اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • چهارشنبه ۲ بهمن ۱۳۹۸
اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران
مجمع گفت‌وگوی تهران روز گذشته با حضور شماری از مقام‌های دیپلماتیک و صاحبنظران بین‌الملل برگزار شد

گفت‌وگو برای منطقه در تهران

گفت‌وگو برای منطقه در تهران
مریم سالاری خبرنگار دیپلماسی

ایران روز گذشته و درست چهار روز بعد از حمله تروریستی امریکا علیه فرمانده سپاه قدس ایران، میزبان رویدادی موسوم به «مجمع گفت‌وگوی تهران» بود که در آن گفت‌وگو و رایزنی پیرامون ابتکار عمل صلح هرمز به عنوان دعوت دیرپای جمهوری اسلامی از همسایگانش مورد پیگیری قرار گرفت.

مجمع تهران پذیرای 50 میهمان دیپلماتیک از جمله یوسف بن علوی، وزیر امور خارجه عمان و حامد کرزای، رئیس جمهوری پیشین افغانستان و مسئولانی از کشورهای منطقه از جمله عراق، ترکیه، قطر، روسیه، کویت، امارات، بحرین و همچنین سفرای مقیم تهران بود. نشست روز گذشته که برنامه‌ریزی برای انجام آن از هفته‌های گذشته صورت گرفته بود، در شرایطی انجام شد که فرمانده سپاه قدس ایستاده در صف مقدم مبارزه با داعش، جمعه گذشته هدف اقدام تروریستی دولت امریکا قرار گرفت و به شهادت رسید. فرمانده‌ای که با ایستادن شانه به شانه کنار سربازان از هر مذهب و قومی حسی از همدلی و هم‌افزایی را در منطقه ایجاد کرد که ضرورت غیرقابل انکار پیروزی در مبارزه بود و در نهایت با حضور مستمر در همه جبهه‌های مبارزه با داعش در گستره وسیعی از عراق تا سوریه در برابر روندی ایستاد که می‌توانست زبانه‌های جنگی دیگر در درون عراق را شعله‌ور کند. در چنین شرایطی بود که وزیر امور خارجه ایران، بن علوی و حامد کرزای در نخستین جلسه روز گذشته تحت تأثیر واقعه شهادت سردار ایرانی سخن آغاز کردند و بر جدی‌تر گرفتن راهکار گفت‌وگو در منطقه و بی‌اعتنایی به بازیگران خارج منطقه تأکید داشتند. چه  ظریف با بیان اینکه شمارش معکوس برای خروج امریکا از منطقه آغاز شده است، به کشورهای خاورمیانه توصیه کرد که روی اسب باخته شرط‌بندی نکنند. مجمع گفت‌وگوی تهران علاوه بر این، برگزارکننده چندین جلسه دیگر و میزبان چهره‌هایی از عراق، ترکیه، قطر، چین و ایتالیا بود که یافتن زمینه‌های مشترک همگرایی در بحبوحه اوجگیری تنش در منطقه را مورد تأکید قرار دادند.
زدودن تصویر مخدوش ایران‌هراسی
مجمع گفت‌وگوی تهران با هدف زدودن تصویر مخدوشی که از سوی برخی کشورها پیرامون نقش‌آفرینی منطقه‌ای جمهوری اسلامی ترسیم شده در عین حال تبیین کننده طرح ابتکاری آن با هدف ایجاد زمینه‌های مناسب برای رسیدن بازیگران این حوزه به یک درک مشترک از واقعیت موجود منطقه و راه‌های تحقق وضعیت مطلوب در دوره جدید بود. طرحی که  برای تبدیل شدن به یک الگوواره اجرایی با مخالفت‌ها و موانع داخلی و خارجی متعددی مواجه است. چه روابط ایران با شماری از کشورهای منطقه هیچ گاه بر یک مدار نگردیده است. اگر چه حتی در سال‌های پیش از انقلاب اسلامی،‌ قرابت مستمری میان ایران و اغلب بازیگران منطقه‌ای وجود نداشت؛ اما فراز و فرود دهه‌ها رابطه و وقوع چندین بحران نشان داده است که تنش‌ها هرچند طولانی به اقتضای ضرورت‌های حاکم بر ژئوپلتیک کشورها فراز و فرود می‌گیرند. مضمون رقابت آمیز «نفوذ»، شماری از کشورهای عربی از جمله عربستان را در رقابت با قدرت منطقه‌ای رقیب خود طی سال‌های اخیر به زورآزمایی‌های ماجراجویانه‌ای در فراسوی مرزهای خود کشانده است اما آنچه تاکنون رخ داده، آن است که گرچه آنها طی سال‌های گذشته توانسته‌اند با به رخ کشیدن دلارهای نفتی نام ائتلاف عربی به رهبری خود را از فهرست سیاه مسئولان کشتار مردم بی دفاع یمن، خارج کنند اما به نظر می‌رسد در نزاع خودساخته‌ای که با ایران بر سر نفوذ منطقه‌ای رقم زده‌اند، چه با سلاح نفت و چه با ابزار حمایت از تروریسم تکفیری با چیزی جز شکست مواجه نشده‌اند.
