به یادِ کاظم رضا و آرزوی رهایی‌اش از غربت

آه از دمی که برنیامد

فرهنگی /
شناسه خبر: 514472

سه سال از فقدان کاظم رضا می‌گذرد؛ چهره‌ ادبی بی‌هیاهویی که سابقه‌ای قابل دفاع دارد و در کارنامه‌اش سردبیری مجله تأثیرگذار «لوح، دفتری در قصه» دیده می‌شود. رضا در آبان ماه سال 95 درگذشت.

حالا درست سه‌سال از آن صبح شوم پاییزی گذشته است. آن روز که به نیت ملاقاتش خود را به بیمارستان قلب تهران رساندیم اما نگاه‌مان تا همیشه به جای خالی‌اش خیره ماند. بی‌خبر بودیم که سحرگاه همان روز، پرستاران، در تماس با اهل خانه، صفیرِ تلخکامی را به گوش شان رسانده و آنان، بی‌هیچ آداب و ترتیبی، چنان‌که زندگی کرده بود، به ضیافت خاک بدرقه‌اش کرده‌اند. وقتی با یاران موافق به بیمارستان رسیدیم، کار از کار گذشته بود.
کاظم رضای قصه‌نویس را که آبانِ سه‌سال قبل در ۷۱ سالگی خرقه تهی کرد و پر کشید، از جوریدنِ نشریات قدیمی شناختم. لابلای اوراقی که از دوران طلایی فرهنگ و هنر در دهه چهل بازمانده بود؛ در آرشیوی غنی که اگر «جزوه شعر» و دفترهای «شعر دیگر» گل سرسبد شاعرانه‌هایش بودند، «لوح؛ دفتری در قصه» در شاه‌ نشینِ داستان‌نویسی‌اش خانه داشت. «لوح» که نخستین شماره آن خردادماه ۱۳۴۷ منتشر شد، جُنگی بود فراتر از زمانه‌اش، با گرافیکی چشم‌نواز و خلاقانه که در اوج بحث و گفت‌وگوها میان سردمداران «شعر» نو و کلاسیک، برای نخستین‌بار تجربه انتشار جُنگی کاملاً مختص «قصه» را به بوته آزمایش می‌سپرد. چنین بود که در دوره‌ای شش‌ساله، «لوح» در شماره‌های بعد تا هفتمین گام، هربار با تیراژی بیش از گذشته، مجموعه‌ای پربار و متنوع از تجربه‌های قصه‌نویسی را از انبانِ داشته‌های نویسندگان آن عصر به بایگانی تاریخ ادبیات ایران هدیه کرد. هرچند، تعطیلی فله‌ای مجلات و بسته‌شدن نسبی فضا در سال‌های ۱۳۵۳ تا ۵۷، مجال تداوم را از رضا و لوحش ستاند اما او بعد از پیروزی انقلاب، در سال ۱۳۵۹ بار دیگر جهانِ قصه‌هایش را احیا کرد. چنین بود که کاظم رضا تا حوالی پایان عمر، با ده‌ها پاکت نامه گشوده و چندین شماره حاضر و آماده مجله، در حسرت بازگشت «لوح» ماند، اما هرگز از خواندن و نوشتن بازنماند. چندسال قبل، وقتی قرار شد کاری درباره «لوح» کنیم، حتی نمی‌دانستم درباره سردبیری صحبت می‌کنیم که هنوز زنده است و می‌نویسد. پس اول سراغ نویسندگان مشهورتری رفتیم که همکارش بودند. پای صحبت‌شان که نشستیم، فهمیدیم کاظم رضا، سردبیر خوشفکر «لوح»، نشریه پربار «قصه» در دهه‌های چهل و پنجاه، همان که قد و قامت بلندش را در مینی‌ماینری سرخ جا می‌داد تا از هر گوشه شهر، قصه‌ای را بر «لوح» خلاقیت و آزادمنشی‌اش بنشاند در همین تهران خاکستری زندگی می‌کند. به هر دشواری بود ردپایش را یافتیم. سال‌ها بود خلوت‌گزیده بود و جز معدودی دوستان نزدیک، کسی را به خلوتش راه نمی‌داد. اما گویی بعدِ سال‌ها سراغش رفتن، بی‌تأثیر هم نبود در بیرون‌آمدنش از پیله تنهایی. چند هفته‌ای به وساطت همسرش پری‌رخ، به در خانه‌اش رفتیم و آمدیم تا مصاحبه‌ای هرچند مکتوب پا بگیرد، با این‌حال دقت و حساسیت خاصش که بعدها شناختیم، سؤال‌ها را بی‌پاسخ گذاشت و لاجرم، پرونده «لوح» بدون قلم او منتشر شد. اما این هنوز پایان کار نبود. چند روز بعد از ددلاین، وقتی مجله منتشر شده بود، سراغ‌مان را گرفت تا متنی را به دستمان برساند. متنی که چیزی فراتر از پاسخ به چند پرسش ما بود؛ قصه‌ای بود که بهانه‌اش آن پرسش‌ها می‌توانست باشد یا نباشد. شرحی بود از آنچه در هفت دهه زندگی بر او و قلمش رفته بود. مجابمان کرد که برای نخستین‌بار، در دو شماره پی‌در‌پی سخن از یک نشریه در میان باشد. اتفاقی یگانه، همچون خود او که سال‌های سال، قصه‌های این و آن را همچون امانت نزد خود نگاه داشته بود و می‌گفت: «پرونده و پوشه لوح، هنوز بسته نشده. گوشه‌اش که بالا برود، 12 شماره حروفچینی‌شده اما چاپ و پخش نشده دارد که به محض «فرج»، پس از دهه‌های شدت،
منتشر می‌شود.»

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.