اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • یکشنبه ۲۴ آذر ۱۳۹۸
اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران
1398/9/12 ، 20:34
کد خبر:520674
اجتماعی

کلمات کلیدی
دیپلماسی آب می تواند گره کور نجات گاوخونی را باز کند؟

99 درصد برداشت های غیرمجاز با مجوز قانونی بوده است

99 درصد برداشت های غیرمجاز با مجوز قانونی بوده است

آیا راهکاری روی میز تصمیم گیران است تا از راه «دیپلماسی آبی» مناقشات آبی بالادست و پایین دست زاینده رود را حل کنند و آنچنان که برخی از کارشناسان می‌گویند به «عدالت آبی» منجر شود. آیا از رهگذر این عدالت آبی لب خشکیده تالاب بین‌المللی «گاوخونی» هم‌ تر می‌شود؟ کارشناسان در گفت‌و‌گو با «ایران» افق روشن نزدیکی نمی‌بینند هرچند راهکارهایی دارند که معتقدند در صورتی که روی اجرا ببیند می‌تواند به مناقشات آبی بین استان‌های چهارمحال وبختیاری و اصفهان و یزد پایان دهد.

 ستاد احیای زاینده رود روی کاغذ

یکی از راهکارهایی که کارشناسان چشم امید به آن بسته بودند تشکیل «ستاد احیای زاینده‌رود» است. آنها امیدوار بودند ستادی چون ستاد احیای دریاچه ارومیه بتواند جان دوباره‌ای به یکی از مهم‌ترین رودخانه‌های کشور در فلات مرکزی بدهد. در این میان برخی تشکیل این ستاد را یک شعار بدون اجرا می‌دانند.
سید رحمان دانیالی مدیرکل سابق حفاظت محیط زیست استان اصفهان تشکیل ستاد احیای زاینده رود را زمانی مؤثر می‌داند که خارج از شعار باشد و به عمل برسد.
او در گفت‌و‌گو با «ایران» مناقشات آبی بین استان‌های چهارمحال و بختیاری و اصفهان را حل شدنی می‌داند و می‌گوید: «حل شدن این مناقشه یک مرد می‌خواهد.» این کارشناس اعتقاد دارد در بالادست و پایین دست زاینده رود نابسامانی و بی‌بند و باری آبی وجود دارد. پمپاژ آب را  کیلومترها به بالادست برده و اولویت بهره‌برداری از آب با حقابه داران نیست. او بحث را به قانون می‌کشاند که بعد از آب شرب، حقابه محیط زیست را اولویت دوم دانسته اما تأکید می‌کند که وزارت نیرو به هیچ عنوان به این باور نرسیده است. او به طرح مطالعاتی دانشگاه صنعتی اصفهان و شهرکرد برای تعیین حداقل نیاز آبی گاوخونی هم نقبی می‌زند و می‌گوید: «این مطالعات نشان داد که گاوخونی در بازه‌های زمانی مختلف رودخانه 176 میلیون متر مکعب نیاز آبی دارد.» این مطالعات 6سال طول کشید. در شورای عالی آب هم مصوب شد. به گفته دانیالی بعد از آن نتایج مطالعات را به کمیته‌های مختلف می‌برند و موافقت را می‌گیرند. در نهایت هم به تهران و وزارت نیرو می‌رود اما طرح به اجرا نمی‌رسد تا لب خشک تالاب بین‌المللی گاوخونی بیشتر ترک بردارد. او اعتقاد دارد که اگر حقابه تالاب گاوخونی توسط وزارت نیرو دیده می‌شد، کشاورزان شرق اصفهان با مشکلات عدیده درگیر نمی‌شدند. این مشکلات زمین‌های آنها را خشک و سفره‌هایشان را بی‌رنگ کرده است. دانیالی می‌گوید: «به این باور رسیده‌ام که برخی دوست دارند تنازع بین استان‌ها باقی بماند. به این جمع‌بندی رسیده‌ام که بقای برخی در نابسامانی آبی است.»
او و حشمت‌الله انتخابی فعال محیط زیست اصفهانی و نویسنده کتاب «پا به پای زاینده رود» اعتقاد دارند آب زاینده رود را با لوله کشی به بالا دست برده‌اند. انتخابی به «ایران» می‌گوید:« در بالادست و کوه‌ها مردم دامداری می‌کردند اما الان آب را انتقال داده‌اند و کشاورزی می‌کنند.» به گفته او تا وقتی برق رایگان در اختیار کشاورزی گذاشته شود که آب را به بالای کوه‌ها منتقل کنند به طور قطع دیگر آب در زاینده رود جاری نخواهد شد حتی اگر دو برابر نرمال هم بارش وجود داشته باشد.
