چرا نمایش ‌لانچر 5 برای سینمادوستان هم جذاب است؟

همه‌ سرباز پایل‌های بیچاره

فرهنگی /
شناسه خبر: 513896

سال‌ها پیش وقتی هنوز تئاتر تا این حد میان مردم جا نیفتاده بود، جماعت خوره‌ فیلم در مقابل نمایش دافعه داشتند. اصلاً همان سال‌ها بود که اصطلاحات نه چندان درستی باب شد از جمله: کارگردانی تئاتری در یک فیلم سینمایی یا بازی تئاتری و بازی سینمایی. انگار قرار نبود این دو مدیوم با هم به شراکتی برسند و جایی وجه اشتراک داشته باشند. حالا اما وضعیت فرق کرده.

 این روزها به خصوص درباره‌ یک نمایش عشق سینماها هم دامن از کف داده‌اند. اتفاقاً نمایش‌اش هیچ ارجاع سینمایی گنده‌گویانه‌ای هم ندارد. موسیقی متن هیچ فیلمی هم در آن استفاده نشده. اگر به عنوان یک منتقد سینما نمایش «لانچر 5» تا این حد برایم دوست‌داشتنی است به خاطر این است که در مدیوم خودش آنقدر درست اجرا می‌شود که حس و حال تجربه‌ دیدن یک فیلم لذت‌بخش را برایم زنده می‌کند.
اگر قرار باشد میزانسن‌های محدود را در مقابل تحرک و پویایی دوربین و لوکیشن‌های متعدد در سینما قرار بدهیم اتفاقاً «لانچر 5» از هر نمایش دیگری تئاتری‌تر است. کل نمایش در یک میزانسن ثابت اتفاق می‌افتد. حتی جای میز و صندلی‌ها هم عوض نمی‌شود. با این حال نمایش یک لحظه هم خسته‌تان نمی‌کند. برای تئاتری که دو ساعت و ربع مدت زمانش است اتفاق بزرگی است. زمانی که بیشتر از آن که متناسب با یک نمایش باشد به مدت زمان فیلم‌های این سال‌ها شبیه است. دو ساعت حفظ ریتم در یک میزانسن ثابت کار عجیب و طاقت‌فرسایی است که به لطف متن و شیوه‌ اجرایی و البته انرژی بازیگران اتفاق می‌افتد. در حقیقت بدون اینکه ابزار تدوین سینمایی در دست باشد نمایش را به شیوه‌ای هنرمندانه تدوین کرده‌اند.
به جز اینها اما بار اولی که نمایش را دیدم برایم به شدت یادآور نیمه‌ اول فیلم «غلاف تمام فلزی» کوبریک بود. همه‌ آن حقارت‌هایی که سرباز پایل تحمل کرد و دست آخر طاقتش طاق شد و با یک فروپاشی عصبی کار خودش و آن فرمانده‌ لعنتی را تمام کرد. فقط به خاطر فضای سربازخانه نبود که خاطره‌ تماشای «غلاف تمام فلزی» برایم زنده شد. مضمون نیمه‌ اول فیلم کوبریک و نمایش صرامی و سعیدی برایم مشابه بود: وقتی قدرت، تبدیل به ابزاری برای ایجاد حقارت می‌شود، باید از نتیجه‌اش ترسید.
به علاوه نمایش در درامش شبیه اصول فیلمنامه‌نویسی کلاسیک سیدفیلد عمل می‌کند. پرده‌ اول زمان طرح مسأله، آشنایی با فضا و آدم‌ها و رهایی است. قهقهه‌های تماشاگران، که البته واکنشی به شوخ‌طبعی گزنده و سیاه نمایش است، آنها را آماده می‌کند تا در پرده‌ دوم ضربه‌ مهلک فرود بیاید. و پرده‌ آخر و پایان قرار است سرانجام کاراکترها را مشخص کند. یکی از بهترین پایان‌های باز تئاتری و سینمایی را در نمایش «لانچر 5» شاهد هستیم. پایان باز نمایش نه از سر ناتوانی در جمع و جور کردن نمایشنامه که مطابق و منطبق با روند رئالیستی نمایش از ابتدا تا انتهاست. نه ما نه ستوان شایگان که حالا سرگرد شده و نه هیچ‌کدام از آن سربازان بخت برگشته حتی عبدی که کرم کثیفی به نظر می‌رسد، نمی‌دانیم در لانچر 5 دقیقاً چه اتفاقی افتاده. ما مجبوریم که حرف تنها شاهد زنده‌ لانچر 5 یعنی کمالی را باور کنیم؛ و با این وجود تردید هنوز هم در فضا در جریان است. لانچر 5 آخر دنیاست و چه کسی از آخر دنیا خبر دارد به جز آنهایی که تجربه‌اش کرده‌اند؟
نمایش «لانچر5» از جهاتی به شدت سینمایی بود. فاصله‌گذاری برشتی که اکثر تئاترها به آن معتقدند، در نمایش وجود ندارد و تماشاگر بی‌واسطه به دل قصه پرتاب می‌شود. به علاوه آنقدر درام طبیعی روایت و تصویر می‌شود که کاملاً به همذات‌پنداری با شخصیت‌ها می‌رسیم. اتفاقی که معمولاً در سالن تاریک سینما بیشتر از سالن تئاتر رخ می‌دهد. آن میزان خشونت روی صحنه را به صورت طبیعی بیشتر در سینما شاهدش هستیم. وقتی یک‌بار دوربین کاشته شده و زد و خوردها ضبط می‌شود. اما «لانچر 5» بی توجه به اینکه خشونت هر شب باید روی صحنه اجرا شود، تمام و کمال و با جزییات به تماشاگر نشانش می‌دهد. بازی حیرت‌انگیز امیر نوروزی در نقش شایگان و انرژی که صرف نقش‌اش می‌کند اعجاب‌آور است.
به جز اینها به نظرم استفاده‌ صرامی و سعیدی از موسیقی و صدا برای نمایش «لانچر 5» یکی دیگر از دلایلی است که باعث می‌شود عشاق سینما به آن احساس نزدیکی کنند. موسیقی متنی به شکل کاملاً ظریف در برخی صحنه‌ها در جریان است. آنقدر که اگر دقت نکنید اصلاً آن را نمی‌شنوید. حاشیه‌ صوتی فیلم جوری طراحی شده که هم به بار دراماتیک آن اضافه می‌کند و هم در نمایش حل می‌شود.
اما آخر همه‌ اینها باید بگویم «لانچر 5» شبیه سینما نیست. «لانچر 5» یک نمایش درست در مدیوم درست خودش است. فقط به قدری در اجرا و نمایشنامه‌اش دقت شده که حتی غریبه‌های با تئاتر، حتی سینماروهایی که اهل نشستن روی صندلی سالن‌های نمایش نیستند هم نمی‌توانند از تحسین آن و درکش با همه‌ وجود خودداری کنند./ایران جمعه

کلمات کلیدی

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.