ارزیابی نمایشگاه «سماع شکسته» و وضعیت این روزهای خوشنویسی کشور در گفت‌وگو با علی اشرف صندوق‌آبادی

بازار خوشنویسی گریزی از تحول ندارد

فرهنگی /
شناسه خبر: 510884

در نمایشگاه «سماع شکسته» تابلوهایی از آثار 150 خوشنویس خط شکسته به نمایش گذاشته شده است؛ آثاری که هر کدام به‌دنبال بیانی تازه و خلاقیتی اثرگذار بوده‌اند. اما نکته جالب در این نمایشگاه این بود که در آن جز دو سه نفر مخاطب دیگری دیده نمی‌شد.

تنها یک نفر از سازمان میراث فرهنگی آمده بود و یک تابلوی نقاشیخط قیمت می‌کرد تا برای سازمانش بخرد؛ درختی که تمام شاخ و برگش با شعرهای موزون، خطی شکسته خلق شده بود. از بین این همه آثار همان تابلو برایش مهم بود. کاملاً مشخص بود که این تابلو می‌تواند با هنرش خیلی‌ها را جذب هنر ایرانی کند. کنجکاو شدم تا نام هنرمندش را ببینم. معروف هم نبود اما خلاقیتش تحسین برانگیز بود.
وقتی علت خالی بودن نمایشگاه را با مسئول روابط عمومی مؤسسه فرهنگی هنری پژوهشی صبا مطرح کردم او هم از این مسأله به‌عنوان مشکل اکثر این دست نمایشگاه‌ها یاد کرد. البته او از افتتاحیه شلوغ نمایشگاه گفت. روزی که خیلی‌ها به دیدن 310 اثر هنری روی تابلو آمده بودند. حتماً بیشتر افراد مدعوین بودند و بسیاری هم همان هنرمندانی که ساعت‌های مدید وقت صرف خلق هنر کرده بودند. به هر حال آنچه کنه این سماع شکسته را نمایان می‌کند همان سالن‌های خالی است.
این نمایشگاه که از 18 مهرماه افتتاح شده است تا دوم آبان ماه دایر است. با اینکه تابلوها قیمت نخورده‌اند اما سؤالی که ذهن را به خود مشغول می‌کند این است که هنری که سالیان متمادی در ایران و کشورهای فارسی زبان شهره عالم بوده است حالا با این همه تغییرات در انواع هنرهای معاصر و تحولات رخ داده در نقاشی و مجسمه‌سازی چگونه هنر خط می‌تواند در جریان هنر امروز نقش داشته باشد؟
علی اشرف صندوق آبادی از استادان پیشکسوت هنر خوشنویسی که به پدر معنوی هنر ایلام  شهره است، در این باره به «ایران» می‌گوید: «در هر منطقه‌ای و هر کشوری جاهایی که سابقه تاریخی دارند و حتی رستوران‌های سنتی در مکان‌های تاریخی مثل حمام‌های قدیمی و اماکن تاریخی قدیمی اکنون جلوه دیگری پیدا کرده است و عموماً کسانی که در این فضاها غذاهای سنتی ارائه می‌کنند هم طرفدار بیشتری دارند و هم موفق ترند و درآمد بسیار زیادی هم دارند. این نشان می‌دهد که در هر جامعه‌ای گرایشی نسبت به آن سنن و فرهنگ‌شان دارند و طبیعی است خوشنویسی هم چنان که این چند صد سال  جای خودش را در همه مقاطع زمانی باز کرده است، قطعاً با توجه به روند رو به رشدی که متقاضیان هنر خوشنویسی دارند، نشان می‌دهد که همچنان نقش خودش را ایفا می‌کند و مورد استقبال جامعه است و این نشان از این است که هر هنری دارای یک زیبایی‌های ذاتی است که خودش را عموماً حفظ می‌کند.»
قدیم‌تر‌ها که مردم سردر خانه‌هایشان را با کاشی‌های خوشنویسی مزین می‌کردند، بازار هنر خوشنویسی هم رونق داشت. هنرمندان از کسب و کارشان راضی بودند. اما اکنون در هر نمایشگاهی که پا می‌گذاری پای درد دل هنرمندانش که می‌نشینی می‌گویند کارشان بازار ندارد. در یکی از نمایشگاه‌های خوشنویسی پیشکسوتی بود که با هنرش تندیس‌های زیبایی درست کرده بود. می‌گفت مسئولان به جای این تندیس‌های شیشه‌ای که هنر دست هم نیست می‌توانند اینها را از ما بخرند و در جشنواره‌ها اینها را به هنرمندان دیگر تقدیم کنند.
