سرنوشت نامعلوم تنهایی !؟

اجتماعی /
شناسه خبر: 510197

11 میلیون و 800 هزار نفر مجرد، آخرین آماری است که براساس سرشماری رسمی از تعداد مجردان کشور ثبت شده است. از این تعداد البته 220 هزار نفر به سن تجرد قطعی رسیده و یک میلیون و 810 هزار نفر هم از سن متعارف ازدواج گذشته‌اند.

  اما با احتساب افرادی که طلاق گرفته یا همسرشان را از دست داده‌اند، جمعیت مجردان ایران به 13 میلیون و 32 هزار نفر هم می‌رسد. براساس همین سرشماری تعداد خانوار یک نفره که در سال ۸۵، ۵/۲ درصد از جمعیت کل کشور بوده، در سال 90 به ۷/۱ درصد رسیده و 5 سال بعد، یعنی در سال 95 با افزایش قابل ملاحظه‌ای به ۸/۵ درصد افزایش یافته است. هم‌اکنون 3 سال از اعلام آخرین آمارها می‌گذرد. در این سه سال جامعه ایران تحولات زیادی را پشت سرگذاشته و نمی‌توان ادعا کرد که این روند صعودی متوقف شده است. جنس نگرانی جامعه شناسان از آینده جامعه مجرد البته با نگاه دولتی‌ها و مسئولان متفاوت است. برخی کارشناسان اجتماعی معتقدند این وضعیت می‌تواند ما را در آینده با بحران عمیقی به‌ نام «تنهایی» مواجه کند. بحرانی که حالا در کشورهای توسعه یافته به‌عنوان یک مسأله پذیرفته شده و به‌دنبال راهکارهایی برای مواجهه با آن در سال‌های دورهستند، راهکارهایی همچون توسعه فضاهای عمومی برای تبادل ارتباطات اجتماعی! درکشورما البته برخی تلاش دارند تا با اعمال سیاست‌های سلیقه‌ای، این آمار را کاهش دهند، اما این بحران حتی اگر به روایت اعداد و ارقام نباشد، می‌تواند میلیون‌ها ایرانی تنها را درآینده تهدید کند! اینکه چرا میل به تنهایی درجامعه ایران نسبت به سال‌های گذشته افزایش یافته، سؤالی است که جامعه شناسان باید به آن پاسخ دهند و البته باید پرسید برای این وضعیت چه باید کرد؟
بار تنهایی جامعه بر دوش سازمان‌های مردم نهاد
شهلا کاظمی‌پور، جمعیت شناس معتقد است که مدرنیته و شهرنشینی موجب شده تا برخی افراد به دلایل متعددی همچون مهاجرت، ناگزیر تنها زندگی کنند: «به هرحال درمقطعی از زندگی همه ما، احتمال تنهایی وجود دارد، اما به‌نظر من ما به مرحله بحران نرسیده‌ایم و این بیشتر پیامد توسعه شهرنشینی، ظهور تکنولوژی و مهاجرت روستاییان به شهر است، البته این مسأله به یک راهکار احتیاج دارد. من برخلاف برخی‌ها، معتقدم راه حل گریز از آن، فقط برعهده دولت‌ها نیست. بله، دولت باید در حوزه اقتصادی، رفاه اجتماعی، اوقات فراغت سرمایه‌گذاری کند.اما اصل موضوع باید به‌دست سازمان‌های مردم نهاد غیردولتی حل شود. درکشورهای توسعه یافته اروپایی، این مسأله را از طریق مشارکت در انجمن‌های خیریه مثل کودکان بی‌سرپرست و محیط زیست حل می‌کنند. مراکزی که افراد در آنها فعالیت کرده و از نظر روحی و روانی احساس رضایت پیدا می‌کنند. بنابراین خلأهایی که امروز درجامعه ما وجود دارد، نبود خیریه و سازمان‌های مردم نهاد است. متأسفانه بعضی از این سازمان‌ها تندروی کرده و به بحث‌های سیاسی وارد می‌شوند، درحالی‌که ما باید با فعال کردن خیریه و سازمان‌ها به‌دنبال افزایش مشارکت مردم و تقویت ارتباطات اجتماعی در آنها باشیم.
او با بیان اینکه میل به تنها زندگی کردن می‌تواند پیامد شکاف نسلی در خانواده‌ها هم باشد، می‌گوید: برخی از جوانان (دختر و پسر) به علت تفاوت‌های فرهنگی و سلیقه‌های متفاوت ترجیح می‌دهند نظارت خانوادگی را کنار بگذارند و تنها زندگی کنند که این یک انتخاب ارادی است، اما قطعاً این شیوه زندگی در آینده افزایش می‌یابد. اما این انتخاب حتی اگر آگاهانه باشد، پیامدهایی دارد. گوشه گیری، انفعال، دلسرد شدن و فعالیت کمتر از جمله تبعات این نوع زندگی است؛ چراکه انسان در جمع شکوفا می‌شود و در تنهایی تحلیل می‌رود.
