سفر به نیشابور

بنگر ز جهان چه طرْف بربستم؟ هیچ

اجتماعی /
شناسه خبر: 510794

نیشابور یکی از چند شهر بزرگ دوران شکوه خراسان بزرگ و یکی از شهرهایی است که در تاریخ مغولان مورد تهاجم و تخریب قرار گرفت. گفته‌اند چنگیز قتل یکی از اقوامش در نزدیکی نیشابور را بهانه کرده و گفته شهر باید چنان نابود شود که جای آن «جو» بکارند. این است که دیدار از نیشابور بدون شنود سم اسبان تاتار ناقص است.

نیشابور در دوران شکوه خود پایگاه علم و ادب بود و هوای پاک و آب گوارای آن باعث شده بود شهر به مرور بزرگ و پرجمعیت شود؛ اما مغولان که به قول عطا ملک جوینی «آمدند و کندند و سوختند و کشتند و بردند و رفتند» به دروازه‌های نیشابور نرسیده جوی خون راه انداختند. گفته‌اند عطار نیشابوری سالخورده در این حمله کشته شد. عطاری که می‌دانست مغولان دیر یا زود سر خواهند رسید و خودش سال قبل «اسرار نامه» اش را به‌ مولانای جلال‌الدین بلخی خردسال داده بود. مولانا و کاروان پدرش «بهاء ولد» در راه فرار از هجوم مغولان از نیشابور رد شده بودند و با بزرگ شهر یعنی عطار دیدار کرده بودند. شاید عطار در تمثیل درخشان «منطق الطیر» به حرکت و عبور و جستن مقصدی متعالی اشاره کرده و نگاهی هم به جایگاه نیشابور به‌عنوان محلی برای عبور کاروان‌ها داشته است. مقبره عطار یکی از جذابیت‌های نیشابور است. این بنا مانند خیلی از بناهای معماری ایرانی- اسلامی در دوران تیموریان ساخته شده و در دوره‌های بعدی مدام مرمت شده است. عطار در قدیمی‌ترین محله نیشابور که به «شادیاخ» معروف است خفته.
در صحن آرامگاه عطار مشاهیر زیادی مدفونند. یکی از معروف ترین‌های آنها نقاش برجسته «کمال الملک» است که البته نیشابوری نبود اما در آنجا باغی داشت و همانجا درگذشت. حیف است آدم از نیشابور بگوید و از «پرویز مشکاتیان» یاد نکند. مشکاتیان هنرمند بزرگی بود که نرنجاند اما بسیار رنجید. آرامگاه او هم در جوار عطار است.
در ضمن اگر به نیشابور رفتید، بازار جالبش را از دست ندهید. در این بازار دکان های نانوایی هست و نان‌های اعلا و ویژه‌ای می‌فروشند. ای کاش می‌شد این خوراکی‌های عالی را به ثبت جهانی رساند یا دست کم در سطح کشور به‌عنوان یکی از بخش‌های آشپزی ایرانی توسعه داد و همگانی کرد.
در نزدیکی نیشابور هم، دهکده‌ای ساخته شده است که به‌عنوان موزه از صبح تا عصر باز است. «دهکده چوبی» یک ملک شخصی بزرگ است که سازنده‌اش رؤیای شخصی خود را عملی کرده و خانه و مسجدی همه از چوب ساخته است. از آنجایی که سازنده خودش معمار بوده این بناها را استخوان دار ساخته و مسجد و خانه چوبی یکی از جذابیت‌های نیشابور شده است.
اما از تمام اینها بگذریم و برویم به خیال ناب خیام. عمر خیام نیشابوری را همه می‌شناسند و هر چه گفتنی است خود شاعر شهیر انگار بارها گفته است. نیشابور به کویر بزرگ خراسان منتهی می‌شود، جایی که تا چشم کار می‌کند بیابان است و آسمان بلند و دیگر هیچ. این است که لابد خیام، در تماشای این طبیعت گفته است: بنگر ز جهان چه طَرْف بربستم؟ هیچ/ وز حاصل عمر چیست در دستم؟ هیچ.

آدم استادکار می‌خواهد  ...

گفته‌اند آیینه کاری تمثیلی از تکثر نور مقدسان بوده است و گفته‌اند آیینه کاری با سیم کشی و رشد برق و چراغ‌های نورانی پیشرفت کرد. دومی چندان درست نیست، چون آثاری از دوران ساسانیان تا صفویه هست که نشان می‌دهد، روکش داخلی بعضی بناها را با اضلاع نامساوی آیینه تزئین کرده‌اند. اما چراغ‌ها این آیینه‌ها را بیشتر به‌چشم می‌آورند و آیینه کاری سنتی تا سال‌های سال، به‌عنوان ابتکار و هویت ایرانی شناخته می‌شده است. استاد آیینه کار با دست‌های خود آیینه را می‌بریده و با ملات، به مرور و ریز به ریز این آیینه‌ها را روی سقف سوار می‌کرده. شاهکار آیینه کاری حرم امام رضا(ع) یکی از بهترین نمونه‌هاست که نشان می‌دهد کار ماندگار، حوصله و وقت و دقت و عشق می‌خواهد. این هر سه اما، در آیینه کاری‌های بخش تازه ساز حرم به کار نرفته است. آیینه‌های تازه، ریزتر و یک اندازه تر و رنگی رنگی هستند؛ اما از روح آیینه کاری‌های قدیمی خالی تهی مانده‌اند. سری دوزی دستگاهی آیینه‌ها باعث شده است یک بنا با کاربرد معنوی از معنویت خالی شود. سازندگان بناهای دارای این کارکرد باید دقت کنند همه چیز فقط پیمانکاری و آماده کردن و گرفتن دستمزد قرارداد نیست. آدم استادکار می‌خواهد که بنایی آرام بخش شود و معنا یابد.
فوت و فن
عاشقان طبیعت و دوستداران کویر برای یک بار هم که شده باید بکوبند و بروند خراسان و به کویر مزینان وارد شوند. این کویر همان دشت بی‌انتهایی است که مشاهیر خراسان در «تذکره الاولیا» از آن عبور کرده یا در راه مانده‌اند و داستان‌ها در ماسه هاست. سکوت سنگین بی‌نظیر کویر مزینان هیچ جای دیگر یافت نمی‌شود و صحرا غروب و آسمان بلندی دارد. اما آنچه این کویر را بی‌نظیر می‌کند آسمان ستاره باران شب هاست. دقایقی را روی زمین بیابان دراز بکش و به آسمان خیره شو. میلیاردها نقطه ریز و درشت، دور یا نزدیک زمین چشمک می‌زنند و ستاره‌ها چشم در چشم می‌شوند./ایران جمعه 
 

کلمات کلیدی

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.