زیبایی هنر و چشم نوازی آن یک طرف بازار، خرید و فروش‌اش هم طرف دیگر ماجراست که بسیار برای اقتصاد هنرمند و خانواده‌اش مهم است.  صندوق آبادی در مورد اینکه چگونه می‌توان بازار هنر خوشنویسی را رونق داد، معتقد است: «‌باید نمایشگاه‌ها و حراجی‌های مختلف در مرکز شهر‌ها برگزار شود.اینها می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در رونق بازار هنر خوشنویسی داشته باشند.  از طرفی متولیان فرهنگی کشور باید در این حوزه قدم بردارند. قبلاً هم مصوبه مجلس را داشتیم که نیم درصد تا یک درصد بودجه عمرانی هر وزارتخانه‌ای می‌تواند مختص به خرید آثار هنری باشد. اگر این اتفاق بیفتد و مجدداً انجام شود روزنه امیدی برای رونق این هنر هم به وجود می‌آید. یک هیأت کارشناسی برای تعیین قیمت در کل وزارتخانه‌ها ایجاد شود، مثلاً این هیأت از انجمن خوشنویسان افرادی را تعیین کنند که می‌تواند بسیار در حوزه اقتصاد هنر راهگشا باشد.اگر این مسیر را متولیان فرهنگی دنبال کنند، قطعاً می‌توان آثار فاخری را به‌عنوان آثار موزه‌ای از خوشنویسان معاصر داشته باشیم.»
برخی صاحبنظران و منتقدان آثار هنری آنهایی که در بی‌ینال‌های مطرح دنیا هم شرکت می‌کنند و بازارهای جهانی را محک می‌زنند، معتقدند خط اگر به شیوه گذشته خلق شود، دیگر هنر محسوب نمی‌شود مگر اینکه در آن خلاقیت نقش داشته باشد.این استاد خوشنویسی در پاسخ به این منتقدان می‌گوید: «ما در حوزه هنر تعاریف‌ بسیار زیادی داریم. اولاً هنر تنها خلاقیت صرف نیست. خیلی از فلاسفه و حکما و صاحبان اندیشه نگاه‌های متفاوتی را از هنر ارائه داده‌اند و هنر را هر کدام در یک زاویه‌ای معنا و تبیین می‌کنند. به‌عنوان مثال در حوزه روانشناسی و فلاسفه یک نگاه وجود دارد و در حوزه هنرهای بصری هم نگاه‌های متفاوتی وجود دارد. تنها تعریف هنر، خلاقیت نیست. خلاقیت عنصر مهمی در حوزه هنر است اما اینکه فقط هنر را خلاقیت صرف بدانیم چنین چیزی نیست.
اگر دقت کنیم در همه هنرها خلاقیت وجود دارد. هر چند در یک اصولی کاملاً مشترک هستند.»
او در ادامه تصریح کرد: «مثلاً در موسیقی نت‌های موسیقایی مخصوصی داریم. مثلاً دستگاه شور یا همایون و... اصولی دارند. اگر آهنگ‌های جدیدی ساخته می‌شوند بر اساس تغییر یکسری فواصل در این نت‌های موسیقی است یا موارد دیگر که آهنگ‌های جدیدی به وجود می‌آید. در حوزه خوشنویسی هم دقیقاً در دو بخش می‌توان به این نکته اشاره کرد. اولاً ما در حوزه خوشنویسی یکسری اصول را داریم. مثلاً حرف نون می‌دانیم که چهار نقطه است اما این چهار نقطه کاملاً وحی منزل نیست. بعضی از استادان بزرگ ما نون را سه و نیم نقطه می‌نویسند بعضی دیگر تا چهار و نیم نقطه. یعنی تغییر ارتفاع نون متناسب با فیزیک دست و شخصیت افراد است. این تغییر خود می‌تواند خلاقیت باشد حتی اگر یک میلیمتر تغییر داشته باشد. در نحوه هندسه حروف اگر خطوط استادان بزرگ را بررسی کنید متوجه می‌شوید که نون میرعماد با نون میرزا غلامرضا اصفهانی و نون استاد کلهر و استاد امیرخانی معاصر با هم متفاوتند یعنی هر کدام دنبال هندسه خاص خودشان در تک تک حروف هستند.»
صندوق‌آبادی در ادامه توضیح داد: «اما مورد دیگر، فاصله حروف و کلمات در سطر‌نویسی است. در قدیم فاصله‌ها بازتر بوده است و اکنون فاصله‌ها بسته‌تر است. یعنی تغییر در فاصله‌ها را هم می‌توانیم مشاهده کنیم و این تغییر در فاصله‌ها دقیقاً همان بحث ایجاد آهنگ‌های جدید با تغییر فاصله‌های موسیقی و نت‌هایی که هست. اما از همه مهمتر این است که ما در ترکیب‌بندی می‌بینیم اگر یک جمله واحد را 10خوشنویس یا 20خوشنویس بنویسند، هر کدام با یک ترکیب جدید می‌نویسند.
یعنی دقیقاً هر کدام متناسب با ذهن و اندیشه‌شان و علاقه و توان و تجربه‌شان ترکیب جدیدی ارائه می‌دهند و این خلاقیت در ترکیب، دائماً در طول تاریخ خوشنویسی اتفاق افتاده و کاملاً محسوس است. نکته دیگر خود رنگ خوشنویسی است که رنگ مرکب است. تعدادی از استادان سرعت دست‌شان آرام است و تعدادی هم دست‌شان سریع‌تر است، این سرعت دست می‌تواند یک فاکتور ارائه یک نوع خلاقیت جدید باشد. یعنی هر چه سرعت دست بالاتر باشد تونالیته مرکب و رنگ بیشتر است. یعنی کاملاً کنتراست بیشتری دارد و این تنوع می‌تواند کمک کند تا فاکتوری باشد
برای خلاقیت.»‌‌‌

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.