پیام سید حسین نصر برای «معلم ثالث» در همایش «شب میرداماد»

میرداماد سخت مشکل نویس بود به همین دلیل آثارش کم خوانده شده است

اندیشه /
شناسه خبر: 513197

میرمحمدباقر داماد از ستاره‌های درخشان آسمان حکمت و فلسفه اسلامی است که توانست در محیط جدید فرهنگی و علمی دوران صفویه در ایرانی که در آن شیعه اثنی عشری گسترش یافته و مذهب رسمی مملکت شده بود، فلسفه را اشاعه دهد و علوم عقلی را احیا کند. در این راه او از مزیتی بزرگ برخوردار بود؛ چون هم از طبقه علما بود و هم با درباره صفوی رابطه حسنه داشت و لذا از دو نیروی اصلی جامعه پشتیبانی می‌شد و در نتیجه می‌توانست به رغم مخالفت برخی از علما با فلسفه، آن را احیا کند.

ایران آنلاین/ گروه اندیشه:

مراسم بزرگداشت میرداماد با عنوان «شب میرداماد»،  دیروز، ۱۲ آبان‌ماه با حضور جمعی از اهالی فلسفه در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد و. در این همایش پبام سید حسین نصر قرائت شد.

سید حسین نصر: متفکری که کوشید تفسیر اشراقی از حکمت مشایی عرضه کند

«میرمحمدباقر داماد از ستاره‌های درخشان آسمان حکمت و فلسفه اسلامی است که توانست در محیط جدید فرهنگی و علمی دوران صفویه در ایرانی که در آن شیعه اثنی عشری گسترش یافته و مذهب رسمی مملکت شده بود، فلسفه را اشاعه دهد و علوم عقلی را احیا کند. در این راه او از مزیتی بزرگ برخوردار بود؛ چون هم از طبقه علما بود و هم با درباره صفوی رابطه حسنه داشت و لذا از دو نیروی اصلی جامعه پشتیبانی می‌شد و در نتیجه می‌توانست به رغم مخالفت برخی از علما با فلسفه، آن را احیا کند و به انجام این مهم کمر همت بست. او موسس بابی جدید در فلسفه اسلامی است که بیش از نیم قرن پیش هانری کربن و راقم این سطور، آن را مکتب اصفهان نامیدیم و اکنون این عنوان عمومیت یافته است.

این متفکر بزرگ که به علت خدماتش به تبیین و استقرار علوم عقلی در جامعه ایران شیعی آن زمان ملقب به معلم ثالث شده است، هم مولف آثار پرارجی در فلسفه بود، به دو زبان عربی و فارسی و هم استادی توانا که شاگردانی مانند ملاصدرا و ملارجبعلی تبریزی و سیداحمد علوی را تربیت کرد که هر یک راهی مشخص به خود در زمینه فلسفه پیمودند. فیلسوفی که کوشید تفسیر اشراقی از حکمت مشایی و مخصوصا ابن سینا عرضه دارد. در عین حال شاعری بود برجسته با تخلص به اشراق و در بین فلاسفه دوره صفویه باید مقام اول را در شاعری از آن شخص او دانست. شاید به خاطر حفظ فلسفه از آنان که علم و استعداد کافی برای درک آن نداشتند او سخت مشکل‌نویس بود و نثری پیچیده داشت، چنانکه این خصلت زبانزد خاص و عام شد و داستان‌های زیادی درباره آن ساخته شد و کتب او کمتر از آثار ملاصدرا و سبزواری و دیگر حکمای بعدی خوانده می‌شد. به رغم این امر به آنچه او درباره زمان و رابطه آن با دهر و سرمد نگاشته بود مورد توجه فراوان قرار گرفت و حکمای بزرگ اخیر ما مانند مرحوم آیت‌الله سیدابوالحسن رفیعی و علامه طباطبایی در دروس خود به آن اشاره می‌کردند و گهگاهی نگاهی منتقدانه به آن داشتند.

بزرگداشت این حکیم والاقدر پدیداری مهم است که نشانه توجه بیشتر جامعه علمی ایران به آثار اوست. در واقع این امر ثمر فعالیت‌های پنجاه، شصت سال اخیر است که با توجه دانشمندانی چند، مانند دوستان عزیز راقم این کلمات مرحوم آیت‌الله مرتضی مطهری و دکتر مهدی محقق و خارج از ایران، کوربن و ایزوتسو آغاز شد و در محافل دانشگاهی ایران توجهی جدید به آثار این حکیم به وجود آمد و حتی در ممالک دیگر تحقیقاتی چند بر روی آثار او انجام یافت، مخصوصا کتاب قبسات. امیدوار است این بزرگداشت موجب آشنایی بیشتر دوستداران فلسفه و حکمت اسلامی با نوشته‌ها و افکار میرداماد شود و فصل مهمی از تاریخ فلسفه اسلامی را روشنتر سازد. برای کارگردانان و سخنرانان این بزرگداشت آرزوی از درگاه خداوند منان دارم. والسلام»