میل به تنها زندگی کردن به گفته این جمعیت شناس هم دلایل اجتماعی و هم علل فرهنگی دارد، اما به هیچ عنوان اقتصادی نیست:«بیش از 3 دهه است که هر روز با دانشجویان جوان سروکار دارم، توصیه‌ام به آنها این است که حتماً ازدواج کنند، چراکه ازدواج تنها به مسائل جنسی ختم نمی‌شود، بحث علاقه و عاطفه هم در میان است. ممکن است جوانان فقط امروز خود را ببینند، اما ما 40 سال آینده را می‌بینیم. ازدواج در اصل همان در جمع بودن است. به‌هرحال انسان در خانواده ارضا می‌شود. این نکته بسیار مهم است ما به‌ جای اینکه برای «تنهایی» راه حل پیدا کنیم باید برای «ازدواج» فکر و برنامه داشته باشیم. در جمع بودن ذات انسان است، انسان اجتماعی آفریده شده و ازدواج برای ارضای این نیاز انسان، بهترین راه حل است، اما اگر فردی به هر دلیلی ازدواج نکرد، باید از طریق سازمان های مردم نهاد و خیریه، نیاز در جمع بودن خود را ارضا کند. ما باید با ایجاد مشغله‌هایی اجازه ندهیم، فکر کردن در تنهایی بر ما غلبه کند.
من در میان جمع و دلم جای دیگر است
دکتر بهروز بیرشک، روان شناس هم دراین باره این‌طور می‌گوید: «تنهایی ممکن است در هر مقطع سنی و موقعیتی مطرح شود. حتی ممکن است افراد جوان‌تر، ارتباط زیادی با دیگران نداشته باشند، غرق شدن در فضای مجازی قطعاً یکی از دلایل این بی‌میلی است. دنیای مجازی، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در کنار جنبه‌های مثبت خود، یک جنبه منفی هم دارد و آن کاهش تعاملات اجتماعی است؛ یعنی حتی ممکن است فرد در جمع باشد، اما بازهم احساس تنهایی کند و سرگرم فضای مجازی باشد. این نوع تنهایی از نظر من خطرآفرین است، چون در آینده فرد دچار عدم مهارت ارتباطی با دیگران می‌شود و احتمال دارد ارتباطات مناسب خود را از دست بدهد و فرد تنها شود. اینترنت البته می‌تواند به فرد حس سرگرمی و تنوع ارتباطی بدهد، اما مشکل اینجاست که ما نیاز به ارتباط انسانی، هم صحبتی و درک متقابل داریم تا این احساس خلأ و تنهایی را تجربه نکنیم.»
او البته دلایل دیگری هم برای این تنها شدن نام می‌برد. بیرشک معتقد است که برخی اوقات فرد تمایل به ازدواج دارد، اما شرایط اجتماعی و اقتصادی به شکلی است که نمی‌تواند فرد دلخواه خود را پیدا کرده یا ازدواج کند یا حتی برای برخی‌ها، ازدواج معنای خود را از دست داده و فرد در آینده برای تصمیم‌گیری دچار مشکل می‌شود و شانس‌های خود را از دست می‌دهد و در نهایت به این حس تنهایی می‌رسد. البته به گفته او این حس زمانی غلبه پیدا می‌کند که فرد در اطرافش هیچ کس را برای برقراری ارتباط پیدا نمی‌کند، درحالی‌که انسان یک موجود اجتماعی است.
اما راه حل این بحران تنها به‌ دست فرد یا دولت نیست. ما باید از دو منظر به این موضوع نگاه کنیم. فرد ابتدا باید در این زمینه احساس نیاز کند، وقتی فردی اعتماد به نفس پایین دارد، از نظر خودپنداری ضعیف است و با ترس‌های زیادی کلنجار می‌رود و فکر می‌کند توانایی ارتباط برقرار کردن را ندارد، باید خودش را اصلاح کند، این ربطی به دولت ندارد و البته خانواده هم در این زمینه مسئولیت دارد. اما این به معنای انکار نقش دولت نیست. مسئولان و دستگاه‌های دولتی هم باید موقعیت برقراری این ارتباط را ایجاد کنند. به هرحال بخشی از تعامل به‌ دست فرد انجام می‌گیرد و بخش دیگر هم باید در شرایط به وجود بیاید. گسترش فضاهای عمومی برای تقویت ارتباطات اجتماعی وظیفه دولت‌هاست. این فضا در ساده‌ترین شکل خود می‌تواند در دانشگاه تعریف شود.

کلمات کلیدی

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.