مجموعه‌ای از موشک‌‌های کروز و پهپادهایی که چند ماه پیش به میدان نفتی عربستان سعودی برخورد کرد، بیش از هر چیز حمله به اردوگاهی به رهبری امریکا بود که کوشیده بود با کمک متحدان منطقه‌ای‌اش، نقش و جایگاه منطقه‌ای ایران را از میان ببرد. حملاتی که دونالد ترامپ، رئیس جمهوری امریکا پس از وقوع آن و برای اعاده حیثیت از دست رفته خود، فرمانده پرآوازه ایرانی را در نبردی نابرابر به شهادت رساند تا بی توجه به عواقب جدی آن برای خاورمیانه پرالتهاب، نمدی برای دور بعدی انتخابات خود بافته باشد. با این وجود باز این ایران بود که روز گذشته فارغ از سایه گریزناپذیر جدال بر مناسبات تهران و واشنگتن، دست دوستی به سوی همه کشورهای منطقه دراز کرد و همچنان از ضرورت گفت‌وگوی درون منطقه‌ای سخن گفت.
گفت‌وگوی فراگیر
کشورهایی که حضور و نفوذ ایران را در منطقه و کشورهای عربی  همچون عراق، لبنان، سوریه و یمن  به عنوان یک تهدید بالقوه برای خود تصور می‌کردند و برنمی‌تابیدند، اینک با واقعیت ایرانی مواجه شده‌اند که درهای رابطه‌اش را به سوی همسایگان و کشورهای منطقه‌ای یکی پس از دیگری گشوده و عمق راهبرد سیاست خارجی‌اش را به مذاکراتی تحمیل کرده است که پیش‌تر امکانپذیر نبود. سوریه و عراق از جمله موضوعاتی بودند که نیاز به تحرک دیپلماتیک ویژه تهران داشتند و مقام‌های دیپلماتیک تهران کوشیدند نهایت تأثیرگذاری ایران را در خلال مذاکراتی چون «آستانه» به منصه ظهور بگذارند.
در امتداد چنین نقشی مقام‌های ایرانی برای چاره‌جویی بحران‌های جاری که همچنان رد پای ائتلاف‌های ناموزون عربی در آن دیده می‌شود، نسخه صلح تجویز کرده‌اند. حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران در سخنرانی سالانه خود در مجمع عمومی سازمان ملل از طرح صلح هرمز سخن گفت. طرحی که به گفته او، جمهوری اسلامی بر پایه آن به دنبال ایجاد همکاری دسته جمعی درون منطقه خلیج فارس است. گرچه شماری از منتقدان این ایده را در شرایطی که تنش‌های منطقه‌ای فرساینده به اوج رسیده است، تعارفی برای همگرایی تلقی کردند اما ماه‌ها بعد تکرار این نظریه به وجه گسترده‌تر از زبان محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، تأکید او بر امضای پیمان عدم تجاوز، ارسال طرح مکتوب به هشت کشور منطقه‌ای از جمله کشورهای شورای همکاری خلیج فارس یعنی، عراق، عربستان، عمان، بحرین، قطر، کویت و امارات و برگزاری مجمع گفت‌وگوی تهران نشان داد که این نظریه تعارف نیست، تصمیم است. در این طرح رایزنی و گفت‌وگو با عربستان و امارات که در نقطه تعارض  رقابت‌های منطقه‌ای با ایران قرار دارند همانقدر اهمیت دارد که رایزنی مستمر با کشورهای نزدیکی چون عراق و عمان. اما سؤال این است که این ایده تا چه میزان با توجه به واقعیات منطقه به ویژه پس از ماجرای تروریستی اخیر امریکا علیه ایران قابلیت اجرایی شدن دارد و اینکه آیا در حد یک تئوری باقی خواهد ماند؟
در این میان تلاش عربستان سعودی و معدودی دیگر از کشورهای منطقه علیه ایران با صرف نظر از دلایل و زمینه‌های آن اگر چه به فهم منتقدان، مانعی جدی برای انجام گفت وگوهای جدی بازیگران منطقه ای به شمار می‌آید اما نباید از زاویه دیگر این امتناع غافل شد که رفتار منفعلانه در قبال روایت سازی جعلی دشمنان و سوق بیشتر کشورهای این حوزه به سمت و سوی این روایت به دلیل یک ایران هراسی موهوم هیچ کمکی به حل بحران‌های منطقه و آرمان پایان بخشیدن به تنش و ایجاد ثبات و امنیت نخواهد کرد.
مجمع گفت‌وگوی تهران در چنین فضایی با هدف تبیین ابعاد پیدا و پنهان درباره دکترین پیشنهادی ایران برگزار شد. گرچه دیدگاه‌های مطرح شده در این زمینه حکایت از آن دارد که این پیشنهاد برای تبدیل شدن به یک راهبرد اجرایی، نیازمند تبیین بیشتر جزئیات و راهکارهاست اما مهم‌تر از آن برداشتن گام نخست یعنی ایجاد وفاق و اجماعی درونی در قبال یک سیاست همسو در منطقه ضروری به نظر می‌رسید.
گفت‌وگو با کشورهای پیرامونی برای اثبات ضرورت تغییر پارادایم حاکم بر مناسبات کشورهای غرب آسیا از قلب ایران و در اوج بحران آغاز شد. روندی که شاید به جرات بتوان گفت می‌تواند بخش قابل اعتنایی از مجموعه سرفصل‌های قابل طرح در یک گفت‌وگوی فراگیر منطقه‌ای باشد.

کپی
نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

آخرین اخبار
پربازدیدها