مهدی محقق: میرداماد از نمایندگان حکمت متعالیه است

دکتر مهدی محقق، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی از جمله سخنرانان این جلسه بود.  به زعم او، ما اگر دانشمندان را به فراموشی بسپاریم، مثل کشورهای ابتدایی می‌شویم که هیچ اندیشمندی ندارند؛ ولی ما در کشور خودمان اندیشمند داریم. یکی از این اندیشمندان میرداماد است که مدارس و خیابان‌هایی به نام او نامگذاری شده، ولی نسل جوان آشنایی با اندیشه‌های او ندارد. ما باید اندیشه‌های او را نشر بدهیم تا نسل جوان از تفکرات او بهره ببرند.

وی افزود: ما اگر بخواهیم فلاسفه این سرزمین را بر اساس مکاتب فکری دسته‌بندی کنیم، میرداماد ذیل حکمت متعالیه به شمار خواهد آمد. ما حکمت مشاء داریم که نماینده آن فارابی و ابن سینا هستند، حکمت اشراق داریم که نماینده آن سهروردی است. نماینده حکمت متعالیه هم میرداماد و ملاصدرا هستند. اهمیت حکمت متعالیه در آن است که تا روزگار ما دوام آورده است.

استاد فلسفه در ادامه اظهار کرد: ظهور میرداماد بعد از آن بود که فلسفه در برخی نقاط مورد طعن و لعن قرار گرفته بود. ما می‌دانیم که در طی تاریخ گروهی بودند که مخالف فلسفه بودند و می‌گفتند «من تفلسف قد تزندق: هر کس تفلسف کند کفر ورزیده است». تقابل دین و فلسفه برای خودش جا باز کرد تا آنجا که بسیاری از دانشمندان رد بر فلسفه و منطق نوشتند. کار به جایی رسید که برخی فارابی و ابن سینا را ننگ عالم اسلام قلمداد کردند. این شرم‌آور است که این شخصیت‌ها ننگ عالم اسلام قلمداد شوند.

وی در ادامه تصریح کرد: در نتیجه این دشمنی‌ها این تفکر پیدا شد که ما چگونه دین و فلسفه را با هم آشتی بدهیم. کسانی مثل ناصرخسرو پیدا شدند که کتاب «جامع الحکمتین» را در همین راستا نوشت. بعد از ناصرخسرو ابن رشد در عالم اسلام به این مسئله توجه کرد که باید بین دین و فلسفه آشتی دهد و به همین جهت کتاب «فصل المقال» را نوشت. در زمان میرداماد نیز فلاسفه به این مسئله توجه داشتند و به همین خاطر درصدد ایجاد آشتی بین دین و فلسفه برآمدند.

وی افزود: کلمه «فلسفه» یک واژه یونانی است که به معنای دوستدار دانش است. با این وجود برخی افراد با این واژه بیگانه و هر کلمه دیگری که آخر آن «سین» بود مثل ارسطاطالیس و ... دشمنی داشتند. حتی برخی وجه تسمیه نادرستی برای کلمه «فلسفه» درست کردند و گفتند فلسفه مرکب از «فل» و «سفه» است. «فلول» در زبان عربی به معنای کندی است، سفاهت هم به معنای نادانی است. به همین جهت، فلاسفه کلمه «حکمت» را جایگزین فلسفه کردند. حکمت کلمه قرآنی است و کسی جرأت ندارد نسبت به آن بدگویی کند.

محقق در ادامه تأکید کرد: در زمان ما فلسفه در ایران کاملاً زنده بود و اساتید من فیلسوفانی بودند که در تهران زندگی می‌کردند. فلسفه برای این اساتید زنده بود. در هیچ کشوری مشاهده نمی‌کنید که فلسفه با وجود آنها متحد شده باشد؛ چون می‌گویند حکمت باید با وجود انسان اتحاد پیدا کند، نه اینکه سربار باشد. یکی از اساتیدی که بنده محضرشان را درک کردم، مرحوم شیخ محمدتقی آملی بودند. بنده افتخار داشتم دوسال از محضر ایشان استفاده کنم. استاد دیگر ما مرحوم سیدمحمدکاظم عصار بودند که درباره‌اش می‌گفتند اگر عصار به تهران نمی‌آمد، بعد از سیدابوالحسن اصفهانی مرجع تقلید بود.

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.