دانیالی هم می‌گوید:«به جرأت می‌توان گفت 90 درصد انتقال آب‌ به روی کوه‌ها با مجوز وزارت نیرو بوده است.» او می‌پرسد: «چه کسی هزینه این تخلف را داده است؟ خیلی جاها شرکت‌های تعاونی تشکیل شده، جهاد کشاورزی وام داده و لوله‌ها کشیده شده است.» به اعتقاد او همین مجوز‌ها کار را خراب کرده‌اند. دانیالی هم مثل مسعود باقرزاده کریمی، مدیر دفتر اکوسیستم‌های تالابی سازمان محیط زیست حرف‌های مبهمی می‌زند. او می‌گوید: «ماندگاری برخی از افراد بر آب زاینده‌رود ارجح‌ است.» او در پاسخ به این سؤال که افراد ارجح چه کسانی هستند؟ می‌گوید: «مثلاً در بالادست، لوله گذاری‌ها توسط برخی اشخاص اصفهانی و تهرانی اتفاق افتاده است، کشاورز بدبخت اصفهانی که نمی‌تواند این کار را انجام بدهد. لوله گذاری‌ها همه با اخذ مجوز از وزارت نیرو بوده، برق می‌گیرند، پمپاژ آب می‌کنند و جهادکشاورزی هم وام می‌دهد. بالای 99درصد برداشت‌ها با مجوز قانونی شکل گرفته است.» به‌گفته او سال گذشته مقداری آب برای شرق اصفهان رها‌سازی و باعث شد تا ویلا‌سازی شکل بگیرد. او از رشد ویلاسازی خبر می‌دهد. خبری که حشمت‌الله انتخابی هم تأیید می‌کند و می‌گوید:«اینجا ویلاها را به شرط وجود آب زاینده رود می‌فروشند.»
 به گفته دانیالی، تقسیم‌بندی آب زاینده رود تنها روی کاغذ اتفاق افتاده است. او تنها راهکار نجات رودخانه زاینده رود و عدالت آبی در میان بالادست و پایین دست را یک نکته می‌داند. دانیالی می‌گوید: «هرگونه صدور مجوزی در بالادست رودخانه زاینده رود باید توسط یک دستگاه خاص باشد. اگر این دستگاه مشخص شود آن زمان می‌توان فعالیت‌های جدید و قدیم را رصد کرد تا معلوم شود آب به کجاها می‌رود.»
ریزگردهای سمی تالاب گاوخونی به تهران می‌رسد؟
احمد جلالیان استاد دانشگاه هم خبر خوبی از تالاب بین‌المللی «گاوخونی» ندارد. تالاب گاوخونی زخم ناسوری از انتقال آب زاینده رود خورده است. جلالیان این زخم را مطالعه و بررسی کرده است. حالا وی در گفت‌و‌گو با «ایران» از وجود فلزات سنگین چون «کانیوم»، «سرب» و «روی» در این تالاب بین‌المللی سخن می‌گوید. به‌ گفته جلالیان، این فلزات خطرناک در زمان‌های طولانی که رودخانه را برای کشاورزی زهکشی کرده‌اند همراه کود شیمیایی یا فاضلاب‌های کارخانه به تالاب آمده و انباشته شده‌اند. او می‌گوید: تالاب هنوز برای انتشار ریزگردهای سمی آغشته به این فلزات فعال نشده اما پتانسیل بالایی برای فعال شدن دارد. این استاد دانشگاه هشدار می‌دهد اگر حقابه زیست محیطی تالاب تأمین نشود، ریزگردهای سمی تالاب خیز برمی‌دارد و تا تهران می‌رسد. حقابه تالاب 170 میلیون متر مکعب در سال است که به آن نمی‌رسد.
جلالیان به چهار دلیل تالاب گاوخونی را آماده انتقام گرفتن از جامعه انسانی اطراف خودش می‌داند. به گفته او خاک تالاب بویژه در بخش‌های شرقی و شمالی از نوع رسی است که ظرفیت زیادی برای جذب فلزات سنگین دارد. بافت سنگین خاک هم مستعد ایجاد ریزگرد است. او وجود «یون سدیم» را هم باعث ایجاد ریزگردها می‌داند. باد شرقی و غربی هم عامل چهارمی است که می‌تواند در تابستان ریزگردهای تالاب را به سمت شهر اصفهان حرکت بدهد و آنقدر ادامه پیدا کند که نفس تهرانی‌ها را هم تنگ کند. او شاهد هم می‌آورد و می‌گوید: «ما ریزگردهای تالاب هورالعظیم را حتی در رشت شناسایی کردیم.» خبرهای بد او به همین جا ختم نمی‌شود.اگر آب به تالاب گاوخونی نرسد «سونامی کلرید سدیم» هم راه می‌افتد تا ابتدا دخل زمین‌های کشاورزی را بیاورد و بعد هم مشکلات حاد محیط زیستی دیگر را ایجاد کند.
