «زیاد به کم» مواجهه شدیم؛ به این معنا که عده زیادی برای عده کمی تولید محتوا می‌کنند. اتفاق بعدی قابل پیش‌بینی «کم برای کم» است؛ به این معنا که گروهی در یک شبکه، تجربیات خود را به اشتراک می‌گذارند.

در خصوص audience یک نگاه در جهان و یک نگاه در ایران وجود دارد که هر دو نگاه را باید توضیح داد. واقعیت این است که نگاه به مخاطب در یک دوره‌ای هم در ایران و هم در غرب یکسان بود اما به تدریج نگاه به مخاطب در غرب شروع به تغییر کرد و به تبع آن، در ایران نیز کمابیش تغییراتی در تلقی ما از مخاطب رخ داد. فارغ از این تغییر برداشت، باید به این نکته نیز توجه کرد که در ایران مجدد یک بازگشت به گذشته اتفاق افتاد و مخاطب دو معنا پیدا کرد؛ نخست، یک مفهوم غربی و دوم یک مفهوم ایرانی - اسلامی.

 نخستین بار اصطلاح audience را می‌توان در کارهای ارسطو ردگیری کرد. او audience را در کتاب «رتوریک» خود در خصوص کسی که مورد «خطابه» قرار گرفته است، بکار می‌برد. بنابراین کسی که در مقابل منبر می‌نشست نیز مخاطب خوانده می‌شد. به این اعتبار، ما از قرن پنجم و ششم هجری می‌توانیم از مخاطب حرف بزنیم.

وقتی در سال 1605 (دوره صفویه) برای نخستین‌بار «روزنامه» به مفهوم امروز در آلمان منتشر ‌شد، هدف فروش اخبار بود. بعد از انتشار این روزنامه همان اصطلاح «مخاطب» که برای افراد پای منبرها بکار می‌رفت، برای خوانندگان روزنامه نیز  بکار گرفته شد.

حتی وقتی در سال 1920 رادیو اختراع شد، باز به شنودگانaudience  اطلاق شد. کاری که «ویلبر شرام» در مدل ارتباطی خود انجام داد این بود که به جای مخاطب، هوشمندانه از مفهوم «مقصد» استفاده کرد. فرق «مقصد» با «مخاطب» این است که وقتی خبر را به مقصد می‌رسانیم دیگر اطلاعی از چگونگی مواجهه مقصد با خبر نداریم.

وقتی از اصطلاحmass media  استفاده می‌کنیم، مقصودمان توده‌ای بودن رسانه نیست بلکه مقصود «توده‌ای بودن مخاطب» است. آن زمان که تلویزیون ایران تنها دو کانال داشت، همان دو کانال، انبوهی از مخاطب داشت که این مخاطبان یکدیگر را نمی‌شناختند، پراکنده بودند و در یک فضای جغرافیایی بزرگ قرار داشتند و با هم هیچ ویژگی مشترک و تعاملی هم نداشتند، فقط زیر تابش این پیام بودند.

تا 1992 تلویزیون ایران mass بشمار می‌رفت اما با آمدن ماهواره mass بودنش آسیب دید و به تدریج با آمدن بازار پیام، توده‌ای بودن مخاطب جای خود را به «ارتباط‌گیر گزینشگر» داد. البته هنوز بازار پیام فرا نرسیده است اما در میانه گذر از دهکده جهانی به بازار پیام، یک اتفاق دیگری افتاد. در سال 2010 در آخرین کتاب دنیس مک‌کویل نظریه‌پرداز برجسته ارتباطات عنوان شد که  mass media قبل از اینکه به بازار پیام بیاید، رو به پایان است.

در این فضاmass audience  در حال تغییر است. در میانه راه دهکده جهانی و بازار پیام می‌بینیم که به کمک شبکه‌های اجتماعی و بویژه با نسل‌های جدید تلفن‌های همراه هوشمند، سایت‌هایی ایجاد شد که تعداد مخاطبان‌شان از تعداد مخاطبان روزنامه‌ها و حتی ممکن است که از مجموع بینندگان یکی از کانال‌های تلویزیونی نیز بیشتر باشد.

در کتاب «رسانه‌شناسی» (که در آستانه چاپ است) آخرین نظریات در خصوص تحولاتی که در باب مخاطب در حال رخ دادن است، را آورده‌ام. در گذشته ما با پدیده «کم برای زیاد» مواجه بودیم؛ یعنی عده‌ای کم برای عده‌ای زیاد تولید خبر و محتوی می‌کردند. اما به تدریج ما با پدیده «زیاد به کم» مواجهه شدیم؛ به این معنا که عده زیادی برای عده کمی تولید محتوا می‌کنند. اتفاق بعدی قابل پیش‌بینی «کم برای کم» است؛ به این معنا که گروهی در یک شبکه، تجربیات خود را به اشتراک می‌گذارند. منظور این است که، آن چیزی که امروز اهمیت دارد، نیازی است که خود مخاطب احساس می‌کند و این احساس را از طریق پرسشنامه در اختیار ما نمی‌گذارد.

به این اعتبار می‌توان گفت تحلیل رفتار مخاطب امروز تا اندازه‌ای غیرقابل پیش‌بینی است؛ به عنوان مثال کتاب «انسان خردمند» با وجود محتوای سنگینی که دارد ظرف یکسال 12 بار تجدید چاپ می‌شود آن هم در جامعه‌ای که فرض گرفته شده است که مردم به خواندن مطالب کوتاه و ساده‌فهم شبکه‌های اجتماعی عادت کرده‌اند!

کپی
نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.