گزارش ایران آنلاین از جلسه نقد کتاب «فلسفه دانشگاه» با حضور محمدرضا بهشتی و احسان شریعتی

کدام رویکرد فلسفی برای دانشگاه ایرانی شفابخش است؟

اندیشه /
شناسه خبر: 508491

هفتمین نشست از مجموعه نشست‌های«فرهنگ و دانشگاه» امروز، 22 مهر ماه در سرای کتاب برگزار شد.

گروه اندیشه:

در  هفتمین نشست از مجموعه نشست‌های«فرهنگ و دانشگاه»، کتاب« فلسفه دانشگاه» که به کوشش دکتر رضا ماحوزی گردآوری و به همت پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی منتشر شده، به نقد و بررسی گذاشته شد.

دکتر محمدرضا حسینی بهشتی، استاد فلسفه دانشگاه تهران، دکتر احسان شریعتی، استاد و پژوهشگر فلسفه و رضا ماحوزی، عضو هیات علمی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی از جمله سخنرانان این نشست بودند.

کتاب «فلسفه دانشگاه» با مقدمه منوچهر آشتیانی و با آثاری از خسرو باقری، کریم مجتهدی، غلامرضا ذاکرصالحی، میثم سفیدخوش، علی پایا، رضا ماحوزی و شماری از پژوهشگران و اندیشمندان حوزه فلسفه کوشیده تا فتح بابی در ارائه نگاهی فلسفی به دانشگاه باشد.

 

ماحوزی: پرداخت به فلسفه دانشگاه ضرورت دارد

دکتر رضا ماحوزی معتقد است که اوایل سده نوزدهم، فلسفه تاریخی ترین نقش خود را ایفا کرده و توانسته به سیاستگذاری اجتماعی ورود کند و در این دوره است که استقلال دانشگاه به عنوان یکی از شاخص های خردمندی مطرح می شود اما از قرن بیستم است که به تدریج به نوعی به حاشیه رانده شدن دانشگاه را در ساحت های مختلف شاهد هستیم.

وی باز شدن مجالی برای علوم اجتماعی، تشکیک در علم نابی که فلسفه مدعی آن بود، غلبه گفتمان اقتصاد آزاد، و تردید در عقل مدرن را از جمله این به حاشیه رفتن فلسفه در قرن بیستم دانست.

به باور او، دانشگاه هایی که به سبک جدید ایجاد می شوند، تحت سیطره گفتمان آمریکایی سمت و سویی بازار آزادی پیدا کرده اند. در این فضا است که برخی از فیلسوفان از درون و بیرون آکادمی عدم استقلال دانشگاه را فریاد زده و خواستار بازگشت به استقلال دانشگاه در قرن نوزدهم شدند.

او عنوان کرد که از نیمه دوم قرن بیستم است که افرادی همچون دریدا، گادامر و هابر ماس، از آنجا تحت تاثیر دیدگاه های  رهایی بخشی بودند، کار ویژه جدیدی را برای دانشگاه تعریف کردند و آن تربیت انسان جدید با توجه کثرت گرایی های دنیای امروز بود.

 او در ادامه بر کتاب و دغدغه ای که از تدوین آن داشته متمرکز شد و عنوان کرد که کتاب « فلسفه دانشگاه»، نتیجه 7-8  نشست در باب دانشگاه است و سعی شده تا ضمن بررسی ادبیات حاکم بر آکادمی در جهان به نظام آکادمی در ایران نیز پرداخته شود.

ماحوزی عنوان کرد که در این کتاب کوشیده شده تا به سه پرسش اساسی پاسخ داده شود:

نخست آنکه آیا در این 8-9 دهه که از عمر دانشگاه در ایران می گذرد، توانسته ایم نیم نگاهی به تاملات فلسفی در باب دانشگاه داشته باشیم؟

دوم آنکه، با توجه به شرایط فعلی و مسائلی که امروز دانشگاه با مواجهه است اعم از کمیت گرایی، مدرک گرایی و ... آیا ضرورت دارد که به مقوله ای با عنوان فلسفه دانشگاه بپردازیم؟

و سوم اینکه متناسب با ساخت فرهنگی، اجتماعی و حتی دیوان سالاری امروز کدامین رویکرد فلسفی می تواند برای دانشگاه ایرانی نسخه ای شفابخش باشد؟

 

احسان شریعتی: حیات فکری، جدلی و علمی در دانشگاه های ما غایب است

احسان شریعتی، نفس تدوین چنین اثری در باب دانشگاه را مغتنم شمرد و معتقد است که کتاب «فلسفه دانشگاه» بحث تازه ای را درباره رسالت دانشگاه و ماهیت آن از نظرگاهی  فلسفی باز کرده است، موضوعی که کمتر در جامعه ما به آن پرداخته شده است.

