اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • شنبه ۵ بهمن ۱۳۹۸
اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

کلمات کلیدی

اندر لزوم جسارت تصمیم گیری

اندر لزوم جسارت تصمیم گیری
میکائیل عظیمی مدرس دانشگاه

وقتی سخن از صندوق‌های بازنشستگی در میان باشد، شنیدن از بحران و وخامت اوضاع، توجه‌ها را جلب نمی‌کند. هر چند بحران و وخامت در دیگر موارد، راه را بر کاهش طنین این واژه هموار کرده، اما چند صباحی است که وضعیت صندوق‌های بازنشستگی در ایران را نه مشکل و نه چالش، که ابرچالش خوانده‌اند و گوش و جان عموم با بحرانی خواندن اوضاع صندوق‌ها واکنش شگفت‌زده‌ای ندارد.

 چه برای ما عادی شده باشد، چه نشده باشد؛ اوضاع صندوق‌های بازنشستگی در ایران «وخیم» است و بحرانی. اما در این فقره نیز نکته بسیار مهم و تعیین‌کننده‌ای نهفته است که کمتر مورد توجه بوده زیرا وقتی سخن از بحران در این صندوق‌ها به میان می‌آید، بیش و پیش از هر مسأله‌ای، چالش نقدینگی آنها و دشواری تأمین منابع لازم برای پرداخت تعهدات «جاری» مطرح می‌شود. حال آن که به نظر می‌رسد ابعاد بحران در صندوق‌ها بسی فراتر از معضل نقدینگی است؛ چرا که در ارزیابی اوضاع این صندوق‌ها «پایداری مالی» تنها یکی از معیارها بوده که در کنار آن معیارهای دیگری چون جامعیت خدمات، فراگیری پوشش، کفایت مزایا و حکمرانی خوب نیز باید مدنظر باشند. از این روی، صندوق‌های بازنشستگی در کشور، به جز معیار جامعیت، نمره قبولی نمی‌گیرند و در معیار حکمرانی خوب، شرایطی بس ناگوار را تجربه می‌کنند.
هر چه هست، پس از شکل‌گیری مجلس شورای ملی در پی انقلاب مشروطه و ورود ایرانیان به دنیایی تازه، از آن روزگار تا به امروز، ایرانیان تجربه درخور توجهی در تأمین و ارائه خدمات بازنشستگی داشته‌اند. این تاریخ و تجربه ایشان را امروز به جایی رسانده که در ایران 18 صندوق بازنشستگی فعالیت دارند: سازمان تأمین اجتماعی، صندوق بازنشستگی کشوری، صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر، سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح، صندوق کارکنان بانک‌ها، صندوق کارکنان صنعت نفت، صندوق وکلای دادگستری، صندوق کارکنان صدا و سیما، صندوق بازنشستگی کارکنان بانک مرکزی، صندوق ویژه کارکنان بیمه ایران و 8 صندوق دیگر. در میان اینها 4 صندوق نخست، صندوق‌های اصلی و بزرگ محسوب شده و سایر صندوق‌ها با عنوان صندوق‌های اختصاصی یاد می‌شوند. این صندوق‌ها قریب به پنج میلیون نفر بازنشسته دارند که هر ماهه به ایشان مستمری بازنشستگی پرداخت می‌کنند. البته باید گفت فقط در مورد صندوق بازنشستگی کشوری این رقم به بیش از یک میلیون و 400 هزار نفر و در سازمان تأمین اجتماعی بیش از سه میلیون نفر است. در نتیجه بیش از 90 درصد از بازنشستگان در ایران از این دو صندوق مستمری دریافت می‌کنند. اما فارغ از این ارقام، آنچه نشان از بحران نقدینگی دارد را شاید بتوان در واقعیات زیر جست‌و‌جو کرد:
وابستگی بیش از 70 درصدی صندوق بازنشستگی کشوری به بودجه دولت
وابستگی 100 درصدی صندوق نیروهای مسلح به بودجه دولت
اختصاص بیش از 50 هزار میلیارد تومان از بودجه دولت به این صندوق‌ها
زمانی این ارقام بیانگر بحران است که دقت شود در حال حاضر نیز دولت برای تأمین هزینه‌های جاری و مصرفی خود در تکاپوست و ماه‌هاست که خبری از اعتبارات و بودجه عمرانی نیست! این همه یعنی تهی شدن دولت از نقش توسعه‌ای و راهبری در اقتصاد و از منظری دیگر به معنای از دست رفتن توان و ظرفیت سرمایه‌گذاری که همین تک کلمه کافی است تا به بیکاری و سپس به انواع مصیبت‌های اقتصادی دیگر و انواع فجایع اجتماعی راه پی برد.
