13 آبان امسال مثل تمام 40 سال اخیر بار دیگر بحث رابطه با امریکا را به سوژه اظهار نظرها بدل کرد

گزارش یک اشغال: تســـخیر یا سقــوط

اجتماعی /
شناسه خبر: 513916

ساعت از حدود ۳:۴۵ دقیقه بامداد به وقت ساحل شرقی ایالات متحده گذشته بود که به مقامات کاخ سفید خبر رسید سفارت امریکا در تهران مورد حمله تعدادی از دانشجویان ایرانی قرار گرفته است. در تهران هم ساعت ۱۲ ظهر بود که دیوارهای سفارت نتوانستند مانع ورود دانشجویان به محوطه سفارت امریکا شوند و عصر نشده اتاق‌ها در تصرف دانشجویان خشمگین قرار گرفتند.

و بدین ترتیب یکی از چالش‌برانگیزترین اتفاقات در عرصه بین‌المللی در ایران رقم خورد. چالشی که پس از گذشت ۴۰ سال از وقوع آن، مناسبات دو کشور و روابط با برخی دیگر از  کشورها را نیز متاثر کرده است.


در آبان ۱۳۵۸ چه گذشت؟
محمدرضا پهلوی پس از ترک ایران در ۲۶ دی‌ماه ۱۳۵۷ به مصر رفته و مدتی میهمان انورسادات بود. پس از آن به مراکش و سپس به باهاما و مکزیک رفت. در همین ایام بیماری سرطان او رو به وخامت گذاشت و درمان بی‌حاصلی که پزشکان پاریسی روی او انجام می‌دادند، بی‌نتیجه ماند. خانواده سلطنتی از دولت امریکا خواستند به او اجازه ورود به این کشور برای ادامه معالجات بدهد. اما در ایران هنوز انقلابیون در انتظار بازگشت شاه به ایران و برگزاری دادگاهش بودند. خیابان‌های شهر همچنان به حالت عادی برنگشته بود. کشمکش‌های سیاستمداران امریکایی با یکدیگر بر سر ویزاندادن یا حمایت از یک متحد قبلی و شکست‌خورده در جریان بود و در نهایت به نفع شاه سنگینی کرد. همین امر خشم دانشجویان انقلابی در ایران را برانگیخت و در نهایت باعث حمله و تسخیر سفارت امریکا در تهران شد. تسخیری که همراه با گروگانگیری ۶۳ دیپلمات و کارمند سفارتخانه بود و به اولین و جدی‌ترین بحران بین‌المللی ایران پس از انقلاب تبدیل شد. تنها چند روز پس از تسخیر سفارت، مقامات امریکایی اولین تحریم‌ها را برای ایران اعمال کردند. با آنکه ایران برای خرید اسلحه از امریکا پیش‌پرداخت‌هایی پرداخت کرده بود، پس از گروگانگیری دولت امریکا اعلام کرد هیچ اسلحه‌ و هواپیمای جنگی به ایران فروخته نمی‌شود. سپس خرید نفت از ایران را تحریم و بعد از آن حساب‌های ایران در امریکا را هم مسدود کرد. از این طرف دانشجویان در وهله اول خواستار بازگشت شاه به ایران برای دادگاهی شدن بودند. اما مرگ محمدرضا پهلوی این خواسته را منتفی کرد. اکنون ۵۲ گروگان روی دست ایران مانده بود و باید مطالبه دیگری مطرح می‌شد. پس از آن بود که برگرداندن اموال ایران در فهرست خواسته‌ها قرار گرفت. بر سر رقم‌ها مذاکرات بی‌پایان و بی‌اثری برای ما انجام شد و در نهایت با رقمی بسیار اندک با پادرمیانی دولت‌های میانجی‌گر گروگان‌گیری پایان پذیرفت.
چه کسانی نوک حمله دانشجویان به سفارت امریکا بودند؟
اعضای کمیته مرکزی تسخیر سفارت امریکا را که با عنوان «لانه جاسوسی امریکا» از آن یاد می‌شود، این افراد تشکیل می‌دهند: ابراهیم اصغرزاده، محسن میردامادی، حبیب‌الله بیطرف، رضا سیف‌اللهی، احمدرضا اسلامی و رحیم باطنی. دیگر اعضای آن هم سعید حجاریان، معصومه ابتکار، عباس عبدی، کمال تبریزی، محمدرضا خاتمی، محسن امین‌زاده، رحمان دادمان، شمس‌الدین وهابی، وفا تابش، محمد نعیمی‌پور، حسین شیخ‌الاسلام، حسین کمالی و عبدالحسین روح‌الامینی بودند.