 به باور او، علیرغم اینکه کتاب کوشیده تا ماهیت دانشگاه و فلسفه آن را به تامل بگذارد اما میان بخش هایی که در کنار هم چیده شده، نتوانسته دیالوگی ایجاد کند. او همچنین عنوان کرد که مفاهیم مرکزی در کتاب «فلسفه دانشگاه» به درستی منتقل نشده و غلط های تایپی بسیاری در کتاب به چشم می خورد و بر ویراستاری مجدد آن تاکید کرد.

احسان شریعتی از نظر محتوایی نیز به مقاله دکتر عبدالکریمی که در این کتاب منتشر شده است، متمرکز شد و معتقد است که دیدگاه هایدگر در خصوص دانشگاه در این بخش به شکل صریح و روشنی منتقل نشده است.

او در ادامه بر بخش دوم کتاب که به وضعیت دانشگاه در ایران اختصاص دارد، پرداخت و عنوان کرد که شکلگیری دانشگاه و مدرنیته در ایران برخلاف اروپا و غرب در تدوام هم نبوده اند. به زعم او، مدرنیته به صورتی منقطع و آمرانه در جامعه ما مستقر شد و نتوانست مدل معرفتی و انسان تازه بیافریند.

شریعتی از دو دپارتمان فلسفه اسلامی و فلسفه غرب در سیستم دانشگاهی و عدم ارتباط و دیالوگ بین آنها نیز سخن گفت و معتقد است که این دو چون صورت بندی های متفاوتی دارند، نتوانسته اند با هم وارد گفت وگو شوند.

او همچنین عنوان کرد که در دانشگاه های ما بحث علمی میان اساتید و دانشجویان آن چنان که باید در نمی گیرد و حیات فکری پویایی دیده نمی شود و به تعبیری حیات فکری،  جدلی و علمی در دانشگاه های ما غایب است و تاکید کرد که ما نتوانسته ایم مساله محور باشیم و چشم انداز تعریف کنیم و دانشگاه های ما صرفا به یک کارخانه مدرک سازی تقلیل پیدا کرده اند.

او در پایان افزود کتاب در نهایت راه حلی برای برون رفت دانشگاه از وضعیت نه چندان مطلوبی که در آن به سر می برد، ارائه نمی کند و به نمی دانم سقراطی بسنده می کند.

 

محمد رضا بهشتی: اختلال در نهاد دانشگاه می تواند، نشان از اختلال بزرگتری باشد

 محمد رضا بهشتی نیز همچون احسان شریعتی بر اغلاط تایپی کتاب، عدم انتقال صحیح مفاهیم مرکزی و شتاب زدگی در تدوین آن اشاره و تاکید کرد که ترجمه ها و معادل سازی ها به درستی صورت نگرفته است و نیاز به ویرایش و بررسی مجدد دارد.

او همچنین بر مقاله ای که به دیدگاه هایدگر اختصاص داشت، ارجاع داد و عنوان کرد که به نظر می رسد که در این مقاله مفاهیم محوری هایدگر در مورد دانشگاه ارائه نشده و به چند جمله هایدگر در مورد دانشگاه بسنده شده است.

بهشتی، در ادامه بر بخش دوم کتاب متمرکز شد و معتقد است از آنجا که این بخش به وضعیت دانشگاه در ایران می پردازد به مراتب از بخش اول کتاب که به ارائه دیدگاه فلاسفه در مورد دانشگاه اختصاص یافته، مهم تر است.

او در ادامه تاکید کرد که باید از خود بپرسیم که دانشگاه یعنی چه؟ و چرا کارکرد آن در جامعه ما با فراز و فرود و اختلال همراه بود است. آیا این پریشانی ای که در نهاد دانشگاهی به چشم می خورد صرفا مربوط به نهاد دانشگاه است یا با پریشانی بنیادی تری مواجه هستیم؟

به زعم او، پریشان مندی هویت دانشگاهی بخشی از یک کل است و اختلال در این نهاد، می تواند نشانی از یک اختلال بزرگتر در هویت فرهنگی ما باشد و معتقد است در خصوص دانشگاه ما با یک مساله انسان شناسانه رو به رو هستیم.

بهشتی در ادامه راه حل برای برون رفت از وضعیتی که دانشگاه در آن به سر می برد در پاسخ به دو پرسش محوری دید؛ نخست، من کی هستم؟ و دوم اینکه چه چیزی می خواهم؟

او پاسخ به این دو پرسش را تبیین کنده نسبت ما با جهان پیرامون مان دانست و معتقد است که از رهگذر پاسخ به این پرسش ها است که می توان به فلسفه ای در مورد دانشگاه رسید و تاکید کرد که کتاب با این پرسش ها فاصله بسیار دارد.

 

نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در سایت منتشر خواهد شد.

پیام های که حاوی تهمت یا افترا باشد در سایت منتشر نخواهد شد.

پیام های که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبز با خبر باشد منتشر نخواهد شد.