چه می‌توان کرد؟
در شرایطی که مرسوم است پرسش «چه باید کرد» را پیش کشید، باید اذعان کرد که شرایط واقعی و دنیای سیاستگذاری نمی‌تواند و نباید در این پرسش درست درماند و باید به پرسش «چه می‌توان کرد» برسد. اینجا نه مجال آن است و نه چنین وظیفه‌ای دارد که پاسخی کامل و دقیق به این دو پرسش ارائه کند. آنچه می‌توان در اندازه این نوشتار تقدیم کرد، نشان دادن «جهت و مسیر» است، اما پیش از آن لازم به تأکید است، علما و اندیشمندان و صاحبنظران، به تجربه قرن‌ها و به همت سال‌ها، رسیدند به اینجا که جوامع بشری برای استواری و پایداری و تداوم حیات جمعی، نیازمند نظام‌های رفاهی هستند و این نظام‌ها بدون بیمه‌های اجتماعی و بدون صندوق‌های بازنشستگی، حکایت همان شیر بی‌یال و دم و اشکم است. همان اندیشمندان که تکیه بر کوله‌بار بسیار پرهزینه تاریخ دارند، برای استقرار نظام‌ جامع رفاه و تأمین اجتماعی، راهبردهای مشارکتی (بخوانید بیمه‌های اجتماعی) را در کنار دیگر راهبردها شناسایی و توصیه می‌کنند. در برابر چنین تصویر روشنی، اما، شوربختانه باید گفت تا اواخر دهه 1360 سازمان تأمین اجتماعی (بزرگترین صندوق بازنشستگی کشور) فاقد سازوکار سرمایه‌گذاری بود و حتی بانک‌ها برای نگهداری منابع از این سازمان حق‌الزحمه می‌گرفتند! 
در موردی دیگر صندوق بازنشستگی کشوری (دومین صندوق بزرگ کشور) تا سال 1376 هیچ (بله هیچ) مبلغی از محل کسورات (حق‌بیمه‌ها) دریافت نمی‌کرده است! آن زمان که صندوق‌ها جوان بودند و تعداد کسورپردازان از تعداد حقوق‌بگیران بیشتر بود، آن دوران که هنوز به مدد درآمدهای نفتی و غیره، پول مورد نیاز صندوق‌ها، پول‌خردِ ته جیب خزانه بود و در آن جیک‌جیک مستانه، کسی به فکر خزان و زمستانِ پیری صندوق‌ها نبود. حال که تشت کسری منابع از هر بام و خانه‌ای بر زمین افتاده و صدای هولناک و خوفناک آن گوش همه را آزرده، جملگان، در پی مقصر هستند!؟
 روشن است و ناگفته پیدا که تأکید بر نکته رفته، از باب تطهیر مدیران و غسل تعمید نظام تدبیر حاکم بر صندوق‌ها نیست. صد البته که این صندوق‌ها از گذشته تاکنون و تا آینده قابل پیش‌بینی در اسارت نظام مدیریت و حکمرانی ناکارآمد هستند و هزاران البته که آثار بی‌مبالاتی‌ها، خاصه‌ خرجی‌ها و برداشت‌های غیرحرفه‌ای از صندوق‌ها، این نهادهای عمومی و گسترده را امروز در دامان بحران رها کرده است.
آنچه مسلم و آشکار است، راه نجات صندوق‌ها که نجات جامعه است را می‌توان در دو رویکرد کلی خلاصه کرد. نخست بازگشت به قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی و دوم استقرار قواعد حکمرانی خوب در صندوق‌های بازنشستگی. آن قانون یکی از برجسته‌ترین و یکی از مهم‌ترین قوانین کشور است که شوربختانه، با بی‌مبالاتی دولتمردان و اهمال و کاهلی شهروندان، به محاق فراموشی سپرده شد و تنها پوسته‌ای معوج از آن مانده است. دومی هم توصیه اتحادیه بین‌المللی تأمین اجتماعی است که پس از سال‌ها مطالعه کارشناسان خبره، در سال 2013 راهنمایی برای حکمرانی خوب در این صندوق‌ها عرضه کرده است. این راهنما شامل استانداردهای حرفه‌ای برای مدیریت صندوق‌های بازنشستگی است که در آن 64 دستورالعمل اجرایی است که هر یک شامل ساختارهای مورد نیاز و فرآیندهای بایسته است.بنابراین به نظر می‌رسد برای شروع می‌توان این دو سند ارزنده را پیش چشم گذارد و صادقانه و امانتدارانه، گام‌های غلبه بر اوضاع وخیم صندوق‌های بازنشستگی را تدوین کرد.
 
کپی
نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

پیشنهاد سردبیر