دانشجویان پیرو خط امام دیروز، امروز چه می‌کنند؟
ابراهیم اصغرزاده: آن زمان دانشجوی مهندسی صنایع دانشگاه صنعتی شریف بود. بعدها نماینده دوره سوم مجلس شورای اسلامی (۱۳۶۶ تا ۱۳۷۰)، عضو شورای اول شهر تهران (۱۳۷۷ تا ۱۳۸۱)، عضو شورای سردبیری روزنامه سلام و مدتی دبیرکل حزب همبستگی و مدیرمسئول روزنامه همبستگی شد. همچنین برای انتخابات میاندوره‌ای مجلس پنجم، مجلس هفتم و سه دوره انتخابات ریاست جمهوری هفتم (۱۳۸۰)، هشتم (۱۳۸۴) و نهم (۱۳۹۲) کاندیدا شد که برای هیچ‌کدام تأیید صلاحیت نشد.
محسن میردامادی: آن زمان دانشجوی مهندسی عمران پلی‌تکنیک تهران بود. بعدها نماینده تهران در مجلس ششم (۱۳۷۸ تا ۱۳۸۲) و رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی این مجلس شد، اما صلاحیت او برای انتخابات مجلس هفتم مورد تأیید شورای نگهبان قرار نگرفت. او دبیر کل حزب جبهه مشارکت ایران اسلامی شد. در اعتراضات ۸۸ دستگیر و روانه زندان شد و پس از تحمل ۶ سال حبس در سال ۹۴ آزاد شد.
 حبیب‌الله بیطرف: آن زمان دانشجوی مهندسی راه و ساختمان دانشگاه تهران بود. بعدها در فاصله سال‌های ۱۳۶۵ تا ۱۳۶۸ استاندار یزد شد. از ابتدای سال ۱۳۶۹ تا پایان سال ۱۳۷۳ به مدت پنج سال، در سمت معاون آموزشی وزارت نیرو فعالیت داشت. بیطرف در دولت‌های هفتم و هشتم، در کابینه اول و دوم دولت اصلاحات، به‌عنوان وزیر نیرو فعالیت می‌کرد. حسن روحانی، بیطرف را برای تصدی وزارت نیرو در دولت دوازدهم، به مجلس شورای اسلامی معرفی کرد، که موفق به کسب رأی اعتماد از مجلس نشد.
 رضا سیف‌اللهی: آن زمان دانشجوی فیزیک دانشگاه صنعتی شریف بود. بعدها ابتدا به سپاه رفت و سپاه پاسداران اصفهان را با دوستان خود تأسیس کرد و پس از آن به‌عنوان مسئول اطلاعات کل سپاه و سپس به‌عنوان رئیس ستاد مرکزی سپاه منصوب شد. سیف‌اللهی تا فرماندهی کل نیروی انتظامی از سال‌های ۷۱ تا ۷۵ نیز پیش رفت و مدتی بعد هم معاون امنیت داخلی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی شد و اکنون در مجمع تشخیص مصلحت نظام مشغول فعالیت است.
 رحیم باطنی: آن زمان دانشجوی دانشگاه ملی ایران بود. بعدها معاون جهاد دانشگاهی کشور شد و مدتی هم به وزارت نیرو رفت.
 احمدرضا اسلامی: از او به‌عنوان عضو کمیته مرکزی نام برده می‌شود ولی اطلاعاتی از او یافت نشد.
بقیه اعضای کمیته مرکزی تسخیر سفارت امریکا هم نام‌های آشنایی هستند چون سعید حجاریان (مغز متفکر اصلاحات)، عباس عبدی و معصومه ابتکار، محمدرضا خاتمی، محسن امین‌زاده، محمد نعیمی‌پور و... در سال‌های گذشته افراد شاخص طیف اصلاح‌طلب بودند و در مقاطع مختلف سمت‌هایی داشتند. شاید فقط کمال تبریزی در میان این افراد باشد که سال‌ها پس از تسخیر سفارت امریکا، سیاست را کنار گذاشت و به هنر روی آورد و شد کمال تبریزی سینمای ایران. کسی که شاید کسی باورش نشود روزی در تسخیر لانه جاسوسی آن زمان نقش پررنگی داشته است. رحمان دادمان اما در میانه دوران اصلاحات در حالی که وزیر راه و ترابری در دولت هفتم بود در سانحه هوایی کشته شد. البته یک نام دیگر هم در این میان است که در سال‌های اخیر زیاد شنیده شده است. عبدالحسین روح‌الامینی که در سال‌های بعد از تسخیر سفارت بیشتر در محافل علمی حضور داشت. او ریاست شورای مرکزی حزب توسعه و عدالت ایران اسلامی و از استادان دانشگاه علوم پزشکی تهران، مشاور وزیر بهداشت و رئیس انستیتو پاستور بود. اما نام او بواسطه مرگ فرزندش در بازداشتگاه کهریزک بیش از همیشه رسانه‌ای شد.

