اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

  • یکشنبه ۲۴ آذر ۱۳۹۸
اخبار آنلاین روزنامه ایران (ایران آنلاین) وابسته به موسسه فرهنگی و مطبوعاتی ایران

مشکل اصلی زانو نزدن در محضر اساتید است

مشکل اصلی زانو نزدن در محضر اساتید است

متأسفانه چند سالی است پرداختن به موسیقی‌های آیینی و مذهبی تنها به مراسم و ایام خاص اختصاص پیدا کرده و این موجب شده علاوه بر اینکه آثار کمتری در این ژانر تولید شود به همین میزان نیز کاهش مخاطب وجود داشته باشد.

موسیقی آیینی ژانر دیگری از موسیقی است که می‌تواند به گونه‌های مختلف طی سال هم جایگاه خود را داشته باشد اما متأسفانه هنرمندان و مسئولان توجه کمتری به این مهم دارند. مهدی امین فروغی، نویسنده و پژوهشگر موسیقی آیینی در گفت‌وگو با «ایران» ویژگی‌ها و آسیب‌های این نوع موسیقی را بررسی می‌کند.
شرایط امروز نوحه‌ها و نغمه‌های آیینی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
نوحه‌خوانی درحوزه ادبیات و موسیقی آیینی تعریف می‌شود و مانند سایر شاخه‌های ادبی و هنری آیینه‌ای پیش روی فرهنگ ماست. اما از آنجایی که در دوران‌ گذار به سر می‌بریم و تمام شئونات فرهنگی‌مان دستخوش تحول شده، نوحه‌ها نیز از این مقوله مستثنی نبوده‌اند. نوحه‌خوانی در روزگار معاصر سه دسته دارد: اول نوحه‌های ارزشمندی که تعدادشان نیز بسیار اندک بوده و خوانندگان مذهبی آنها را می‌خوانند. گونه دیگر نوحه‌هایی‌اند که بدون هیچ ضابطه‌ای سروده می‌شوند و فاقد ارزش‌های ادبی و هنری‌اند و نمی‌توانیم وزن زیادی برای‌شان قائل باشیم. اما در این میان گونه‌ای دیگراز نوحه‌ها و جود دارند که بازخوانی نوحه‌های قدیمی بوده‌اند. این گونه از نوحه‌ها نشانگر این است که در گذشته غنای نوحه‌ها بیش از امروز بوده است و به همین سبب با اقبال روبه‌رو شده‌اند.
از آثار مذهبی که در این سال‌ها بسیار مورد توجه قرار گرفته ترکیب‌بند معروف محتشم کاشانی است که شما نیز در این مورد کتاب پژوهشی «محتشم‌نامه» را منتشر کرده‌اید. به نظر شما رمزماندگاری این اثر چیست؟
ترکیب‌بند محتشم کاشانی یک مرثیه بزرگ تاریخی است. در ادبیات عرب، از بدو وقوع حادثه کربلا، کارمرثیه‌سرایی و نوحه سرایی آغاز شد و نخستین مرثیه سرایان بازماندگان خاندان اباعبدالله بودند، اما آغاز مرثیه سرایی در زبان فارسی به قرن چهارم برمی‌گردد و کسایی مروزی نخستین کسی است که از او اثری در مرثیه به یادگار مانده و بعدها آرام آرام برخی شاعران به تلمیح از واقعه عاشورا یاد کردند و برخی هم به تصریح؛ تا روزگار حیات محتشم اثر چشمگیری تولید نشد و تا قرن دهم هجری که روزگار محتشم بود اثر چشمگیری تولید نشد و در این دوران و درعصر صفویان محتشم کاشانی این ترکیب بند را سرود. جالب است بدانید پیش از محتشم، آذری اسفراینی هم تر‌کیب بندی سروده بود اما با اقبالی روبه‌رو نشد، اما محتشم کاشانی با این ترکیب‌بند نام خود را به عنوان پدرمرثیه‌سرایی در زبان پارسی به ثبت رساند.