او ریزگردهای سمی را خطری بالفعل از سوی گاوخونی برای اصفهانی‌ها برمی‌شمرد و احیای تالاب گاوخونی را در گرو ایجاد کارگروهی مثل کارگروه دریاچه ارومیه می‌داند. این کارشناسان هشدار می‌دهند باید قبل از خیزش و هجوم ریزگردهای سمی تالاب گاوخونی کارگروه احیا آن تشکیل شود.
کارگروهی برای احیای تالاب گاوخونی
مسعود باقرزاده کریمی مدیر دفتر اکوسیستم‌های تالابی سازمان محیط زیست در گفت‌و‌گو با «ایران» از شکل گرفتن کارگروهی سخن به میان می‌آورد که متولی آن وزارت نیرو است. این کارگروه به گفته باقرزاده کریمی قرار است یک خانه تکانی در ذینفعان زاینده رود انجام بدهد و بهره‌برداری در بالادست و پایین دست را بازنگری کند. این بازنگری به گفته باقرزاده با مشارکت ذینفعان انجام می‌گیرد.
آیا این کارگروه دیپلماسی آب را جدی خواهد گرفت و مسائل زاینده رود را فرابخشی و فرااستانی حل خواهد کرد؟ باقرزاده کریمی پاسخ واضحی نمی‌دهد. او امیدوار است که این اتفاق بیفتد. بسیاری به عملکرد مثبت این کارگروه با دیده تردید می‌نگرند اما باقرزاده ایجاد آن را گام مثبتی می‌داند. او می‌گوید: «در کلیات با ایجاد آن موافق است اما به جزئیات و ترکیب اعضا نقد دارد.» او البته نمی‌گوید چرا در جزئیات با آن موافق نیست. در نهایت می‌گوید:«ما نقد به اساسنامه را دو ماه پیش اعلام کردیم.» آیا این کارگروه به احیای تالاب «گاوخونی» منجر خواهد شد؟ باقرزاده کریمی می‌افزاید: «نمی‌توان به این زودی نتیجه گرفت.» او هم به قانونی استناد می‌کند که می‌گوید وزارت نیرو ابتدا باید آب شرب منطقه را تأمین کند و بعد حقابه محیط زیست را بدهد. منتقدان وزارت نیرو می‌گویند که حقابه محیط زیست از جمله «گاوخونی» دغدغه وزارتخانه نیست. باقرزاده کریمی هم می‌گوید: «وزارت نیرو در مقابل درخواست ما برای حقابه تالاب گاوخونی می‌گوید که حقابه تالاب را به همراه آب کشاورزی رها‌سازی می‌کند اما برداشت‌های غیرمجاز اجازه نمی‌دهد که حقابه گاوخونی برسد.» گاوخونی به اینجا که می‌رسد یک نقطه اشتراک با «هامون» پیدا می‌کند.
افغانستان هم در پاسخ به درخواست ایران برای حقابه هامون، سیلاب‌هایی که از افغانستان وارد ایران می‌شود را به پای حقابه هامون می‌نویسد.
پای جهاد کشاورزی در خشک شدن گاوخونی
پای کم کاری جهادکشاورزی در وضعیت به‌وجود آمده در گاوخونی هم در میان است. باقرزاده می‌گوید: «در حوزه زاینده رود نباید کشت دوم انجام شود اما نه تنها انجام می‌شود که در پاییز با برداشت آب بی‌رویه هم رو به رو هستیم.» به گفته او کشت برنج هم همچنان به زاینده رود زخم می‌زند. او اعتقاد دارد که دو وزارتخانه دخیل در ماجرا نباید از کشت دوم و زراعت برنج حمایت کنند تا باز این پرسش پیش بیاید که آیا دیپلماسی آب می‌تواند این دو وزارتخانه را قانع کند تا آنها کشاورزان را ترغیب کنند که از کشت دوم بگذرند؟ آنچه که در حوزه زاینده رود اتفاق می‌افتد به گفته کارشناسان از جمله باقرزاده بهره‌برداری بالای آب در دو استان چهارمحال و بختیاری و اصفهان است. او می‌گوید: «علاوه بر آنکه باید این بهره‌برداری بی‌رویه تمام شود بلکه باید بهره‌وری آب را هم ارتقا داد. آب بیشتری در طبیعت باشد و صرف توسعه مجدد نشود.» 
مسئولان سازمان آب منطقه‌ای اصفهان با‌وجود گفت‌وگوی خبرنگار «ایران» با روابط عمومی آن سازمان، حاضر به مصاحبه درباره مناقشات آبی زاینده رود نیستند. بنابراین هنوز معلوم نیست این کارگروه می‌تواند گره کور نجات زاینده رود و تالاب گاوخونی را باز کند و از مناقشه آبی که در فلات مرکزی ایران در جریان است جلوگیری کند یا خیر!؟
کپی
نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.