چهره‌های شاخص این اتفاق هنوز از کار خود دفاع می‌کنند؟
در میان اعضای اصلی کمیته مرکزی تسخیر سفارت امریکا تنها ابراهیم اصغرزاده طراح اصلی حمله به سفارت امریکاست که به صراحت اعلام می‌کند از کرده خود پشیمان است. به گزارش خبرگزاری آفتاب، این فعال سیاسی در آستانه چهلمین سالگرد تسخیر سفارت ایالات متحده در تهران در مصاحبه‌ای با خبرگزاری آسوشیتدپرس از تأثیر این رویداد بر روابط بین تهران و واشنگتن سخن گفته و بیان کرده است: «ما دانشجویان مسئولیت ۴۸ ساعت اول تسخیر سفارت را می‌پذیریم. برنامه ما یک برنامه دانشجویی، غیرحرفه‌ای و موقتی بود.» ابراهیم اصغرزاده پیش از این نیز گفته بود که حاضر است بابت حمله به سفارت امریکا در سال ۵۸ «عذرخواهی» کند. در مقابل اما معصومه ابتکار در سال‌های اخیر در همین رابطه گفته بود: «هیچ کس پشیمان نشد. دانشجویان اصلاً پشیمانی ندارند. دانشجویان همه نسبت به کاری که کردند معتقدند. حالا شاید بگویند تبعات، عواقب و اتفاقاتی که بعداً افتاد، خارج از اختیار و کنترل ما بود، بالاخره هر حرکتی ممکن است یک عوارضی هم داشته باشد. هیچ کس الان نمی‌گوید این کار صد‌درصد درست و خوب بود ولی هیچ کس هم پیشمان به مفهوم واقعی این کلمه نیست.»
و بقیه اعضای کمیته هم کم و بیش همین اظهارنظر را تکرار کرده‌اند؛ اینکه تسخیر سفارت جزو مقتضیات آن زمان بوده است. برخی نیز مانند حسین شیخ‌الاسلام همچنان از آن دفاع می‌کند. او در گفت‌و‌گو با خبرگزاری تسنیم گفته بود: «دانشجویان با این تجربه تاریخی ملت ایران این کار را کردند. این دانشجویان که دانشجویان ملت ایران هستند با آن تجربه تاریخی پیش رفتند. این تجربه تاریخی ملت ایران است. یعنی ضدیت با امریکا در دانشجویان متبلور شد. بعد این دانشجویان سیاسی شدند و هر کدامش یک فکری دارند اما این دلیل نمی‌شود که اگر امروز پشیمانند بگوییم این کار اشتباه بوده است. آن کار نتیجه یک تجربه ملی و یک تجربه عمومی است. در عرض حداقل 25سال -اگر قبلش را نگوییم- تمام شکنجه‌ها و تحقیرها و تمام چپاول‌ها، تمام تحقیر دین، تبعید امام، 15 خرداد و... کار امریکا بود.»

۴۰ سال پس از تسخیر
دو روز پیش از چهلمین سالگرد تسخیر سفارت امریکا، از دیوارهای تازه نقاشی شده سفارت رونمایی شده است. اگر شعارها و دیوارنوشته‌های قبلی روی دیوار کمرنگ شده بودند، امسال در آستانه سالگرد این اتفاق پررنگ‌ و گسترده‌تر از همیشه لحظات تاریخی مناقشات بین ایران و امریکا روی دیوار نشستند و همه نمادهای امریکایی به نوعی به سخره گرفته شدند.
این پیام آشکار مردان نظام به امریکاست؛ این راه برگشت‌ناپذیر است.‌/ایران جمعه

کلمات کلیدی

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.