در گذشته مرثیه‌خوانان با دستگاه‌های موسیقی آشنایی بسیار خوبی داشتند و به همان نسبت هم شعر به زیبایی در کنار ملودی قرارمی گرفت اما شرایط امروز تغییر کرده و بی‌توجهی به این موضوع بسیار مشهود است. به نظر شما آیا امروزه این موضوع در مرثیه سرایی رعایت می‌شود؟
تاریخ موسیقی به دو دوره تقسیم می‌شود؛ دوره نخست از ورود‌ نژاد آریایی به سرزمین ایران تا انقراض سلسله ساسانیان تعریف می‌شود و دوره دوم از انقراض دوره ساسانی تا روزگار معاصر است که از آن به عنوان دوره اسلامی یاد می‌شود. صرف نظراز دوره اول، در دوره دوم موسیقی ایرانی در بستر تاریخی خود با فراز و نشیب‌های فراوانی روبه‌رو بوده. ایرانیان پس از سقوط سلسله ساسانی و ورود اسلام به این سرزمین (قرن اول و دوم)، این دو قرن را به تعبیر زرین کوب در سکوت سپری کردند. اما از قرن سوم به بعد در این سرزمین آرام آرام جنبش‌های فرهنگی، ادبی، علمی و هنری آغاز شد. البته در این دوران در حوزه موسیقی شاهد فعالیت چشمگیری نیستیم اما از قرن سوم به بعد علاوه برکسانی که به موسیقی عملی اشتغال داشتند، بسیاری از بزرگان و مشاهیر روزگار نیز دست به قلم بردند. اما از اواخر قرن نهم هجری به بعد و در دوران حکومت صفویان بر این سرزمین به یکباره تلاش‌های عملی و نظری در حوزه موسیقی رو به خاموشی رفت، چرا که صفویان با موسیقی سر مهر نداشتند و به شعر هم روی خوش نشان نمی‌دادند. اما به یکباره درعصر صفویه و با رواج آیین‌های عاشورایی و مجالس سوگواری حسینی، موسیقی ایران برای حیات خود راهی دوباره پیدا کرد، از دوره صفویه به بعد، می‌توان خوانندگان و موسیقیدانان بزرگ و تراز اول این سرزمین را درمیان مرثیه‌خوان‌ها، نوحه خوان‌ها و تعزیه خوان‌ها جست‌و‌جو کرد اما بعد از آن، درعصرزندیه، موسیقی‌سازی هم با رواج تعزیه و آلات موسیقی که در آن استفاده می‌شد پای به میدان گذاشت. بعد آن در اواخر عصرقاجاریه و دوره مشروطه، آرام آرام بزرگان این سرزمین یا مرثیه خوان بوده‌اند یا شاگرد مرثیه خوان و تعزیه خوان بزرگ. اما در روزگار پس از مشروطه و بخصوص در دوره پهلوی اول و دوم بین خوانندگان مذهبی و اهل موسیقی افتراق ایجاد شد.
با این حال به نظر شما آیا منابع معتبری هم برای استفاده از خوانندگان مذهبی وجود دارد؟
خوشبختانه در سال‌های اخیر منابع فراوانی چه به صورت مکتوب و چه به صورت فایل‌های صوتی تولید و منتشر شده به‌طور مثال در گذشته تنها ردیف و دستگاه آوازی که در دسترس بود ردیف مرحوم استاد محمود کریمی بود اما در حال حاضر بیش از 10 ردیف از اساتید مختلف منتشر شده و همچنین کتاب‌های مختلفی نیز در حوزه آشنایی با ردیف قابل دسترسی است و از این گذشته فضاهای مجازی گسترده شده و هر خواننده ای به راحتی می‌تواند در اینترنت به دستگاه‌های موسیقی دسترسی پیدا کند اما همت و عطش آموختن نیست و در پایان باید بگویم مشکل اصلی خوانندگان مذهبی در روزگار ما زانو نزدن نزد استاد است.
 

نویسنده ندا سیجانی
کپی
نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

پیشنهاد سردبیر
آخرین اخبار
پربازدیدها
آخرین اخبار
پربازدیدها